GAROWE, Soomaaliya — Agoosto 27, 2026 — Dowladda Puntland ayaa Turkiga ku eedeysay inuu fuliyay laba duqeyn oo ka dhacay deegaannada xeebaha ah ee Garmaal iyo Jiifle ee gobolka Nugaal, kuwaas oo lagu dilay 13 qof oo maamulka Puntland uu ku sheegay rayid. Masuul sare oo ka tirsan Puntland ayaa sheegay in maamulku hayo caddaymo ku filan oo Turkiga la xiriirinaya weerarradaas.

Wararkii ugu Dambeeyay

Wasiir ku xigeenka Amniga Puntland, Cabdiraxmaan Dujaana, ayaa wareysi uu bixiyay ku sheegay in afar qof lagu dilay duqeyntii koowaad ee ka dhacday Garmaal, halka sagaal kale ay ku dhinteen weerarkii labaad ee ka dhacay Jiifle.

Dujaana ayaa sheegay in Puntland ay hayso caddaymo muujinaya in Turkigu fuliyay labada hawlgal. Hase yeeshee, masuulku si faahfaahsan uma uusan soo bandhigin caddaymaha, mana uusan sharxin sida baarayaasha Puntland ay ku gaareen natiijadaas.

Eedeymaha Puntland weli si madax-bannaan looma xaqiijin. Waxaa sidoo kale weli muran ka taagan yahay cidda lahayd diyaaradaha fuliyay weerarrada iyo sababta loo beegsaday goobahaas.

Duqeyntii koowaad ayaa ka dhacday agagaarka Garmaal kadib markii xeebaha Puntland lagu afduubtay markabka xamuulka ee M/V LUTUF, oo ka diiwaangashan Cameroon. Markabka ayaa la sheegay in 17-kii Agoosto lagu qabsaday meel u dhow Marraya oo ka tirsan degmada Eyl, kadibna loo kaxeeyay dhinaca xeebaha gobolka Nugaal.

Markabka ayaa siday hub, qalabka isgaarsiinta iyo qalab dayax-gacmeed oo ku socday saldhigga ciidamada Turkiga ee TURKSOM ee magaalada Muqdisho, sida uu sheegay masuul Soomaali ah oo ay soo xigatay

Masuulka ayaa sheegay in maraakiib ay leeyihiin shirkado Turki ah ay markii dambe u dhowaadeen markabka la afduubtay, halka diyaaradaha qumaatiga u kaca iyo kuwa aan duuliyaha lahayn ay la socdeen dhaqdhaqaaqyada aagga.

Duqeyn ayaa la sheegay inay dhacday kadib markii doon yar ay booqatay markabka la afduubtay, kadibna ay dib ugu soo laabatay dhinaca xeebta.

Afar qof ayaa ku dhintay weerarkaas, halka laba kale ay ku dhaawacmeen. Wararkii ugu horreeyay waxay dadka la dilay ku tilmaameen burcad-badeed, hase yeeshee eheladooda, dadka deegaanka iyo maamulka Puntland ayaa sheegay inay ahaayeen kalluumeysato rayid ah. Labada war midkoodna si madax-bannaan looma xaqiijin.

Duqeynta labaad ayaa 23-kii Agoosto laga soo sheegay deegaanka Jiifle. Masuuliyiinta Puntland ayaa sheegay in gantaal lagu dhuftay doon yar oo kasoo baxday deegaanka xeebta ah ee Dhinowda Dhig, laguna dilay sagaal qof.

Jawaabaha Puntland iyo Dowladda Federaalka

Puntland ayaa cambaareysay weerarrada, waxayna dalbatay isla xisaabtan. Maamulka ayaa sheegay in hawlgallada militari ee saameynaya dhulkiisa iyo bulshooyinka xeebaha ku nool aysan dhici karin iyadoo aan lagala tashan masuuliyiinta gobolka.

Hadalka Dujaana ayaa noqonaya eedeyntii ugu caddeyd ee Puntland si toos ah ugu jeediso Turkiga tan iyo markii duqeymaha la soo sheegay. War-saxaafadeedyadii hore ee Puntland ayaa cambaareeyay weerarrada, balse si toos ah uma magacaabin dalka lagu tuhunsanaa inuu ka dambeeyay.

Wasiiru dowlaha Gaashaandhigga Soomaaliya, Cumar Cali Cabdi, ayaa sheegay in dowladda federaalku ay horay ula socotay hawlgalkii Garmaal. Wuxuu sidoo kale su’aal geliyay sheegashada Puntland ee ah in afarta qof ee la dilay ay ahaayeen kalluumeysato aan xiriir la lahayn burcad-badeedda.

Wasaaradda Arrimaha Dibadda Turkiga ayaa la sheegay inay BBC Somali u sheegtay inaysan wax macluumaad ah ka hayn duqeyn ay diyaaradaha dagaalka Turkigu ka fuliyeen deegaankaas. Hadalkaasi si cad uma uusan xaqiijin, mana uusan beenin ku lug lahaanshaha ciidamada Turkiga.

Ilaa hadda lama shaacin natiijada baaritaan madax-bannaan. Puntland sidoo kale ma aysan sheegin inay caddaymaha ay sheegtay u gudbin doonto dowladda federaalka, Turkiga ama hay’ad caalami ah.

Eedeymihii Hore ee Khasaaraha Rayidka

Murankan ayaa daba socda walaac hore oo la xiriiray khasaaraha rayidka ee ka dhashay hawlgallo ay ciidamada Soomaaliya ku taageerayeen diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkiga.

18-kii Maarso 2024, laba duqeyn oo ka dhacay meel u dhow tuulada Baqdaad ee gobolka Shabeellaha Hoose ayaa lagu dilay 23 qof oo rayid ah, oo ay ku jireen 14 carruur ah iyo shan haween ah, sida lagu sheegay baaritaan ay sameysay Amnesty International⁠. Toddoba iyo toban qof oo kale oo rayid ah ayaa la sheegay inay ku dhaawacmeen.

Amnesty ayaa sheegtay in weerarradu ay dhaceen intii lagu jiray hawlgal ay ku lug lahaayeen ciidamada Soomaaliya iyo diyaaradaha TB-2 ee Turkiga. Hay’adda xuquuqda aadanaha ayaa Soomaaliya iyo Turkiga ugu baaqday inay baaraan in duqeymahaasi jebiyeen sharciga caalamiga ah ee bani’aadannimada.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa diiday natiijada baaritaanka Amnesty, iyadoo sheegtay inaysan hayn xog muujineysa in dad rayid ah lagu dilay hawlgalkaas.

Waxaa sidoo kale aan la xaqiijin in diyaaradaha ay xilliga duqeymaha maamulayeen shaqaale Turki ah iyo in ay gacanta ku hayeen ciidamada Soomaaliya.

Turkiga ayaa ka mid ah saaxiibada ugu saameynta badan Soomaaliya ee dhinaca amniga. Ankara waxay ciidamo Soomaali ah ku tababartaa xarunteeda militari ee Muqdisho, waxayna qalab siisaa ciidamada dowladda federaalka ee la dagaallamaya Al-Shabaab.

Turkiga ayaa sidoo kale ballaariyay kaalintiisa hawlgallada militari ee Soomaaliya. Bishii Luulyo 2026, Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa sheegtay in diyaaradaha dagaalka F-16 ee Turkiga ay taageereen duqeymo lala beegsaday goobo lagu tuhunsanaa inay Al-Shabaab ku lahayd gobolka Shabeellaha Hoose.

Eedeymaha Puntland waxay dhaawici karaan xiriirka u dhexeeya maamulkaas, Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Turkiga. Muranku wuxuu dhaliyay su’aalo la xiriira cidda oggolaatay hawlgallada, habka loo wadaagay xogta iyo ilaalinta dadka rayidka ah.

Duqeymaha ayaa sidoo kale saameyn kara dadaallada lagula dagaallamayo burcad-badeedda xeebaha Puntland. Wadashaqeynta kalluumeysatada iyo bulshooyinka xeebaha waxay muhiim u tahay helitaanka xogta ku saabsan maraakiibta la afduubtay iyo dhaqdhaqaaqyada kooxaha burcad-badeedda. Cabsida duqeymo kale ayaa dadka deegaanka ka niyad jebin karta inay la shaqeeyaan hay’adaha amniga.

Murankan ayaa kusoo beegmaya xilli ay dib usoo cusboonaanayaan falalka burcad-badeednimo ee xeebaha Soomaaliya. Afduubka markabka M/V LUTUF iyo xog la’aanta ku saabsan xaaladda shaqaalaha iyo xamuulka saaran ayaa kordhiyay baahida loo qabo jawaab amni oo la isku dubbariday.