KISMAYO , Soomaaliya — Agoosto 29, 2026 — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa la sheegay inay diyaarineyso ciidamo dheeraad ah oo loo diro gobolka Gedo iyo deegaanno kale oo Jubaland ka tirsan, si ay howlgal uga bilaabaan Bu’aale oo ay Al-Shabaab maamusho, sida ay sheegeen ilo xog-ogaal ah. Ilaha ayaa ku andacooday in ciidamada ay kadib u gudbi karaan Kismaayo, si cadaadis militari loo saaro maamulka Madaxweyne Axmed Madoobe.

Wararkii ugu Dambeeyay

Qaar kamid ah ciidamada loo qorsheeyay howlgalka ayaa dhowaan tababar loogu soo xiray xero ciidan oo ku taalla deegaanka Xananbuure, sida ay sheegeen ilaha. Cutubyo kale ayaa la filayaa in la diyaariyo ka hor inta aan loo dirin deegaannada Jubaland.

Sida uu dhigayo qorshaha la sheegay, ciidamada federaalka ayaa marka hore bilaabi doona howlgal lagu doonayo in lagu qabto Bu’aale, oo ah caasimadda rasmiga ah ee Jubaland. Magaaladaas oo ku taalla gobolka Jubbada Dhexe waxay muddo sannado ah ku jirtay gacanta Al-Shabaab.

Bu’aale waxaa loo arkaa bartilmaameed muhiim u ah dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, maadaama kooxdu ay weli maamusho dhul ballaaran oo ku yaalla Jubbada Dhexe.

Ilaha ayaa sheegay in ciidamada Dowladda Federaalka ay, marka ay Bu’aale qabtaan, u gudbi doonaan dhinaca Kismaayo oo xarun siyaasadeed iyo dhaqaale u ah Jubaland. Waxay ku andacoodeen in ujeeddada guud ee qorshaha aysan ku koobneyn la dagaallanka Al-Shabaab, balse ay ku jirto wiiqidda ama meesha ka saarista maamulka Axmed Madoobe.

Dowladda Federaalka si rasmi ah uma xaqiijin qorshahan, mana shaacin howlgal militari oo ka dhan ah hoggaanka Jubaland. Maamulka Jubaland sidoo kale kama uusan jawaabin wararka cusub.

Si madax-bannaan looma xaqiijin karo qorshaha la sheegay. Lama shaacin tirada ciidamada, waqtiga howlgalka ama cidda hoggaamineysa.

Warar kale ayaa sheegaya in qaar kamid ah ciidamada Dowladda Federaalka u diiwaangashan ee hadda ku sugan Puntland lagu dari karo ciidanka la diyaarinayo. Doorka ciidamadaas iyo in loo wareejin doono Jubaland weli ma cadda.

Bu’aale iyo Jidka Kismaayo

Qabashada Bu’aale waxay noqon lahayd horumar muhiim ah oo laga gaaro dagaalka Al-Shabaab. Kooxdu waxay maamushaa deegaanno badan oo miyiga Jubbada Dhexe ah, waxaana gobolkaas lagu tilmaamaa marin ay u adeegsato kala gudbinta dagaalyahannada iyo sahayda.

Saraakiisha federaalka ayaa marar badan sheegay in ciidamada dowladda loo daabulo deegaannada ay Al-Shabaab maamusho si loo soo celiyo hay’adaha dowladda.

Hase yeeshee, ilaha xogta bixiyay ayaa ku andacooday in qorshahan uu sidoo kale leeyahay ujeeddo siyaasadeed oo ka dhan ah hoggaanka Jubaland.

Haddii ciidamada federaalka ay Bu’aale kadib u dhaqaaqaan Kismaayo, waxaa suuragal ah inuu dhaco iska horimaad kale oo dhex mara ciidamada federaalka iyo kuwa Jubaland.

Kismaayo waxaa ku yaalla xarumaha ugu waaweyn ee siyaasadda iyo ammaanka Jubaland, iyo deked muhiim u ah dhaqaalaha koonfurta Soomaaliya.

Khilaafka Doorashooyinka Jubaland

Xiriirka Muqdisho iyo Kismaayo ayaa muddo sannado ah waxaa hareeyay khilaafyo la xiriira doorashooyinka Jubaland, maamulka gobolka Gedo, dastuurka, ciidamada ammaanka iyo awoodaha dowlad-goboleedyada.

Dowladda Federaalka ayaa diidday dib-u-doorashadii Axmed Madoobe ee Agoosto 2019, iyadoo sheegtay in habka doorashada uusan waafaqsaneyn heshiisyadii iyo hannaankii lagu heshiiyay.

Maamulka Jubaland ayaa dhankiisa Dowladda Federaalka ku eedeeyay inay faragelin ku hayso arrimaha gudaha Jubaland isla markaana ay taageereyso musharraxiin la tartamayay Axmed Madoobe.

Xiisadda ayaa mar kale sare u kacday bishii Nofeembar 2024, markii baarlamaanka Jubaland uu Axmed Madoobe u doortay muddo-xileed saddexaad.

Dowladda Federaalka ayaa diidday natiijada, iyadoo sheegtay in doorashada lagu qabtay iyadoo aysan qeyb ka ahayn dowladda dhexe isla markaana ay ka hor imaaneyso hannaanka doorashooyinka dalka.

Jubaland ayaa markii dambe hakisay xiriirkii iyo wada-shaqeyntii ay la lahayd Dowladda Federaalka. Maxkamado ku kala yaalla Muqdisho iyo Kismaayo ayaa sidoo kale soo saaray amarro is-diiddan oo lagu soo xirayo Axmed Madoobe iyo Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud.

Dastuurka iyo Doorashooyinka Soomaaliya

Khilaafka Jubaland iyo Dowladda Federaalka wuxuu sidoo kale qeyb ka yahay muranka weyn ee ka taagan dib-u-eegista dastuurka iyo sidii Soomaaliya uga gudbi lahayd doorashooyinka dadban ee ku dhisan awood-qeybsiga beelaha.

Dowladda Federaalka ayaa taageertay wax-ka-beddelka dastuurka iyo hirgelinta doorasho qof iyo cod ah. Waxay sheegtay in isbeddelladaas ay lagama maarmaan u yihiin ka hortagga dib-u-dhaca doorashooyinka iyo in shacabka la siiyo fursad ay si toos ah ugu doortaan hoggaankooda.

Jubaland ayaa diidday qeybo kamid ah hannaankaas, iyadoo ku doodday in wax-ka-beddelka dastuurka iyo nidaamka doorashooyinka ay u baahan yihiin heshiis ay wada gaaraan Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada.

Axmed Madoobe ayaa sidoo kale ka horyimid qorshayaal uu maamulkiisu sheegay inay Muqdisho awood ugu siinayaan inay maamusho doorashooyinka dowlad-goboleedyada ama ay wiiqdo nidaamka federaalka.

Khilaafku wuxuu saameeyay wada-hadalladii doorashooyinka Soomaaliya, oo ay ku jiraan maamulka doorashada, diiwaangelinta xisbiyada siyaasadeed, awoodaha madaxweynaha iyo doorka dowlad-goboleedyada.

Dagaalkii Raaskambooni

Khilaafkii doorashada Jubaland ee 2024 ayaa markii dambe isu beddelay dagaal toos ah oo ka dhacay Raaskambooni, oo ah magaalo xeebeed ku dhow xuduudda Kenya.

Ciidamo federaal ah ayaa la geeyay deegaanka kadib dib-u-doorashadii Axmed Madoobe. Dowladda Federaalka ayaa sheegtay in ciidamada loo diray inay la wareegaan saldhigyo ay banneeyeen ciidamada Midowga Afrika iyo inay la dagaallamaan Al-Shabaab.

Dagaalka ayaa qarxay 11-kii Diseembar 2024. Saraakiisha Jubaland waxay ku eedeeyeen ciidamada federaalka inay weerareen ciidamadooda, halka wasiirka gaashaandhigga Soomaaliya uu sheegay in ciidamada Jubaland ay dagaalka bilaabeen.

Wararka ku saabsan khasaaraha ka dhashay dagaalka si madax-bannaan looma xaqiijin.

Ciidamada Jubaland ayaa markii dambe la wareegay Raaskambooni iyo garoonkeeda diyaaradaha. Ciidamo badan oo federaal ah ayaa ka baxay deegaanka, halka qaar kalena ay u gudbeen gudaha Kenya.

Dowladda Federaalka ayaa markii dambe ku dhawaaqday inay ciidamadeeda kala baxeyso Jubbada Hoose si looga fogaado dhiig kale oo daata.

Gedo, Beled Xaawo iyo Doolow

Gobolka Gedo ayaa muddo dheer ahaa xuddunta ugu weyn ee loollanka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Jubaland. Maamulka magaalooyinka xuduudaha ku yaalla wuxuu dhinacyada siinayaa saameyn siyaasadeed iyo awood ay ku xakameeyaan waddooyinka isku xira Soomaaliya, Kenya iyo Itoobiya.

Bilihii Febraayo iyo Maarso 2020, ciidamada federaalka iyo kuwa Jubaland ayaa ku dagaallamay agagaarka Beled Xaawo kadib markii Muqdisho ay kordhisay ciidamadeeda ku sugan Gedo.

Dagaalladaas ayaa dilay ugu yaraan 10 qof oo ay ku jireen dad rayid ah, halka qiyaastii 56,000 oo qof ay ka barakaceen guryahooda

Iska horimaad kale ayaa Doolow ka dhacay bishii Diseembar 2024. Dowladda Federaalka waxay ciidamo Itoobiyaan ah ku eedeysay inay garab siiyeen ciidamada Jubaland ee dagaalka la galay cutubyo ka tirsan dowladda.

Wararkii deegaanka laga helay ayaa sheegay in ciidamadii taageersanaa Dowladda Federaalka ay lumiyeen fariisimo ay ku lahaayeen magaalada. Dhinacyadu waxay bixiyeen warar kala duwan oo ku saabsan dagaalka iyo khasaaraha ka dhashay.

Dagaallo hor leh ayaa Beled Xaawo iyo Doolow laga soo sheegay bishii Luulyo 2025. Dowladda Federaalka iyo Jubaland ayaa midba midka kale ku eedeeyay inuu bilaabay iska horimaadyada.

Ugu yaraan shan qof ayaa la sheegay inay ku dhinteen mid kamid ah dagaalladii Beled Xaawo, inkastoo warar kale ay bixiyeen tiro intaas ka badan oo aan si madax-bannaan loo xaqiijin.

Iska horimaadyada ayaa hakad geliyay isu-socodka, waxyeelleeyay guryo iyo hanti rayid, isla markaana ku qasbay qaar kamid ah dadka deegaanka inay ka barakacaan xaafadaha lagu dagaallamay.

Weli ma cadda in ciidamada la sheegay in la diyaarinayo loo adeegsan doono oo keliya dagaalka Al-Shabaab iyo in howlgalku gaari doono deegaannada ay maamusho Jubaland.

Dowladda Federaalka iyo Jubaland ma aysan shaacin heshiis cusub oo ku saabsan maamulka Gedo, doorashooyinka Jubaland ama habka loo mideynayo taliska ciidamada.

Haddii aan heshiis siyaasadeed la gaarin, ciidamo badan oo la geeyo gobolka waxay sare u qaadi karaan halista dagaal kale oo dhex mara labada dhinac.

Dadka ku nool Gedo, Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose ayaa wajihi kara khatarta ugu weyn haddii khilaafka siyaasadeed uu mar kale isu beddelo dagaal. Iska horimaadyadii hore waxay hakad geliyeen ganacsiga, barakiciyeen dad rayid ah, waxayna ciidamada ka mashquuliyeen dagaalka Al-Shabaab.

Howlgal lagu guuleysto oo Al-Shabaab looga saaro Bu’aale wuxuu wiiqi karaa awoodda kooxda ee Jubbada Dhexe, wuxuuna dib u furi karaa waddooyin muhiim ah. Natiijada muddada dheer waxay ku xirnaan doontaa in Dowladda Federaalka iyo Jubaland ay iska kaashadaan amniga iyo maamulka deegaannada laga saaro kooxda.

Haddii howlgalka loo adeegsado cadaadis militari oo ka dhan ah maamulka Axmed Madoobe, dagaalka Al-Shabaab wuxuu isu beddeli karaa iska horimaad kale oo u dhexeeya dowladda dhexe iyo dowlad-goboleed. Taasi waxay kala qeybin kartaa ciidamada Soomaaliyeed xilli ay weli la tacaalayaan weerarrada Al-Shabaab.

Dagaal ka qarxa Gedo ama Jubbada Hoose wuxuu sidoo kale saameyn karaa xiriirka Soomaaliya la leedahay Kenya iyo Itoobiya, oo labaduba dano amni ku leh deegaannada ku dhow Jubaland. Dadka rayidka ah waxay wajihi karaan barakac, hakadka ganacsiga, xannibaadda gargaarka bani’aadannimo iyo khasaaro ka dhasha dagaal ka dhaca magaalooyinka ay dadku ku badan yihiin.