BAIDOA , 17 Oktoobar 2026-Xiriirka diblomaasiyadeed ee Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa la sheegay inuu wajahayo xiisad cusub, kadib markii ay soo baxeen warar tilmaamaya in dowladda Federaalka Soomaaliya aysan ka helin natiijooyinkii ay ka filaysay wada-hadalladii 29-kii September dhexmaray Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed.

Sida ay sheegayaan ilo diblomaasiyadeed, qodobadii ay labada hoggaamiye ka wada hadleen waxaa kamid ahaa arrimaha Somaliland, xaaladda siyaasadeed iyo amni ee Koonfur Galbeed, joogitaanka ciidamada Itoobiya ee Soomaaliya iyo mustaqbalka xiriirka labada dal.

Wararka ayaa tilmaamaya in dhowr arrimood oo Villa Soomaaliya muhiimad gaar ah siinaysay aysan ilaa hadda u hirgelin sidii ay qorsheynaysay, taas oo dhalisay su’aalo cusub oo ku saabsan jihada uu u socdo xiriirka Muqdisho iyo Addis Ababa.

Itoobiya oo la sheegay inay go’aansatay xoojinta xiriirka Somaliland

Xog laga helay ilo diblomaasiyadeed ayaa sheegaysa in dowladda Itoobiya ay qaadatay go’aan istaraatiiji ah oo ku aaddan sare u qaadista xiriirka ay la leedahay Somaliland, inkastoo dowladda Federaalka Soomaaliya ay si adag uga soo horjeeddo tallaabo kasta oo wax u dhimaysa midnimada iyo madax-bannaanida dalka.

Sida ay sheegayaan ilaha xogta, war laga helay dhinaca mid kamid ah dowladaha xiriirka dhow la leh Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa tilmaamaya in Addis Ababa ay doonayso inay sii ballaariso iskaashiga siyaasadeed iyo dhaqaale ee ay la leedahay Somaliland.

Waxaa sidoo kale la sheegay in kulamo diblomaasiyadeed oo xasaasi ah oo ku saabsan arrinta Somaliland la qorsheeyay inay dhacaan kahor caleema-saarkii Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed, kaas oo qabsoomay 5-tii Oktoobar 2026.

Kulamadaasi ayaa la sheegay in laga filayay go’aanno waaweyn oo saameyn ku yeelan kara xiriirka Soomaaliya iyo Itoobiya, hase yeeshee lama hayo faahfaahin rasmi ah oo xaqiijinaysa natiijadooda.

Qorshihii Villa Soomaaliya ee Koonfur Galbeed oo wajahaya caqabado waaweyn

Qodobka labaad ee la sheegay inuu khilaafku ka taagan yahay ayaa la xiriira doorka ciidamada Itoobiya ee ku sugan deegaannada maamulka Koonfur Galbeed Soomaaliya.

Sida ay sheegayaan ilo xog-ogaal ah, Villa Soomaaliya ayaa doonaysay in ciidamada Itoobiya ay sii joogaan goobaha istaraatiijiga ah ee Koonfur Galbeed, isla markaana ay ka hortagaan dhaq-dhaqaaqyada militari ee ciidamada Daraawiishta ee daacadda u ah Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen.

Hase yeeshee, qorshahaasi ayaan la sheegay inuu u hirgelin sidii ay dowladda Federaalka filaysay.

Ciidamada Daraawiishta ee taabacsan Laftagareen ayaa maalmihii lasoo dhaafay la sheegay inay ballaariyeen deegaannada ay ka arrimiyaan ee gobolka Baay, iyagoo gudaha u galay degmooyin ay horay ugu sugnaayeen ciidamo taageersan dowladda Federaalka.

Wararkii ugu dambeeyay ee laga helayay degmooyinka Berdaale iyo Diinsoor ayaa tilmaamayay in ciidamo taageersan dowladda Federaalka ay isaga baxeen fariisimo muhiim ah, halka ciidamada taabacsan Laftagareen ay la wareegeen goobo istaraatiiji ah.

Isbeddelladan ayaa loo arkaa dib-u-dhac weyn oo ku yimid dadaallada dowladda Federaalka ee ku aaddan xoojinta awooddeeda siyaasadeed iyo militari ee Koonfur Galbeed.

Si kastaba, weli ma cadda mowqifka rasmiga ah ee Itoobiya ee ku saabsan isku dhacyada siyaasadeed iyo militari ee Koonfur Galbeed, mana jirto xaqiijin madax-bannaan oo muujinaysa in Itoobiya ay hore u ballanqaadday inay ciidamada Laftagareen ka hortagayso.

Madaxweyne Xasan Sheekh oo la sheegay inuu caro ka muujiyay hab-dhaqanka Itoobiya

Xiisadda diblomaasiyadeed ee soo cusboonaatay ayaa sidoo kale la sheegay inay sababtay in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu hadallo kulul ka jeediyo hab-dhaqanka dowladda Itoobiya.

Sida ay sheegayaan ilo siyaasadeed, madaxweynaha ayaa habeen dhaweyd saaxiibadiisa siyaasadda u sheegay in Itoobiya ay u dhaqmayso sidii koox aan ixtiraamayn madax-bannaanida Soomaaliya.

Hadalkaasi ayaa la sheegay inuu si gaar ah ula xiriiray arrinta Somaliland iyo xiriirka ay Addis Ababa la leedahay maamulka Hargeysa.

Dhanka kale, wararka ayaa tilmaamaya in Madaxweyne Xasan Sheekh uu maalmo ka hor sheegay in dowladda Soomaaliya ay Itoobiya u gudbisay saddex dekedood oo ay kala dooran karto, balse Addis Ababa aysan weli jawaab ka bixin.

Arrintan ayaa muujinaysa dadaallada Muqdisho ee ku aaddan sidii Itoobiya loogu heli lahaa marin ganacsi oo badeed, iyadoo la ilaalinayo madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.

Heshiiskii Ankara iyo mustaqbalka xiriirka labada dal

Xiisaddan cusub ayaa kusoo beegmaysa iyadoo weli ay taagan yihiin su’aalo ku saabsan hirgelinta Heshiiskii Ankara ee Soomaaliya iyo Itoobiya ay wada gaareen 11-kii December 2024, kaas oo ay dhexdhexaadisay dowladda Turkiga.

Heshiiskaasi wuxuu ku salaysnaa ixtiraamka madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee labada dal, iyadoo sidoo kale la isla qaatay in laga wada hadlo sidii Itoobiya ay u heli lahayd marin badeed ganacsi oo hoos imanaya madax-bannaanida Soomaaliya.

Hase yeeshee, wararka cusub ee ku saabsan Somaliland iyo Koonfur Galbeed ayaa muujinaya in ay weli jiraan arrimo siyaasadeed iyo amni oo aan xal waara laga gaarin.

Itoobiya ayaa muddo dheer danaynaysay helitaanka marin badeed, halka Soomaaliya ay ku adkaysanayso in heshiis kasta oo arrintaasi khuseeya uu waafaqsan yahay madax-bannaanideeda iyo xuduudaheeda caalamiga ah.

Dhanka kale, ciidamada Itoobiya ayaa door muhiim ah ku lahaa amniga Koonfur Galbeed, taas oo Addis Ababa ka dhigaysa dhinac saameyn weyn ku leh isbeddellada siyaasadeed iyo militari ee gobolka.

Villa Soomaaliya oo wajahaysa cadaadis diblomaasiyadeed iyo mid siyaasadeed

Wararka ku saabsan isfaham-waaga Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa kusoo aadaya xilli dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay wajahayo caqabado siyaasadeed iyo amni oo gudaha dalka ah.

Dhaq-dhaqaaqyada ciidamada Laftagareen ee gobolka Baay, muranka Somaliland iyo su’aalaha ku saabsan mowqifka Itoobiya ayaa dhammaantood noqday arrimo saameyn ku yeelan kara siyaasadda dowladda Federaalka.

Haddii wararka ku saabsan go’aanka Addis Ababa ee xoojinta xiriirka Somaliland ay xaqiiqoobaan, waxaa suuragal ah in xiriirka labada dal uu galo marxalad cusub oo xiisad diblomaasiyadeed ah.

Sidoo kale, haddii Itoobiya ay ka fogaato faragelin militari oo ka dhan ah ciidamada Laftagareen, taasi waxay wax ka beddeli kartaa isku dheellitirka awoodaha siyaasadeed iyo militari ee Koonfur Galbeed.

Xogaha cusub ee xoojinaya warbixintan

Warar dheeraad ah oo la daabacay bishan Oktoobar ayaa muujinaya dhaqdhaqaaqyo diblomaasiyadeed oo muhiim ah:

14 Oktoobar: Taliyaha ciidamada Somaliland ayaa Hargeysa kula kulmay diblomaasiyiin iyo saraakiil difaac oo Itoobiyaan ah, iyagoo ka wada hadlay xoojinta iskaashiga militariga iyo amniga.

15 Oktoobar: Madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro, ayaa muujiyay taageerada Somaliland ee Itoobiya, isagoo ka digay tallaabooyin wax u dhimi kara xasilloonideeda.

4 Oktoobar: Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa sheegay in Soomaaliya diyaar u tahay inay Itoobiya u oggolaato isticmaalka laba ama saddex dekedood, iyadoo la ilaalinayo madax-bannaanida Soomaaliya.

16 Oktoobar: Machadka Chatham House ayaa ka digay in loollanka quwadaha gobolka iyo dagaallada siyaasadeed ee Soomaaliya ay horseedi karaan colaado sii daba dheeraada.