MUQDISHO, Soomaaliya — Agoosto 29, 2026 — Hay’adaha amniga ee dhowr waddan oo ku yaalla Geeska Afrika ayaa Dowladda Federaalka Soomaaliya la wadaagay walaac ku saabsan warar sheegaya in quwado shisheeye ay gudaha dalka ku tababarayaan kuna hubeynayaan kooxo aan la aqoonsan, sida ay sheegeen ilo ka tirsan hay’adaha amniga federaalka oo xog-ogaal u ah xiriirradaas.

Hay’adaha gobolka ayaa ka digay in sameynta kooxo hubeysan oo ka baxsan hay’adaha amniga ee la aqoonsan yahay ay khatar ku noqon karto waddamada deriska ah, isla markaana ay wiiqi karto dadaallada lagu xoojinayo iskaashiga amniga xuduudaha.

Eedeymahan si madax-bannaan looma xaqiijin. Dalalka lagu tuhunsan yahay inay taageerayaan kooxahaas si rasmi ah looma magacaabin, halka Dowladda Federaalka Soomaaliya aysan weli war faahfaahsan ka soo saarin walaaca la soo gudbiyey.

Hay’adaha gobolka oo la xiriiray Muqdisho

Saraakiil xog-ogaal u ah arrintan ayaa sheegay in hay’adaha amniga ee dhowr waddan oo gobolka ah ay macluumaad la wadaageen dhiggooda Soomaaliya ka hor inta aysan arrinta gaarsiin mas’uuliyiinta sare ee Dowladda Federaalka.

Sida ay saraakiishu sheegeen, farriimaha ayaa lagu sheegay in waddamada deriska ah aysan indhaha ka qarsan karin sameynta la tuhunsan yahay ee kooxo hubeysan oo aan la aqoon aqoonsigooda, qaabka taliskooda iyo ujeeddooyinkooda mustaqbalka fog.

Qaar ka mid ah walaacyadaas ayaa sidoo kale lagu wargeliyey Madaxtooyada Soomaaliya, sida ay sheegeen ilaha xogta bixiyey. Dowladaha gobolka ayaa la sheegay inay ku baaqeen xoojinta iskaashiga amniga xuduudaha iyo in laga hortago quwado shisheeye oo gudaha Soomaaliya ka abaabulaya kooxo hubeysan.

Saraakiishu ma aysan shaacin goorta uu bilowday tababarka la tuhunsan yahay, tirada dagaalyahannada ku lug leh ama deegaannada la sheegay inay kooxuhu ka howlgalaan.

Wax caddeyn ah oo taageeraysa eedeymahan si rasmi ah looma soo bandhigin.

Kooxaha oo lala xiriirinayo xiisadaha Itoobiya

Xogaha amni ee lala wadaagay mas’uuliyiinta federaalka ayaa lagu sheegay in dalal khilaaf kala dhexeeyo Itoobiya lagu tuhunsan yahay inay gudaha Soomaaliya ku tababarayaan dagaalyahanno aan Soomaali ahayn.

Ujeeddada la sheegay ayaa ah in la sameeyo cutubyo hubeysan oo fulin kara danaha dhinacyada ka soo horjeeda Itoobiya, sida ay sheegeen ilo xog-ogaal u ah warbixinnada amniga.

Iluhu ma aysan shaacin dalalka ay u dhasheen dagaalyahannada la sheegay ama waddamada lagu eedeeyey qoristooda iyo tababarkooda. Sidoo kale, ma cadda in kooxahaas ay wax howlgallo ah ka fuliyeen gudaha Soomaaliya ama meelo kale oo gobolka ah.

Mas’uuliyiinta Itoobiya si rasmi ah ugama aysan hadlin sheegashooyinkan. Madaxtooyada Soomaaliya iyo hay’adaha amniga federaalka sidoo kale ma aysan shaacin in baaritaan rasmi ah la furay.

Mas’uuliyiinta gobolka ayaa la sheegay inay Muqdisho u sheegeen inaan dhulka Soomaaliya loo adeegsan saldhig laga fuliyo dhaqdhaqaaqyo khatar ku noqon kara waddamada deriska ah. Waxay sidoo kale ka digeen in kooxo hubeysan oo ka baxsan talisyada rasmiga ah ay carqaladeyn karaan wadaagga xogaha sirdoonka iyo howlgallada wadajirka ah ee amniga xuduudaha.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ma aysan soo saarin war rasmi ah oo ay ku xaqiijinayso ama ku beeninayso eedeymaha.

Sidoo kale, ma cadda jawaabta ay Muqdisho siisay dowladaha gobolka ee la sheegay inay walaaca soo gudbiyeen. Lama shaacin xarig, xiritaanka goobo tababar ama dhaqdhaqaaq ciidan oo la xiriira falalka la tuhunsan yahay.

Soomaaliya waxay dhowr saaxiib oo caalami ah kala shaqeysaa tababarka ciidamada, la-dagaallanka argagixisada iyo horumarinta hay’adaha amniga. Barnaamijyadaas waxaa guud ahaan lagu fuliyaa heshiisyo rasmi ah oo lala galo Dowladda Federaalka.

Eedeymaha cusub waxay ku saabsan yihiin kooxo hubeysan oo la sheegay inay ka baxsan yihiin hay’adaha amniga ee Soomaaliya. Xaqiijinta jiritaanka kooxahaas, cidda maamusha iyo goobaha ay ku sugan yihiin waxay u baahan doontaa baaritaan dheeraad ah.

Goobta ay Soomaaliya kaga taallo Geeska Afrika waxay dalka ka dhigaysaa mid u dhow marinno amni iyo ganacsi oo xasaasi ah. Soomaaliya waxay xuduudo dhuleed oo dhaadheer, isla markaana ay adag tahay in si buuxda loo ilaaliyo, la wadaagtaa Itoobiya iyo Kenya. Xeebaheedu waxay sidoo kale ku teedsan yihiin marinno isku xira Badweynta Hindiya, Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas.

Loollanka siyaasadeed ee ka dhexeeya quwadaha gobolka iyo kuwa caalamka ayaa saameyn sii kordheysa ku yeeshay xiriirka amniga ee Geeska Afrika. Soomaaliya waxaa jooga ciidamo shisheeye, la-taliyeyaal milatari iyo howlgallo tababar oo loogu talagalay xoojinta ciidamada dowladda iyo taageeridda dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab iyo kooxaha kale ee hubeysan.

Dowladda Soomaaliya waxay sidoo kale muddo dheer wajahaysay caqabadda ah in kooxaha hubeysan ee kala duwan lagu mideeyo talis qaran. Maleeshiyaad beeleed, ciidamada maamul-goboleedyada iyo kooxo hubeysan oo maxalli ah ayaa ka howlgala qaybo badan oo dalka ka mid ah, qaarkoodna waxay leeyihiin talisyo kala duwan.

Sameynta kooxo kale oo hubeysan oo taageero shisheeye hela waxay sii adkeyn kartaa dadaalladaas, waxayna kordhin kartaa shakiga u dhexeeya Soomaaliya iyo waddamada deriska ah.

Soomaaliya iyo Itoobiya waxay sidoo kale leeyihiin xiriir amni oo ballaaran, gaar ahaan howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab. Ciidamada Itoobiya ayaa Soomaaliya uga howlgala heshiisyo laba geesood ah iyo howlgallada Midowga Afrika, taas oo eedeyn kasta oo la xiriirta kooxo ka soo horjeeda Addis Ababa ka dhigaysa arrin xasaasi ah.

Hay’adaha amniga gobolka ayaa la filayaa inay Dowladda Soomaaliya ka dalbadaan faahfaahin ku saabsan tababarrada la sheegay iyo aqoonsiga dhinacyada shisheeye ee ku lug leh.

Mas’uuliyiinta federaalka waxaa laga yaabaa inay wajahaan cadaadis lagu saarayo inay baaraan goobaha la sheegay, xaqiijiyaan joogitaanka dagaalyahanno aan Soomaali ahayn iyo in dowlad shisheeye ay kooxo hubeysan taageerayso iyadoo aan fasax ka haysan Muqdisho.

Ilaa laga soo bandhigayo natiijooyin rasmi ah ama caddeymo la xaqiijin karo, dhaqdhaqaaqyadan la sheegay waxay ahaanayaan eedeymo ay soo gudbiyeen ilo amni.

Joogitaanka kooxo hubeysan oo shisheeye taageerayo, haddii la xaqiijiyo, wuxuu wiiqi karaa awoodda Dowladda Federaalka ee maareynta amniga qaranka, wuxuuna adkeyn karaa dadaallada lagu mideynayo ciidamada hubeysan. Waxa kale oo uu dhaqaale iyo awood ciidan ka leexin karaa howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab.

Eedeymahan waxay dhaawici karaan xiriirka Soomaaliya kala dhexeeya Itoobiya iyo waddamada kale ee deriska ah haddii ay rumeysan yihiin in dhulka Soomaaliya loo adeegsanayo falal halis ku ah ammaankooda. Iskaashi xumo ama xog sirdoon oo aan sax ahayn ayaa sidoo kale kordhin karta xiisadaha ka jira xuduudaha gobolka.