MUQDISHO, Soomaaliya — Sebtembar 21, 2026 — Booliska Puntland ayaa Waqooyiga magaalada Gaalkacyo ku qabtay laba gaari oo ay saarnaayeen dhallinyaro la sheegay inay ku biirayeen ciidamada Dowladda Federaalka Soomaaliya, sida ay sheegeen saraakiisha amniga ee gobolka Mudug, kuwaas oo baaritaan ku haya halka loo waday iyo xaaladda qoristooda.

Saraakiisha amniga ayaa sheegay in gaadiidka laga qabtay Waqooyiga Gaalkacyo kaddib markii uu kasoo gudbay dhinaca koonfureed ee magaalada. Dadka saarnaa ayaa la sheegay in loo waday deegaanka Xananbuure ee koonfurta gobolka Mudug, halkaas oo lagu wado in tababar ciidan lagu siiyo.

Sida ay sheegeen ilo-wareedyo amni oo ka tirsan gobolka Mudug, labada gaari waxaa ka muuqday calaamado lagu sheegay diiwaangelinta Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, oo loo yaqaan SNA. Ilo-wareedyadu waxay sheegeen in qaar ka mid ah dadka la qabtay ay baarayaasha u sheegeen inay damacsanaayeen ku biirista ciidamada Dowladda Federaalka.

Booliska Puntland ayaa gacanta ku dhigay gaadiidka iyo dadkii saarnaa, iyadoo baaritaanka dhacdada uu socdo, sida ay sheegeen mas’uuliyiinta. Ilaa hadda ma aysan shaacin tirada saxda ah ee dadka la qabtay, magacyadooda, ama cidda abaabushay safarkooda.

Mas’uuliyiinta ayaa sidoo kale sheegay in xogta hore ay muujinayso in qaar badan oo ka mid ah dadka la qabtay ay yihiin dhallinyaro da’yar, lagana yaabo inaysan gaarin da’da sharcigu oggol yahay ee askareynta. Arrintan si madax-bannaan looma xaqiijin, mana aysan soo bandhigin masuuliyiintu dukumentiyo ama xog caddeyneysa da’da dadka la qabtay.

Wax war ah kama soo bixin dhaawac ama iska horimaad la xiriira qabashada gaadiidkan.

Baaritaan Socda

Laamaha amniga Puntland ayaa sheegay in baaritaanku diiradda saarayo sida ay gaadiidku uga soo gudbeen bartamaha iyo koonfurta Gaalkacyo, ka hor inta aan lagu qaban waqooyiga magaalada, iyo halka saxda ah ee loo waday dhallinyarada saarnaa.

Saraakiishu waxay sheegeen in wareysiyada hore ee lala yeeshay dadka la qabtay ay tilmaameen in gaadiidku jihooyinka isku dhex yaaceen markii ay kasoo baxeen koonfurta magaalada, taas oo keentay inay galaan deegaan ay maamusho Puntland. Baarayaashu waxay sidoo kale eegayaan calaamadaha SNA ee gaadiidka ka muuqday, sida ay sheegeen ilo-wareedyada amniga.

Ilaa hadda ma cadda in gaadiidku ay lahaayeen hay’ad ka tirsan Dowladda Federaalka, shirkad gaar loo leeyahay ama cid kale. Sidoo kale lama xaqiijin in dhallinyaradaasi hore si rasmi ah loogu qoray ciidan, inay ku jireen marxalad hore oo qorista ah, ama inay si iskood ah ugu sii jeedeen meel ay ku dalbanayeen askareyn.

Dowladda Federaalka Soomaaliya wax war rasmi ah kama aysan soo saarin dhacdadan waqtiga warbixintan la qorayay. Sidaas darteed, lama helin jawaab ku saabsan xarigga, qorshaha tababarka Xananbuure ama eedeymaha ay Puntland soo jeedisay.

Puntland oo Walaac Amni Muujisay

Mas’uuliyiinta Puntland ayaa ku eedeeyay Dowladda Federaalka inay weli waddo qorista maleeshiyaad loo tababarayo Xananbuure. Waxay sidoo kale sheegeen in dadkaasi mustaqbalka loo adeegsan karo falal wax u dhimaya amniga Puntland.

Eedeymahan si madax-bannaan looma xaqiijin, mana jirto wax jawaab ah oo ay Dowladda Federaalka si fagaare ah uga bixisay.

Saraakiisha Puntland ma aysan soo bandhigin caddeyn muujinaysa in dhallinyarada la qabtay loo qorayay hawlgallo ka dhan ah Puntland. Sidoo kale ma aysan magacaabin saraakiil, masuuliyiin ama hay’ado si toos ah loogu xirayo abaabulka safarka ama qorista la sheegayo.

Si kastaba ha ahaatee, dhacdadan ayaa laga yaabaa inay sii xoojiso khilaafaadka soo noqnoqda ee u dhexeeya Puntland iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya, kuwaas oo salka ku haya arrimo ay ka mid yihiin maamulka, siyaasadda iyo habaynta ciidamada ee qaybo ka mid ah bartamaha iyo waqooyiga dalka.

Gaalkacyo, oo ah magaalada ugu weyn gobolka Mudug, waxay u qaybsan tahay Waqooyi ay maamusho Puntland iyo Koonfur ay maamusho Galmudug. Kala qaybsanaantaas ayaa ka dhigaysa mid xasaasi ah isu socodka ciidamo, kooxo hubeysan iyo gaadiid lala xiriirinayo ciidamada, gaar ahaan xilliyada uu jiro khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya heerarka kala duwan ee dowladda.

Walaaca Ku Saabsan Da’da Qorista

Wararka sheegaya in qaar ka mid ah dadka la qabtay ay u muuqdeen kuwo aan gaarin da’da askareynta ayaa dhalin kara walaac dheeraad ah, haddii la xaqiijiyo.

Soomaaliya waxay ballanqaadday inay ka hortagto qorista iyo adeegsiga carruurta ee ciidamada iyo kooxaha hubeysan. Dowladda Federaalka, maamullada xubnaha ka ah federaalka iyo saaxiibada caalamiga ah ayaa marar badan lagu cadaadiyay in hab-raacyada qorista lagu daro hubinta da’da iyo tallaabooyin ilaalin ah.

Kiiskan, si kastaba, ma jiro qiimeyn madax-bannaan oo xaqiijisay da’da dadka la qabtay. Puntland ayaa sheegtay in arrintan ay qayb ka tahay baaritaanka socda.

Hay’adaha xuquuqda aadanaha iyo kuwa ilaalinta carruurta ayaa hore uga digay in saboolnimada, shaqo la’aanta, barakaca iyo waxbarasho la’aanta ay dhallinyarada ka dhigi karaan kuwo u nugul qorista kooxaha hubeysan. Hubinta da’du waxay gaar ahaan muhiim ka tahay meelaha ay colaadaha iyo nidaamyada diiwaangelinta rayidka ee tabarta daran ka jiraan.

Haddii la xaqiijiyo in carruur ama dad aan qaangaarin ku lug leeyihiin qorista ciidan, waxay u baahan tahay jawaab rasmi ah iyo tallaabooyin lagu ilaalinayo xuquuqdooda. Ilaa hadda, xogta la hayo waxay ku kooban tahay sheegashada saraakiisha amniga Puntland.

Asalka Khilaafka Federaalka iyo Puntland

Xiriirka u dhexeeya Puntland iyo Muqdisho ayaa marar kala duwan uu muran ka dhex dhashay, iyadoo ay isku hayeen wax-ka-beddelka dastuurka, hanaanka doorashooyinka, taliska ciidamada iyo awood-qaybsiga Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada.

Puntland waa mid ka mid ah maamullada gobolka ee ugu muddada dheer Soomaaliya, waxayna leedahay hay’ado amni oo u gaar ah, oo ay ku jiraan boolis iyo ciidamo heer maamul. Inkastoo ay marar kala duwan iska kaashadeen arrimaha amniga Dowladda Federaalka, haddana khilaafaadka siyaasadeed iyo kuwa taliska ciidamada ayaa mararka qaar adkeeyay wada-shaqeynta.

Mudug waxay leedahay xasaasiyad gaar ah, maadaama ay isku xiraan Puntland iyo Galmudug, isla markaana ay bulshada labada dhinac leeyihiin xiriirro ganacsi, qoys iyo deegaan. Magaalada Gaalkacyo waxay hore u soo martay xilliyo colaadeed, inkastoo masuuliyiinta iyo odayaasha dhaqanka ay sidoo kale sameeyeen heshiisyo lagu yareynayo xiisadda iyo rabshadaha.

Jiritaanka maamulo iyo ciidan kala duwan oo ka hawlgala magaalada iyo nawaaxigeeda ayaa ka dhiga dhacdo kasta oo ku saabsan ciidamada ama gaadiid ciidan mid si degdeg ah u yeelan karta saameyn siyaasadeed.

Maxaa Xiga?

Mas’uuliyiinta Puntland ayaa la filayaa inay sii wadaan wareysiyada iyo baaritaanka dadka la qabtay, isla markaana ay hubiyaan waraaqaha gaadiidka, calaamadaha SNA iyo waddadii ay mareen, sida ay sheegeen ilo-wareedyo amni.

Natiijada baaritaanka waxay ku xirnaan doontaa in la caddeeyo cidda diyaarisay safarka, in dhallinyaradu si rasmi ah ugu biireen ciidan iyo in ay u qalmeen qorista marka la eego sharciga iyo da’dooda.

Jawaab kasoo baxda Dowladda Federaalka ayaa sidoo kale caddeyn karta in Xananbuure loo adeegsanayay xarun tababar oo rasmi ah iyo in hay’ad dowladeed ay xiriir la lahayd kooxda la qabtay.

Dadka ku nool Gaalkacyo, walaaca ugu weyn ayaa ah in dhacdadan lagu xalliyo wadahadal iyo xiriir rasmi ah oo dhex mara dhinacyada ay khuseyso. Ilaa hadda lama soo sheegin dagaal ama isku dhac ka dhashay qabashada gaadiidka, balse dhacdadani waxay muujineysaa sida ay dhaq-dhaqaaqyada amniga ee Mudug u kicin karaan xiisad siyaasadeed.

Qabashada gaadiidkan waxay dib u soo celinaysaa dareenka ku saabsan isu-dheellitirka amniga ee xasaasiga ah ee gobolka Mudug, halkaas oo kala qaybsanaanta Gaalkacyo ay u baahan tahay wada-xiriir joogto ah si looga hortago isfaham la’aan iyo isku dhac.

Eedeynta Puntland ee ah in dadkaasi loo adeegsan karo falal ka dhan ah amniga gobolka waa mid siyaasiyan culus, balse weli lama xaqiijin. Baaritaan hufan iyo xog cad oo kasoo baxda Puntland iyo Dowladda Federaalka ayaa muhiim u noqon kara in dhacdadu aysan sii hurin khilaafka.