MOGADISHU , 4 Oktoobar 2026 — Soomaaliya ayaa ku biirtay Masar, Suudaan iyo Eritrea iyagoo ku baaqay iskaashi ku saabsan Wabiga Niil, isla markaana diiday tallaabooyin hal dhinac ah oo wax u dhimi kara isticmaalka biyaha ee dalalka hoose ee webiga. Mowqifkan ayaa dhaliyay hadal-hayn la xiriirta hadallo hore oo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ka jeediyay furitaanka Biyo-xireenka Weyn ee Itoobiya ee GERD.
Bayaan wadajir ah oo la soo saaray ka dib kulankii afarta hoggaamiye ee magaalada New Alamein ee Masar ayaa sheegay in dalalku ixtiraamaan sharciga caalamiga ah ee khuseeya webiyada ay wadaagaan, oo ay ku jirto mabda’a ah in aan waxyeello loo geysan dalalka kale. Bayaanku wuxuu ku baaqay in horay loo sii ogeysiiyo, lagana tashado, laguna heshiiyo tallaabooyinka saameyn kara isticmaalka biyaha ee Masar iyo Suudaan.
Bayaanku si toos ah uma xusin Itoobiya. Hase yeeshee, ereyada ku jira waxay la xiriiraan khilaafka muddada dheer u dhexeeya Addis Ababa iyo labada dal ee webiga ka hooseeya, kaas oo ku saabsan biyo-xireenka iyo maaraynta biyaha Niilka.
Hoggaamiyeyaashu waxay sidoo kale carrabka ku adkeeyeen xorriyadda isu-socodka maraakiibta, iyagoo sheegay in mas’uuliyadda maamulka Badda Cas ay saaran tahay dalalka xeebaha leh. Madaxtooyada Masar waxay sheegtay in shirka lagu adkeeyay sugidda amniga maraakiibta caalamiga ah ee maraysa Gacanka Cadmeed iyo Marinka Bab el-Mandeb. War-murtiyeedku ma uusan magacaabin Xuutiyiinta Yemen, balse diiradda la saaray amniga badda waxaa loo fasiran karaa inay si dadban ula xiriirto khataraha maraakiibta gobolka.
Mowqifka Niilka ee shirka ayaa ka duwan hadalkii Madaxweyne Xasan Sheekh ee ku saabsanaa iskaashiga, xilli uu ka qaybgalay furitaanka GERD ee Itoobiya bishii Sebtembar 2025. Warbaahinta Qaranka Soomaaliya ayaa sheegtay inuu bogaadiyay iskaashiga ku aaddan ka faa’iidaysiga kheyraadka biyaha ee la wadaago, isla markaana uu sheegay in biyo-xireenku fursado horumarineed u abuuri karo gobolka. Warbixintaasi ma sheegin inuu si cad u taageeray tallaabo hal dhinac ah oo Itoobiya qaadday.
Kala duwanaanshaha hadallada ayaa keenay su’aalo ku saabsan sida Muqdisho isugu dheellitirayso xiriirka ay la leedahay Itoobiya iyo iskaashiga dhow ee ay la leedahay Masar iyo dalalka kale ee gobolka. Bayaanka shirku si gaar ah uma qeexin sida Soomaaliya u fasirayso qodobada la xiriira Niilka.
Afarta hoggaamiye ayaa sidoo kale mar kale taageeray midnimada dhuleed ee Soomaaliya, waxayna ku baaqeen in la joogteeyo maalgelinta caalamiga ah ee Hawlgalka Taageerada iyo Xasillinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM). Waxay ku heshiiyeen in la sameeyo hannaan lagu daba-galo go’aannada shirka.
Ka qaybgalka Soomaaliya ee bayaanka ayaa imaanaya xilli gobolka uu ka socdo dood ballaaran oo ku saabsan xuquuqda iyo waajibaadka dalalka wadaaga biyaha Niilka. Itoobiya waxay ku doodaysaa inay xaq u leedahay inay horumariso kheyraadkeeda biyaha, halka Masar iyo Suudaan ay ku baaqayaan heshiisyo ay sheegeen inay ilaalinayaan baahiyahooda biyaha.