DOOLOW, Soomaaliya, Sebtembar 5, 2026 — Boqolaal shacab ah oo watay calanka Turkiga ayaa Sabtidii isugu soo baxay degmada Doolow ee gobolka Gedo, iyagoo ka mudaaharaadaya duqeyn loo maleynayo inay fulisay diyaarad aan duuliye lahayn oo Turkigu leeyahay, taas oo lala beegsaday hoyga taliyihii hore ee Ciidanka Asluubta Soomaaliyeed, Jeneraal Mahad Cabdiraxmaan Aadan, oo loo yaqaan Jeneraal Shub.
Dibadbaxayaashu calanka Turkiga uma aysan sidan taageero ay u muujinayaan Ankara, balse waxay u adeegsanayeen inay ku muujiyaan waddanka ay ku eedeynayaan duqeynta iyo carada ay ka qabaan faragelinta la sheegay inuu Turkigu ku leeyahay weerarka.
Guddoomiyaha degmada Doolow iyo mas’uuliyiin kale ayaa dibadbaxayaasha kula hadlay fagaaraha weyn ee degmada. Mas’uuliyiinta iyo dadkii kale ee goobta ka hadlay waxay cambaareeyeen weerarka, iyagoo dowladda federaalka ku eedeeyay inay amartay duqeynta la sheegay in lala beegsaday Jeneraal Shub.
Duqeynta ayaa lagu soo warramay inay aroornimadii hore ee Jimcaha ku dhacday dhismaha uu degganaa Jeneraal Shub. Maamulka Jubbaland ayaa sheegay in laba gantaal la riday, mid ka mid ahna uu ku dhacay hoyga guddoomiyaha degmada Doolow.
Sida ay sheegtay Jubbaland, Jeneraal Shub iyo afar qof oo rayid ah ayaa ku dhaawacmay weerarka. Warar kale oo maxalli ah ayaa sheegay in dhowr qof ay ku dhinteen, balse weli lama shaacin tiro rasmi ah oo la xaqiijiyay.
Ilaa hadda ma jiraan caddeymo madax-bannaan oo lagu xaqiijiyay cidda fulisay weerarka ama nooca diyaaradda iyo hubka loo adeegsaday.
Jubbaland oo si toos ah Turkiga u eedeysay
Maamulka Jubbaland ayaa Turkiga iyo maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku eedeeyay mas’uuliyadda duqeynta, isagoo ku andacooday in Jeneraal Shub loo beegsaday khilaaf siyaasadeed oo kala dhexeeya hoggaanka dowladda federaalka.
Jubbaland waxay dhacdada ku tilmaantay weerar halis ah oo waxyeello u geystay dad rayid ah. Waxay Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, IGAD, Mareykanka iyo Midowga Yurub ugu baaqday inay baaritaan ku sameeyaan dhaq-dhaqaaqyada milatari ee Turkiga ee Soomaaliya.
Maamulka Jubbaland ayaa sidoo kale sheegay in Ankara aan loo arki karin dhexdhexaadiye ka madax-bannaan khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya haddii la xaqiijiyo eedeymaha loo jeediyay.
Maamulka Laftagareen oo dalbaday baaritaan caalami ah
Maamulka Koonfur Galbeed ee taageersan madaxweynihii hore Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen ayaa isaguna Turkiga ku eedeeyay inuu fuliyay isku-day dil oo lala beegsaday Jeneraal Shub.
Maamulka ayaa ku dooday in duqeyntu aysan qeyb ka ahayn hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, balse si ula kac ah loogu beegsaday sarkaal Soomaaliyeed oo lala xiriirinayo siyaasiyiinta mucaaradka ku ah dowladda federaalka.
Waxa uu dalbaday baaritaan caalami ah oo madax-bannaan iyo in la keydiyo dhammaan diiwaannada duullimaadyada, isgaarsiinta, xogaha sirdoonka iyo oggolaanshaha hawlgalka ee la xiriira dhacdada.
Maamulka Laftagareen ayaa sidoo kale Turkiga ka dalbaday inuu shaaciyo mas’uuliyiinta Soomaaliyeed iyo kuwa Turkiga ee lagu eedeeyay inay codsadeen, ansixiyeen ama fuliyeen weerarka.
Dhinaca kale, maamulka Laftagareen ayaa diyaaradaha Turkiga ku eedeeyay inay dowladda federaalka ka taageereen dagaalladii dhowaan ka dhacay duleedka Baydhabo. Turkigu weli si rasmi ah ugama jawaabin eedeymahaas.
Madaxweynayaal hore iyo ra’iisul wasaare hore oo cambaareeyay
Madaxweynayaashii hore ee Soomaaliya Shariif Sheekh Axmed iyo Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa ka mid ahaa siyaasiyiinta mucaaradka ee cambaareeyay dhacdadii Doolow.
Shariif Sheekh Axmed ayaa weerarka ku tilmaamay fal abaabulan oo lagu doonayay in lagu dilo Jeneraal Shub. Waxa uu maamulka federaalka ku eedeeyay inuu hay’adaha amniga qaranka u adeegsanayo beegsiga siyaasiyiinta ka soo horjeeda.
Waxa uu ka digay in falalka noocan ahi ay sii kala qeybin karaan bulshada, isla markaana ay dhaawici karaan dadaallada caalamiga ah ee dib loogu dhisayo hay’adaha amniga Soomaaliya.
Madaxweyne hore Farmaajo ayaa ku baaqay baaritaan madax-bannaan, isagoo dowladda federaalka ku eedeeyay inay beegsatay taliyihii hore ee Ciidanka Asluubta.
Ra’iisul wasaarihii hore Xasan Cali Kheyre ayaa sheegay in adeegsiga diyaaradaha hubeysan ee aan duuliyaha lahayn si loogu xalliyo khilaafaadka siyaasadeed uu abuuri karo dhaqan aad khatar u ah. Waxa uu ku tilmaamay adeegsiga la sheegay ee hubka dowladda ka dhan ah mas’uuliyiin hore mid halis ku ah dowladnimada Soomaaliya.
Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed iyo xildhibaannada isku magacaabay “Baarlamaanka Xorta ah” ayaa iyaguna cambaareeyay dhacdada, iyagoo dalbaday baaritaan dhexdhexaad ah. Qaar ka mid ah xildhibaannada ayaa si toos ah Turkiga ugu eedeeyay weerarka, inkastoo aysan soo bandhigin caddeymo xaqiijinaya mas’uuliyadda Ankara.
Laba taliye sirdoon oo hore oo digniin soo saaray
Laba agaasime oo hore u soo hoggaamiyay Hay’adda Sirdoonka iyo Nabad-sugidda Qaranka, Fahad Yaasiin Xaaji Daahir iyo Cabdullaahi Maxamed Cali Sanbaloolshe, ayaa sidoo kale si adag uga hadlay weerarka la sheegay.
Fahad Yaasiin ayaa dhacdada la barbar dhigay qaraxii baabuur ee sanadkii 2006 magaalada Baydhabo lagula beegsaday madaxweynihii xilligaas, Cabdullaahi Yuusuf Axmed.
Waxa uu ku dooday in duqeynta Doolow ay noqon karto markii ugu horreysay ee diyaarad hubeysan oo aan duuliye lahayn loo adeegsado khilaaf u dhexeeya dhinacyo siyaasadeed oo Soomaaliyeed. Waxa uu ka digay in dhacdadani ay saameyn ku yeelan karto Soomaaliya iyo waddamada deriska ah.
Sanbaloolshe ayaa dowladda federaalka ku eedeeyay inay taageerada amni ee caalamku ugu talagalay la dagaallanka Al-Shabaab u weecineyso beegsiga siyaasiyiinta mucaaradka ah.
Waxa uu ka digay in sii kordhinta khilaafaadka siyaasadeed ee hubeysan ay wiiqi karto hay’adaha dowladda, isla markaana ay Al-Shabaab siin karto fursado cusub. Hase yeeshee, bayaankiisa kuma uusan soo bandhigin caddeymo taageeraya eedeymahaas.
Dowladda federaalka oo beenisay inay ku lug lahayd
Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa beenisay inay wax lug ah ku lahayd qaraxyadii ka dhacay Doolow.
Wasaaradda Warfaafinta ayaa sheegtay in xog hordhac ah oo ay heleen hay’adaha ammaanku ay muujineyso in qaraxyadu ka dhasheen walxo qarxa oo lagu diyaarinayay guri ku yaalla degmada.
Wasaaraddu ma aysan magacaabin dadka guriga ku sugnaa, mana aysan soo bandhigin caddeymo taageeraya warbixintaas. Dowladda ayaa sheegtay inay magacaabi doonto guddi xaqiiqo-raadin ah oo baaraya duruufaha dhacdada iyo cidda ka dambeysay.
Turkigu weli kama uusan jawaabin eedeymaha loo jeediyay. Wararka iska soo horjeeda ee ku saabsan dhacdada Doolowna wali si madax-bannaan looma xaqiijin.
