GAROOWE, Soomaaliya — Agoosto 30, 2026 — Puntland ayaa Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Turkiga ku eedeysay inay lacag madax-furasho ah ku bixiyeen sii deynta markabka MV LUTUF oo lagu afduubtay xeebaha gobolka Nugaal, iyadoo ka digtay in lacag siinta burcad-badeeddu ay wiiqi karto dadaallada lagula dagaallamayo dambiyada badda.
Puntland oo sheegtay in madax-furasho la bixiyay
War-saxaafadeed ay soo saartay Sabtidii, Puntland waxay si adag u cambaareysay lacagta madax-furashada ah ee ay sheegtay in lagu bixiyay sii deynta markabka, iyadoo tallaabadaas ku tilmaantay mid dhaawaceysa howlgallada Soomaaliya iyo beesha caalamka ee lagula dagaallamayo burcad-badeedda.
Puntland ma aysan shaacin lacagta la bixiyay, cidda wadahadalka la gashay afduubayaasha ama caddeymo xaqiijinaya eedeynteeda.
Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Dowladda Turkiga midkoodna si toos ah ugama jawaabin eedeynta la xiriirta bixinta lacagta madax-furashada ah xilligii warbixintan la daabacayay.
Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa soo bandhigtay war ka duwan midka Puntland. Wasaaraddu waxay sheegtay in ciidamada Soomaaliya iyo Turkiga ay markabka dib ugula wareegeen howlgal wadajir ah oo lagu fuliyay heshiiska iskaashiga difaaca ee labada dal.
Sida ay sheegtay wasaaraddu, afar doon oo ay adeegsanayeen kooxaha lagu eedeeyay burcad-badeednimada ayaa la burburiyay, halka 14 qof oo looga shakiyay burcad-badeednimo la dilay.
Wasaaraddu waxay sheegtay in ragii kale ay ka carareen markabka, taas oo ciidamada u sahashay inay la wareegaan. Hase yeeshee, ma aysan sheegin in lacag madax-furasho ah la bixiyay, sidoo kalena faahfaahin kama bixin xaaladda shaqaalihii markabka.
Markabka MV LUTUF, oo watay calanka Cameroon, ayaa Agoosto 17 lagu afduubtay xeebaha gobolka Nugaal ee Puntland. Markabka ayaa la sheegay inuu qalab milatari oo Turki ah u waday Muqdisho markii rag hubeysan ay ku qabsadeen meel u dhow Marraya oo ka tirsan degmada Eyl, kadibna ay u jiheeyeen dhinaca Garmaal.
Shaqaalaha markabka ayaa ka koobnaa lix Hindi ah, hal Turki ah, hal Georgian ah iyo laba ilaalo ah oo u dhashay Serbia, sida lagu sheegay wararkii la daabacay xilligii afduubka. Faahfaahin buuxda lagama bixin xaaladdooda hadda.
Oday deegaanka Jiifle ah oo lagu magacaabo Cabdullaahi Warsame ayaa wakaaladda wararka AP u xaqiijiyay in markabka iyo shaqaalihiisa la sii daayay.
Puntland waxay sheegtay in lacag siinta afduubayaasha, haddii la xaqiijiyo, ay kooxaha burcad-badeedda ku dhiirrigelin karto inay afduubtaan maraakiib kale oo ay shaqaalahooda u haystaan madax-furasho.
“Burcad-badeedda laguma abaal-marin karo lacag madax-furasho ah,” ayay Puntland sheegtay, iyadoo saaxiibada caalamka ugu baaqday inay taageeraan howlgallada sharci-fulinta, ilaalinta xeebaha iyo maxkamadeynta dadka lagu eedeeyo burcad-badeednimada.
Eedeymaha duqeymaha xeebaha
Puntland ayaa sidoo kale dib u soo celisay eedeynteeda ah in Turkigu duqeymo ka fuliyay deegaannada Garmaal iyo Jiifle intii u dhaxeysay Agoosto 18 iyo 20, kuwaas oo ay sheegtay in lagu dilay muwaadiniin Soomaaliyeed laguna burburiyay doonyo kalluumeysi.
Maamulka Puntland ayaa ku dooday in duqeymaha loo sababeeyay tuhun ah in doonyaha la beegsaday loo adeegsanayay taageeridda burcad-badeedda ama qorista dhallinyaro ku biirta kooxahaas.
Puntland waxay horay u sheegtay in afar qof oo rayid ah lagu dilay Garmaal, halka sagaal kale lagu dilay agagaarka Jiifle. Tirada khasaaraha iyo cidda ka dambeysay duqeymahaas si madax-bannaan looma xaqiijin.
Warar la helay kadib afduubka ayaa sheegay in duqeyn lala beegsaday doon yar oo la tuhunsanaa inay sahay geysay kooxdii haysatay markabka. Afar nin ayaa la sheegay inay ku dhinteen, halka laba kale ay ku dhaawacmeen.
Hase yeeshee, si rasmi ah looma xaqiijin cidda fulisay weerarkaas iyo aqoonsiga dadka la dilay.
Turkiga ayaan weli si rasmi ah uga jawaabin eedeymaha Puntland ee ku saabsan duqeymaha.
Ankara waxay ka mid tahay saaxiibada ugu dhow Dowladda Federaalka ee dhinacyada amniga, milatariga iyo horumarinta. Soomaaliya iyo Turkiga ayaa 2024 kala saxiixday heshiis iskaashi difaac iyo dhaqaale oo soconaya 10 sano, kaas oo ay qeyb ka yihiin sugidda amniga badda, ilaalinta xeebaha Soomaaliya iyo la dagaallanka burcad-badeedda iyo kalluumeysiga sharci-darrada ah.
Puntland waxay horay uga soo horjeesatay heshiisyo dhinaca badda ah oo ay Dowladda Federaalka la gashay dalal shisheeye, iyadoo ku doodday in lagala tashado go’aannada amni iyo kuwa kheyraadka ee saameynaya biyaha ku teedsan deegaannadeeda.
Baaq loo diray beesha caalamka
Puntland ayaa Midowga Yurub, Mareykanka iyo saaxiibada kale ee caalamka ugu baaqday inay sii xoojiyaan iskaashiga ay la leeyihiin hay’adaha Soomaalida ee la dagaallamaya burcad-badeedda iyo dambiyada kale ee ka dhaca badda.
Maamulka ayaa sheegay in howlgallada ka dhanka ah burcad-badeedda ay tahay inay xoogga saaraan sharci-fulinta, ilaalinta xeebaha iyo dhowrista badqabka bulshada ku nool deegaannada xeebaha.
Puntland waxay ka digtay in howlgallo milatari oo aan si hufan loo baarin, gaar ahaan kuwa ay ku dhintaan dad rayid ah, ay wiiqi karaan kalsoonida bulshada isla markaana adkeyn karaan iskaashiga amniga.
Burcad-badeednimada Soomaaliya ayaa si weyn hoos ugu dhacday kadib markii ay heerkii ugu sarreeyay gaartay intii u dhaxeysay 2009 iyo 2011. Hoos u dhaca waxaa gacan ka geystay maraakiibta caalamiga ah, ilaalada hubeysan ee maraakiibta ganacsiga iyo maxkamadeynta kooxaha la qabtay.
Weerarrada ayaa dib u soo kordhay dabayaaqadii 2023. Ugu yaraan 15 weerar oo burcad-badeednimo ayaa laga diiwaangeliyay biyaha Soomaaliya tan iyo bilowgii 2026, taas oo noqotay heerkii ugu sarreeyay tan iyo 2013, sida lagu sheegay falanqeyn ay AFP ku sameysay xogta Hay’adda Caalamiga ah ee Badaha.
Howlgalka Midowga Yurub ee Atalanta ayaa weli ka shaqeeya ka hortagga burcad-badeedda, ilaalinta maraakiibta nugul iyo la socodka dhaqdhaqaaqyada sharci-darrada ah ee ka dhaca xeebaha Soomaaliya iyo galbeedka Badweynta Hindiya.
