Qansaxdheere , Soomaaliya — Oktoobar 8, 2026 — Ciidamada Daraawiishta ee daacadda u ah madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen, ayaa subaxnimadii Khamiista la wareegay degmada Qansax Dheere, sida uu sheegay afhayeenka maamulkiisa, oo tallaabadan ku tilmaamay degmadii ugu horreysay ee ay ku qabsadaan ololahooda socda.

Maxamed Xuseen Joon, afhayeenka maamulka Koonfur Galbeed ee taageersan Laftagareen, ayaa sheegay in ciidamadu gudaha u galeen magaalada, kaddibna ay la wareegeen gacan ku haynteeda. Wuxuu arrintaas ku tilmaamay in degmada ay dib ugu soo noqotay maamulka uu matalo.

Ku dhawaaqistan ayaa muujinaysa in ololaha ay sheegayaan xoogagga Laftagareen uu ku fiday degmooyin kale, iyadoo Baydhabo ay weli tahay bartilmaameedka ugu weyn ee ay shaaciyeen. Joon ayaa dadka ku nool degmooyinka kale ee Koonfur Galbeed ugu baaqay inay isu diyaariyaan soo dhaweynta ciidamada iyo masuuliyiinta maamulkooda.

Afhayeenka ayaa sidoo kale sheegay inay filayaan inay maalmaha soo socda ku dhawaaqaan la wareegidda Baydhabo, oo ah xarunta ku meel gaarka ah ee Koonfur Galbeed. Hadalkaas ayuu ku xusay isla bayaanka uu ku shaaciyay la wareegidda Qansax Dheere.

Joon ayaa u mahadceliyay shacabka iyo masuuliyiinta degmada, isagoo sheegay inay ciidamada ku qaabileen soo dhaweyn wanaagsan. Wuxuu soo dhaweyntaas qayb uga dhigay faahfaahinta uu ka bixiyay gelitaanka ciidamada ee magaalada.

Sida uu sheegay, askarta, saraakiisha iyo masuuliyiinta la socda ayaa ka shaqayn doona soo celinta maamulka iyo kalsoonida shacabka. Bayaanka ayaa sidaas isku xiray joogitaanka ciidamada iyo qorshe lagu hirgelinayo maamul hoos taga garabka Laftagareen.

Afhayeenka ayaa tilmaamay in dadka gaaray degmada ay isugu jiraan ciidamo iyo masuuliyiin rayid ah. Hadalkiisa ayaa masuuliyadda hawlaha xiga dusha ka saaray saraakiisha iyo masuuliyiinta halkaas tagay, kuwaas oo uu sheegay inay hoggaamin doonaan shaqada maamulka.

Baaqa uu u diray dadka ku nool degmooyinka kale ayaa muujinaya baaxadda ololaha ay maamulkiisu sheegayaan. Wuxuu shacabka ka codsaday inay u diyaar garoobaan imaanshaha ciidamo iyo masuuliyiin kale, isagoo Qansax Dheere ku tilmaamay bilowga la wareegidda degmooyin dheeraad ah.

Bayaanka laguma sheegin tirada ciidamada galay magaalada, magacyada masuuliyiinta la socda ama sida ay ciidamadii hore uga baxeen. Sidoo kale laguma soo bandhigin wax tiro ah oo ku saabsan khasaaro ka dhashay la wareegidda degmada.

Sida uu Joon sheegay, ciidamadu waxay gacanta ku hayeen magaalada kaddib markii ay galeen subaxnimadii Khamiista. Hawlaha maamulka ee uu ka hadlay ayaa ah qorshaha uu sheegay inay fulin doonaan ciidamada iyo masuuliyiinta gaaray degmada.

Qansax Dheere waxay ka mid tahay afarta degmo ee gobolka Baay, oo ay sidoo kale ku jiraan Baydhabo, Buurhakaba iyo Diinsoor. Baydhabo waa xarunta gobolka, waxaana sidoo kale ku shaqeeya maamulka Koonfur Galbeed, taas oo labada magaalo siinaysa doorar kala duwan oo ku saabsan loollanka maamulka gobolka.

Degmada Qansax Dheere ayaa hore qayb uga noqotay iska horimaadyada sannadkan dhex maray ciidamada Laftagareen iyo xoogagga ka soo horjeeda. Idaacadda Jowhar ayaa 14-kii Maarso ku warrantay in ciidamo isku magacaabay Badbaadada Koonfur Galbeed ay degmada la wareegeen kaddib dagaal ay la galeen ciidamadii daacadda u ahaa maamulkiisa.

Warbixintaas ayaa sheegtay in qaar ka mid ah dadka deegaanka ay guryahooda ka barakaceen, iyagoo ka cabsi qaba dagaallo kale. Dhacdadaas hore ayaa saldhig u ah hadalka Joon ee ah in gelitaanka Khamiista uu yahay dib ugu soo noqoshada degmada.

Loollanka ayaa markii dambe gaaray Baydhabo. Ciidamada dowladda federaalka ayaa magaalada la wareegay 30-kii Maarso, waxaana Laftagareen uu ku dhawaaqay inuu xilka iska casilay, kaddib markii maamulkiisu xiriirka u jaray Muqdisho.

Khilaafkaas ayaa daba socday muran ku saabsan isbeddellada dastuurka iyo sida awoodda siyaasadeed loogu qaybsanayo dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada. La wareegidda Baydhabo ayaa noqotay dhacdo weyn oo wax ka beddeshay gacan ku haynta xarunta maamulka Koonfur Galbeed.

Isbeddellada ku yimid dhinacyada ay ciidamadu kala taageerayaan ayaa sii socday wixii ka dambeeyay dhacdooyinkii Maarso. Warbaahinta Baidoa Online ayaa 21-kii May ku warrantay in taliye ka tirsanaa Daraawiishta Qansax Dheere iyo ciidamo uu hoggaaminayay ay ku biireen xoogagga Laftagareen ee ku sugnaa duleedka Baydhabo.

Warbixintaas, oo soo xiganaysay ilo deegaanka ah, ayaa sheegtay in masuuliyiin taageersan madaxweynihii hore ay soo dhaweeyeen taliyaha iyo ciidamadiisa. Waxay muujinaysay in ciidamo ka soo jeeda Qansax Dheere ay qayb ka noqdeen abaabulka xoogagga Laftagareen bilo ka hor ku dhawaaqista Khamiista.

Dhaqdhaqaaqyadaas hore ayaa ciidamada degmada ku xiray ololaha ka socday agagaarka Baydhabo. Bayaanka cusub ayaa se ku saabsan gacan ku haynta Qansax Dheere lafteeda iyo qorshaha uu afhayeenku sheegay ee ah in halkaas laga hirgeliyo maamulka ay taageerayaan.

Baydhabo ayaa mar kale martigelisay dagaal culus 17-kii Agoosto, markii ciidamada dowladda federaalka ay la dagaallameen xoogag daacad u ah Laftagareen. Ciidamada federaalka ayaa xoogaggaas ka saaray magaalada kaddib saacado ay dagaalladu socdeen, sida ay wakaaladda Reuters u sheegeen dadka deegaanka.

Dagaalkaasi wuxuu muujiyay in isbeddelkii gacan ku haynta magaalada ee Maarso uusan soo afjarin iska horimaadka hubaysan. Waxa uu sidoo kale qayb ka yahay dhacdooyinka ka horreeyay ballanqaadka cusub ee afhayeenka Laftagareen ee ku saabsan la wareegidda Baydhabo.

Iska horimaad kale ayaa 3-dii Sebtembar ka dhacay duleedka Baydhabo. Wakaaladda Associated Press ayaa ku warrantay dagaal dhex maray ciidamada dowladda iyo xoogag taageersan Laftagareen, iyadoo rasaastu joogsatay gelinkii hore ee galabta.

Isbitaalka gobolka Baay ayaa qaabilay 71 qof oo dhaawac ah, oo ay ku jireen 15 haween ah, waxaana la diiwaangeliyay dhimashada hal qof oo rayid ah. Khasaarahaas ayaa muujinaya saameynta ay dagaallada ka dhacaya magaalada iyo hareeraheeda ku yeesheen dadka deegaanka.

Ku dhawaaqista Khamiista ayaa hadda Qansax Dheere ka dhigtay halka ugu dambaysa ee maamulka Laftagareen uu sheegay inuu la wareegay. Joon wuxuu tallaabada ku tilmaamay horumar dhinaca maamulka iyo ciidamada ah, isagoo joogitaanka xoogagga ku daray ballanqaad ku saabsan soo celinta hay’adaha deegaanka.

Muhiimadda qorshahaas ayaa ku jirta in maamulka uu matalo uu doonayo inuu awooddiisa ka hirgeliyo degmada isagoo adeegsanaya masuuliyiin maxalli ah. Hirgelinta maamul shaqeeya ayaa noqon lahayd tallaabada xigta ee ka dambaysa gacan ku haynta ciidan ee uu afhayeenku shaaciyay.

Hadalka ku saabsan Baydhabo ayaa sidoo kale kordhinaya muhiimadda ku dhawaaqistan. Marka la eego dagaalladii hore, isku day cusub oo lagu qabsanayo magaalada wuxuu horseedi karaa iska horimaad kale oo ka dhaca xarunta maamulka Koonfur Galbeed. Joon wuxuu sheegay muddo maalmo ah, balse ma bixin faahfaahin ku saabsan hawlgalkaas.