Dhinowda, Soomaaliya — Agoosto 25, 2026 — Madaxweynaha Puntland Saciid Cabdullaahi Deni ayaa Talaadadii gaaray Dhinowda oo ah magaalo xeebeed ku taalla gobolka Mudug, isla markaana ay sheegtaan Puntland iyo Galmudug. Shacabka deegaanka ayaa si weyn u soo dhaweeyay madaxweynaha, xilli bulshada magaaladu ay dalbanayso adeegyo horumarineed iyo wax ka qabashada bacaadka ku sii fidaya deegaanka.
Dadweyne badan ayaa isugu soo baxay gudaha Dhinowda si ay u soo dhaweeyaan Madaxweyne Deni iyo wafdigiisa. Xoolo ayaa loo qalay wafdiga, taas oo qayb ka ahayd soo dhaweynta dhaqanka ah ee ay dadka deegaanku u sameeyeen madaxweynaha, sida ay muujinayaan wararka iyo muuqaallada laga helayo magaalada.
Deni ayaa la hadlay shacabka intii uu ku sugnaa Dhinowda, oo ka mid ah deegaannada uu ku marayo socdaalkiisa gobolka Mudug. Faahfaahin dhammaystiran oo ku saabsan hadalkiisa iyo mashaariic gaar ah oo uu u ballanqaaday dadka deegaanka ayaan markiiba la shaacin.
Booqashadan ayaa leh muhiimad siyaasadeed, maadaama Dhinowda ay ka mid tahay deegaannada ay isku haystaan Puntland iyo Galmudug. Puntland ayaa magaalada ka fulisay hawlo maamul iyo doorasho, halka Galmudug ay ku adkaysanayso in Dhinowda ay ka tirsan tahay dhulka maamulkeeda.
Imaanshaha Deni ayaa sidoo kale dib u soo celiyay dareenka xaaladda nololeed iyo tan deegaanka ee magaalada. Dadka deegaanka ayaa sheegay in bacaad badan uu aasay waddooyinka iyo qaybo ka mid ah guryaha, taas oo qoysaska qaar ku qasabtay inay ka guuraan meelaha sida weyn u saameysmay.
Bulshada Dhinowda ayaa muddo ka cabanaysay adeegyo la’aan, oo ay ku jiraan waddooyin, xarumo caafimaad, waxbarasho, biyo iyo qorshe lagu xakameynayo bacaadka ku sii fidaya magaalada.
Ma jirin war degdeg ah oo sheegaya in Puntland ay bilaabayso hawlgal bacaad looga saarayo magaalada ama mashaariic kale oo horumarineed. Galmudugna kama aysan jawaabin booqashada Deni marka warkan la diyaarinayay.
Muranka Maamulka Dhinowda
Muranka ku saabsan maamulka Dhinowda ayaa si weyn u soo shaac baxay sannadkii 2023, markii Puntland ay deegaanka ka samaysay diiwaangelinta codbixiyeyaasha, kuna dartay diyaarinta doorashooyinkii tooska ahaa ee goleyaasha deegaanka.
Dowladda Galmudug ayaa xilligaas si rasmi ah uga hortimid tallaabadaas. Wasiirkii Warfaafinta Galmudug Abshir Cabdi Sheekhow ayaa Puntland ku eedeeyay inay diiwaangelin codbixiyeyaal ka samaysay Dhinowda iyo Hirsalama, oo uu sheegay inay ka tirsan yihiin dhulka Galmudug.
Wasiirku wuxuu ku baaqay in khilaafka loo maareeyo si aan waxyeello loogu geysan amniga iyo wada noolaanshaha bulshada. Puntland ayaa May 25, 2023, doorashooyin gole deegaan ka qabatay 30 degmo, kuwaas oo ahaa doorashooyinkii tooska ahaa ee ugu ballaarnaa ee deegaannadeeda ka dhaca muddo ka badan 50 sano.
Xaaladda maamul ee Dhinowda weli waa mid lagu muransan yahay. Soomaaliya ma laha hannaan qaran oo la isku raacsan yahay oo si kama dambeys ah loogu xalliyay dhammaan xuduudaha u dhexeeya dowlad-goboleedyada.
Gobolka Mudug laftiisa waxaa maamul ahaan u kala qaybsada Puntland oo maamusha qaybta waqooyi iyo Galmudug oo maamusha qaybta koonfureed. Kala qaybsanaantaas ayaa marar kala duwan dhalisay muranno la xiriira maamulka, doorashooyinka iyo lahaanshaha deegaannada ku dhow xadka aan sida rasmiga ah loo calaamadin.
Shacabka oo Dalbanaya Horumar
Dadka Dhinowda, arrinta ugu weyn ee hortaalla waa adeegyada aasaasiga ah iyo xaaladda sii xumaanaysa ee magaalada, halkii ay ka ahaan lahayd oo keliya muranka siyaasadeed.
Wararka deegaanka ayaa Dhinowda ku tilmaamaya magaalo uu si tartiib ah u aasayo bacaadku. Dadka deegaanka waxay sheegeen in wax badan aan laga qaban nadiifinta waddooyinka, badbaadinta dhismayaasha ama joojinta bacaadka ku sii fidaya xaafadaha.
Qaar ka mid ah bulshada ayaa booqashada Deni u arka fursad ay xaaladda magaalada ku gaarsiin karaan indhaha shacabka Soomaaliyeed iyo hay’adaha dowladda. Waxay sheegeen in imaanshaha mas’uul sare uu muhiim u yahay deegaan ay ku yar yihiin booqashooyinka madaxda sare.
Soo dhaweynta loo sameeyay madaxweynaha, hase yeeshee, ma xallinayso muranka maamulka, mana xaqiijinayso in mashaariic cusub la hirgelin doono. Bulshada waxaa laga filayaa inay dalbato ballanqaadyo la xiriira qaadista bacaadka, helitaanka biyaha, caafimaadka, waxbarashada iyo waddooyinka.
Indhaha ayaa ku jeeda in Madaxweyne Deni uu ku dhawaaqo mashaariic laga fulinayo Dhinowda marka uu soo gabagabeeyo socdaalkiisa gobolka Mudug. Waxaa sidoo kale la sugayaa in wasaaradaha Puntland ay qiimeyn ku sameeyaan baahiyaha magaalada.
Tallaabo kasta oo Puntland ay ku dhisayso maamul cusub ama ku bilaabayso mashaariic waaweyn waxay jawaab ka keeni kartaa Galmudug, maadaama ay muddo dheer sheeganaysay deegaanka.
Dadka Dhinowda ayaa dhinacooda sugaya in booqashadu ay keento waxqabad joogto ah oo sii socda marka wafdiga madaxweynuhu ka baxo magaalada.
Booqashada Deni waxay Puntland siinaysaa joogitaan siyaasadeed oo muuqda gudaha deegaan lagu muransan yahay, halkaas oo ay hore uga fulisay hawlo doorasho. Maqnaanshaha heshiis lagu xalliyo xuduudaha awgeed, booqashooyinka madaxda, doorashooyinka iyo mashaariicda dowladda waxaa loo fasiran karaa muujinta awood maamul.