MUDUG, Soomaaliya, Agoosto 21, 2026: Ciidamada ammaanka Puntland ayaa Jimcihii la wareegay xerada milatari ee Barda Dheere ee gobolka Mudug, kadib is-rasaaseyn kooban oo dhexmartay ciidamada iyo dad deegaanka ah oo ka soo horjeeday in ciidamada la dejiyo xerada, sida ay sheegeen ilo deegaanka ah. Wax khasaare ah lama soo sheegin, ciidamada Puntland ayaana ugu dambeyn gudaha u galay xerada.
Xerada Barda Dheere waxaa horey u deganaa ciidamo ay ilo deegaanka ahi ku tilmaameen kuwo amar ka qaata Dowladda Federaalka Soomaaliya. Si degdeg ah looma xaqiijin goorta ay ciidankaasi ka baxeen xerada iyo in bixitaankoodu uu ka dhashay wada-hadal ay la yeesheen mas’uuliyiinta Puntland.
Ka hor inta aysan ciidamada Puntland gudaha u gelin xerada, is-rasaaseyn kooban ayaa dhexmartay ciidamada iyo qaar ka mid ah odayaasha iyo dadka deegaanka oo ka soo horjeeday qorshaha lagu dejinayay ciidamada Puntland, sida ay sheegeen ilo xog-ogaal ah.
Rasaasta ayaa joogsatay muddo kooban kadib, mana jirin dhimasho ama dhaawac la soo sheegay. Ciidamada Puntland ayaa markii dambe gudaha u galay xerada, iyagoo la wareegay dhammaan gacan-ku-haynta xarunta milatari.
Sababta ay qaar ka mid ah odayaasha deegaanka uga soo horjeedeen in ciidamada Puntland la dejiyo xerada si buuxda looma caddeyn. Odayaasha ku lugta lahaa dhacdada ayaan weli si rasmi ah uga hadlin mowqifkooda.
Maamulka Puntland sidoo kale ma shaacin tirada ciidamada la geeyay Barda Dheere iyo howlaha ay xeradu qaban doonto marka la hoos geeyo taliska ciidamada Puntland.
Puntland iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya midkoodna weli kama soo saarin war rasmi ah oo faahfaahsan dhacdadan. Sidoo kale, si madax-bannaan looma xaqiijin hay’adda ay ka tirsanaayeen iyo cidda sida tooska ah u maamuleysay ciidamadii horey u deganaa xerada.
Iska-horimaadyadii Hore ee Ciidamada Federaalka Taabacsan
La wareegitaanka Barda Dheere ayaa daba socda iska-horimaadyo dhowaan dhacay oo ciidamada Puntland ay ku jebiyeen ama hubka uga dhigeen ciidamo lagu tilmaamay kuwo xiriir la leh Dowladda Federaalka Soomaaliya.
Agoosto 5, ciidamo aad u hubeysan oo ka tirsan Puntland ayaa weeraray, kadibna la wareegay xero milatari oo ku dhow garoonka diyaaradaha ee waqooyiga magaalada Gaalkacyo.
Xeradaas waxaa ku sugnaa ciidamo ay taliyayaashoodu markii hore ka amar qaadan jireen Puntland, balse markii dambe sheegay inay la safteen Dowladda Federaalka
Madaxweynaha Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa howlgalkaas ku tilmaamay mid amni oo horey loo qorsheeyay. Wuxuu ku eedeeyay Dowladda Federaalka inay xerada geysay hub, saanad milatari iyo ciidamo uu sheegay in loo adeegsanayay qalqalgelinta Puntland. Dowladda Federaalka si rasmi ah uma xaqiijin eedeymahaas.
Booliska Puntland ayaa sheegay in howlgalka Gaalkacyo lagu qabtay in ka badan 100 qof, laguna qabsaday hub, gaadiid, rasaas iyo qalab kale oo milatari.
Dadka deegaanka ayaa wakaaladda wararka AFP u sheegay in ciidamadii ka soo horjeeday Puntland ay u baxeen dhinaca koonfurta Gaalkacyo kadib markii lagala wareegay xerada.
Khasaare ayaa la sheegay inuu ka dhashay dagaalkaas, oo ay ku jireen madaafiic ku dhacday xaafado ay dad rayid ahi deggan yihiin, balse tiro sugan oo la xaqiijiyay lama helin.
Iska-horimaad kale ayaa intii u dhexeysay Luulyo 19 iyo 21 ka dhacay deegaannada Laag iyo Madar-Jiif ee duleedka magaalada Boosaaso. Ciidamada Daraawiishta Puntland ayaa halkaas ku hor istaagay xubno ka tirsan Ciidanka PSF, oo markii hore ahaa cutub la dagaallama argagixisada kana tirsanaa Puntland, balse xiriir dhow la sameeyay Dowladda Federaalka.
Hay’adda xogta colaadaha ee ACLED ayaa sheegtay in ciidamada Puntland ay qabteen 53 askari, isla markaana la wareegeen siddeed gaari oo milatari intii ay socdeen iska-horimaadyadaas.
ACLED waxay diiwaangelisay toddoba iska-horimaad oo dhexmaray ciidamada Puntland iyo kuwa daacadda u ah Dowladda Federaalka bilihii Juun iyo Luulyo. Hay’addu waxay ka digtay in khilaafku uu ciidamada iyo agabka milatari ka leexinayo howlgallada ka dhanka ah kooxaha hubeysan ee ka socda waqooyiga Soomaaliya.
Puntland ayaa markii dambe sheegtay in PSF aysan sharci ahaan ka tirsanayn hay’adaha ammaanka maamulka. Waxay sidoo kale diidday in ciidamo ka diiwaangashan Dowladda Federaalka ay ka howlgalaan deegaannada Puntland.
Wasiirka Gaashaandhigga Soomaaliya, Axmed Macallin Fiqi, ayaa horey u sheegay in PSF ay qayb ka tahay ciidamada Dowladda Federaalka.
Xiriirka Puntland iyo Dowladda Federaalka ayaa sii xumaaday sababo la xiriira wax-ka-beddelka dastuurka, nidaamka doorashooyinka dalka iyo cidda maamuleysa ciidamada ammaanka.
Puntland ayaa bishii Maarso 2024 sheegtay inay si madax-bannaan uga shaqeyn doonto hay’adaha federaalka ilaa laga gaarayo heshiis loo dhan yahay oo ku saabsan dastuurka Soomaaliya.
Mas’uuliyiinta Puntland waxay maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku eedeeyeen inuu awoodda siyaasadeed ku uruurinayo dowladda dhexe. Dowladda Federaalka ayaa diidday eedeymahaas.
Khilaafka milatari ayaa sii xoogaystay bishii Juun 2026, markii Dowladda Federaalka ay magacawday taliye cusub oo hoggaamiya Qeybta 54-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka, taas oo ka howlgasha waqooyiga Soomaaliya.
Puntland ayaa diidday magacaabistaas, waxayna xaddiday dhaqdhaqaaqa iyo qorista ciidamada federaalka ee gudaha deegaannada ay maamusho.
Warbixin ay diyaarisay hay’adda Critical Threats Project ayaa sheegtay in Puntland ay ciidamo dheeraad ah geysay baraha kontoroolka ee Boosaaso, Garoowe iyo Gaalkacyo. Dowladda Federaalka ayaa dhinaceeda sii waday dadaallo ay ku abaabulayso kuna qalabeynayso ciidamo ka howlgala gobolka.
La wareegitaanka Barda Dheere wuxuu Puntland u suurtagelinayaa inay xoojiso maamulka xarumaha milatari ee Mudug, isla markaana xaddiddo dhaqdhaqaaqa ciidamo aysan u aqoonsan inay ka amar qaataan taliskeeda.
Dhacdadan waxay sidoo kale muujineysaa in khilaafka Puntland iyo Dowladda Federaalka uu ka gudbay hadallo siyaasadeed iyo amarro maamul, una gudbay iska-horimaadyo hubeysan iyo loollan lagu doonayo gacan-ku-haynta xeryaha milatari.
Jiritaanka silsilado talis oo iska soo horjeeda wuxuu wiiqi karaa isku-duwidda howlgallada ka dhanka ah Daacish iyo Al-Shabaab, gaar ahaan haddii ciidamada iyo qalabka loogu talagalay la dagaallanka kooxahaas loo weeciyo khilaafaadka siyaasadeed.
Mudug waa gobol xasaasi ah, maadaama magaalada Gaalkacyo ay u kala qaybsan tahay Puntland oo maamusha waqooyiga iyo Galmudug oo maamusha koonfurta. Dhaqdhaqaaqyo milatari oo sii socda waxay kordhin karaan xiisadaha deegaanka, carqaladeyn karaan ganacsiga, isla markaana halis gelin karaan dadka rayidka ah.