MUQDISHO, Soomaaliya — Agoosto 30, 2026 — Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Midowga Afrika ayaa xoojiyay dadaallada lagu raadinayo dhaqaale lagu taageero ciidamada shisheeye ee ka howlgala koonfurta Soomaaliya, iyadoo la tixgelinayo heshiisyo laba geesood ah iyo taageero maaliyadeed oo laga helo dowladaha Carabta, sida ay sheegeen mas’uuliyiin xog-ogaal u ah wada-hadallada.
Wada-hadallada maalgelinta ayaa socda ka hor kulamo la filayo in arrimaha Soomaaliya looga hadlo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee New York. Dowladda Soomaaliya iyo Midowga Afrika ayaa doonaya hannaan dhaqaale oo joogto ah oo lagu taageero Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya, AUSSOM.
Sida ay sheegeen mas’uuliyiin xog-ogaal u ah wada-xaajoodyada, mid ka mid ah qorshayaasha la tixgelinayo ayaa ah in joogitaanka ciidamada shisheeye loo kala saaro laba hannaan.
Qorshaha koowaad wuxuu dhigayaa in Soomaaliya ay heshiisyo amni oo laba geesood ah la gasho dalalka deriska ah ee ciidamada ku biiriya howlgalka. Heshiisyadaas ayaa u oggolaan kara qaar ka mid ah ciidamada shisheeye inay sii joogaan Soomaaliya iyagoo ka baxsan qaab-dhismeedka taliska iyo maalgelinta rasmiga ah ee AUSSOM.
Hannaan gaar ah ayaa sidoo kale loo raadinayaa ciidamada Uganda ee ku sugan Muqdisho, gaar ahaan kuwa sugaya ammaanka xerada sida weyn loo ilaaliyo ee Xalane.
Xalane waa mid ka mid ah goobaha amni ahaan ugu xasaasisan Soomaaliya. Waxay ku dhowdahay Garoonka Caalamiga ah ee Aadan Cadde, waxaana ku yaalla xafiisyada Qaramada Midoobay, safaarado shisheeye, xarumo Midowga Afrika iyo hay’ado kale oo caalami ah.
Mas’uuliyiinta ayaa sheegay in Dowladda Federaalka Soomaaliya ay Uganda u sheegtay in dhaqaale loo heli karo sidii ciidamadeedu ay dalka u sii joogi lahaayeen sannad kale.
Muqdisho iyo Kampala midkoodna si rasmi ah uma shaacin kharashka heshiiska la soo jeediyay, muddadiisa, tirada ciidamada uu khuseeyo ama faahfaahinta howlgallada.
Labada dowladood sidoo kale ma xaqiijin in ciidamada Uganda ay ku sii jiri doonaan qaab-dhismeedka AUSSOM iyo in kale, ama ay ku shaqeyn doonaan heshiis laba geesood ah oo gaar ah.
Soomaaliya oo Dhaqaale ka Raadinaysa Dowladaha Carabta
Wakiillo ka socda Soomaaliya iyo Midowga Afrika ayaa dhowr dowladood oo Carbeed ka codsaday kaalmo dhaqaale oo lagu taageerayo ciidamada shisheeye, sida ay sheegeen mas’uuliyiin xog ka helay wada-hadallada.
Jawaabaha la helay ilaa hadda ayaa lagu soo warramayaa inaysan gaarin ballanqaad rasmi ah oo ku filan sii wadista howlgalka. Wufuud Soomaali ah oo loo diray caasimadaha Carabta ayaa weli wada wadahadallada, halka qaar ka mid ah kooxihii soo laabtay toddobaadyadii la soo dhaafay ay heleen ballanqaadyo kooban balse aysan soo xaqiijin maalgelin dhameystiran.
Dowladaha ay Soomaaliya la xiriirtay weli si cad uma shaacin wax ballanqaad dhaqaale oo kama dambeys ah. Dowladda Soomaaliya iyo Midowga Afrika sidoo kale ma sheegin lacagta la codsaday ama qaabka loo maamuli doono taageerada laga helo dalalka Carabta.
Raadinta deeq-bixiyeyaal cusub waxay muujinaysaa walaaca joogtada ah ee ka jira xaaladda dhaqaale ee AUSSOM. Mas’uuliyiinta Soomaaliya iyo Midowga Afrika ayaa marar badan ka digay in maalgelin aan la saadaalin karin ay saameyn karto mushaharka ciidamada, howlgallada milatari iyo wareejinta mas’uuliyadda amniga ee hay’adaha Soomaaliya.
Bishii Nofeembar 2025, hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay waxay xaaladda dhaqaale ee AUSSOM ku tilmaameen mid aad u daran, iyagoo ku baaqay maalgelin joogto ah oo la isku halleyn karo.
Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa markii dambe oggolaanshaha AUSSOM kordhiyay ilaa Diseembar 31, 2026.
Taariikhda Howlgalka
AUSSOM ayaa bilowgii 2025 beddelay Hawlgalkii Ku-meelgaarka ahaa ee Midowga Afrika ee Soomaaliya, ATMIS. Waxaa loo aasaasay inuu ciidamada Soomaaliya ka taageero dagaalka Al-Shabaab, ilaaliyo magaalooyinka iyo goobaha muhiimka ah, isla markaana gacan ka geysto wareejinta mas’uuliyadda amniga qaranka.
Howlgalka ayaa yimid kaddib sannado si tartiib ah loo dhimayay tirada ciidamada Midowga Afrika, iyadoo Soomaaliya ay isku dayaysay inay si buuxda ula wareegto ammaankeeda.
Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa bishii Oktoobar 2022 sheegay in ciidamadii ugu dambeeyay ee shisheeye ay Soomaaliya ka bixi doonaan Diseembar 2024.
Muddadaas ayaa dhammaatay iyadoo aan la dhameystirin bixitaanka ciidamada. Dowladda Federaalka iyo saaxiibadeeda caalamiga ah ayaa go’aamiyay in khataraha amni ee jira ay u baahan yihiin joogitaan milatari oo dheeraad ah.
Dowladda Federaalka ayaa hadda ku adkeysanaysa in joogitaanka AUSSOM uu weli muhiim yahay inta Soomaaliya dib u dhiseyso ciidamadeeda qaranka, isla markaana ay xakameyneyso kacdoonka Al-Shabaab.
Mas’uuliyiinta ayaa ka hadlay suurtagalnimada in taageerada amni ee caalamiga ah ay sii socoto ilaa 2028, inkastoo aan la shaacin qorshe dhameystiran oo daboolaya muddadaas.
AUSSOM ayaa muhiimad gaar ah ku leh koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, halkaas oo Al-Shabaab ay weli ka fuliso weerarro, isla markaana ay ku dagaallanto gacan-ku-haynta deegaannada miyiga ah.
Ciidamada dowladda iyo maleeshiyaad beeleedyo taageeraya ayaa deegaanno dhowr ah ka qabsaday kooxda intii uu socday gulufkii militari ee billowday 2022. Al-Shabaab ayaa markii dambe dib ula wareegtay qaar ka mid ah goobahaas, kaddib markii ciidamada dowladdu ka baxeen ama ay ku adkaatay inay sugaan waddooyinka sahayda iyo difaaca joogtada ah.
Dib-u-dhacyadaas ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan awoodda ciidamada Soomaaliya ay kaligood ugu sii hayn karaan deegaannada laga qabsado Al-Shabaab iyagoo aan helin taageero dhaqaale, saad iyo mid militari.
Maxaa Xiga?
Wadahadallada laga filayo Golaha Ammaanka ayaa saameyn kara wejiga xiga ee taageerada AUSSOM, gaar ahaan hannaanka maalgelinta iyo xiriirka u dhexeeya howlgalka iyo ciidamada ku jooga heshiisyada laba geesoodka ah.
Qaraarka Golaha Ammaanka ee tirsigiisu yahay 2719, oo la ansixiyay 2023, wuxuu dejiyay hannaan ay howlgallada nabad-ilaalinta ee Midowga Afrika qaarkood dhaqaale uga heli karaan miisaaniyadda joogtada ah ee Qaramada Midoobay.
Midowga Afrika ayaa sii wada baaqa ku aaddan in qaraarkaas si buuxda loo hirgeliyo si loo helo maalgelin joogto ah oo lagu taageero howlgalladiisa nabadda.
Si kastaba ha ahaatee, ilaa hadda lama shaacin heshiis si buuxda u daboolaya baahida dhaqaale ee muddada dheer ee AUSSOM.
Wadahadallo dheeraad ah ayaa la filayaa inay yeeshaan Soomaaliya, Midowga Afrika, dalalka ciidamada ku biiriya howlgalka iyo deeq-bixiyeyaasha caalamiga ah.
Heshiis kasta oo laba geesood ah wuxuu u baahan karaa go’aanno faahfaahsan oo ku saabsan qaabka taliska, mushaarka ciidamada, waajibaadka sharci iyo xiriirka ay ciidamada shisheeye la yeelanayaan laamaha amniga Soomaaliya.
Dhaqaale yaraanta sii dheeraata waxay wiiqi kartaa howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, iyadoo carqaladeyn karta mushaharka ciidamada, saadka iyo qorsheynta howlgallada. Waxay sidoo kale AUSSOM ku qasbi kartaa inay yareyso howlaheeda ka hor inta aysan ciidamada Soomaaliya diyaar u noqon inay si buuxda ula wareegaan ammaanka deegaannada lagu muransan yahay.