Sanaag , Soomaaliya, Sebtembar 17, 2026-Qaraxyo xooggan ayaa habeenkii Talaadada laga soo sheegay buuraleyda Calmadow ee gobolka Sanaag, sida ay sheegeen dadka deegaanka, hase yeeshee mas’uuliyiintu weli ma xaqiijin cidda fulisay duqaymaha, goobta saxda ah ee ay ka dhaceen iyo in wax khasaare ah ka dhashay.

Dad deggan deegaanno u dhow buuraleyda ayaa sheegay inay maqleen qaraxyo waaweyn habeenkii Sebtembar 16. Ilaa subaxnimadii Arbacada, wax war ah kama soo bixin maamulka Puntland, dowladda federaalka Soomaaliya, taliska Mareykanka ee AFRICOM, ama dhinacyada kale ee amniga ee ku lug leh hawlgallada dalka.

Wararkaasi waxay soo baxeen xilli qaar ka mid ah dadka magaalada Boosaaso ay sheegeen inay habeenkaas maqleen codka helicopter dul marayay magaalada dekedda leh ee gobolka Bari. Lama oga cidda leh diyaaradda, jidka ay mareysay iyo ujeedada safarkeeda.

Ma jiro wax caddeyn ah oo isku xiraysa qaraxyada laga soo sheegay Sanaag iyo helicopter-ka laga maqlay Boosaaso. Wararka lama xaqiijin si madax-bannaan, mana jirto xog ku saabsan dhimasho, dhaawac ama burbur hantiyeed.

Goobta saxda ah ee qaraxyada laga maqlay weli lama oga. Calmadow waa silsilad buuraley ah oo baaxad leh, kuna fidsan qaybo ka mid ah waqooyiga Soomaaliya, halkaas oo waddooyinka adag, isgaarsiinta xaddidan iyo joogitaanka amniga oo kooban ay adkeeyaan xaqiijinta degdegga ah ee dhaqdhaqaaqyada militari.

Dadka deegaanka ayaa sheegay in qaraxyadu ahaayeen kuwo xooggan oo laga maqlay deegaanno ku dhow buuraleyda. Ma aysan sheegin inay arkeen diyaarado, ciidamo dhulka jooga ama koox hubeysan oo ku lug leh dhacdada.

Mas’uuliyiinta Sanaag ayaan isla markiiba wax faahfaahin ah bixin. Hay’adaha ammaanka Puntland sidoo kale ma aysan shaacin hawlgal laga fuliyay aaggaas waqtiga warbixintan la diyaarinayay.

Macluumaad la’aanta jirta ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan in qaraxyada ay sababeen duqayn cirka ah, dagaal dhulka ah, tababar militari ama dhacdo kale. Ma jirto koox hubeysan oo sheegatay mas’uuliyadda.

Dadka Boosaaso ayaa si gaar ah u sheegay inay maqleen helicopter habeenkii Talaadada. Duulimaadyada noocan ah mararka qaar waxay la xiriiraan amni, sahay, caafimaad ama hawlgallo kale, balse ilaa hadda ma jirto hay’ad xaqiijisay diyaaradda laga maqlay magaalada.

Ilaa hadda lama hayo warar la xaqiijiyay oo ku saabsan dhimasho, dhaawac ama burbur ka dhashay qaraxyada laga soo sheegay Calmadow.

Deegaannada miyiga iyo buuraleyda ee Sanaag, xogtu marar badan waxay qaadataa waqti dheer inay gaarto magaalooyinka waaweyn. Maamulka deegaanka iyo hay’adaha gargaarka midkoodna ma soo saarin war ku saabsan khasaaraha, mana jirto xarun caafimaad oo si cad u sheegtay inay heshay dad ku waxyeelloobay dhacdadan.

Sidoo kale lama xaqiijin in rayid, ciidamo amni ama xubno ka tirsan kooxo hubeysan ay joogeen aagga laga maqlay qaraxyada.

Su’aalo ka dhashay hawlgallada Mareykanka

Wararkan ayaa imanaya kadib sheegashooyin la xiriiray duqayn Mareykanku ka fuliyay Buuraha Calmiskaad 3-dii Sebtembar, taas oo lagu sheegay in lagu bartilmaameedsaday xubno looga shakiyay Daacish. Waxaa sidoo kale la sheegay in Mareykanku kormeer dhinaca cirka ah ka sameeyay buuraleyda Calmadow kadib hawlgalkaas.

Hase yeeshee, taliska AFRICOM ma uusan si cad ugu shaacin qoraalladiisa dadweynaha duqayn 3-dii Sebtembar ka dhacday Calmiskaad ama Calmadow, xilliga warbixintan la daabacayay.

AFRICOM waxay marar badan xaqiijisay hawlgallo ka dhan ah Daacishta Soomaaliya oo ka dhacay waqooyi-bari Puntland, gaar ahaan buuraha Golis iyo Calmiskaad ee u dhow Boosaaso. Taliska Mareykanka badanaa wuxuu bixiyaa oo keliya goob guud, mana shaaciyo faahfaahinta diyaaradaha, xogaha sirdoonka, ciidamada ka qeyb galay ama bartilmaameedyada gaarka ah, isaga oo sabab uga dhigaya amniga hawlgalka.

Calmiskaad iyo Calmadow waa laba buurood oo kala duwan oo ku yaalla waqooyiga Soomaaliya. Sidaas darteed, xaqiijin rasmi ah oo ku saabsan dhacdo ka dhacday Calmadow waxay muhiim u tahay in la ogaado in qaraxyadu qayb ka ahaayeen ololaha Puntland iyo saaxiibadeeda ee ka dhanka ah Daacish ama ay ka dhasheen sabab kale.

Diiwaannada dadweynaha ee AFRICOM waxay muujinayaan in duqaymaha Mareykanka ee ka dhanka ah Daacishta Soomaaliya ay sii socdeen qaybo ka mid ah sannadka 2026, iyadoo badankoodu ka dhaceen buuraha Golis ee u dhow Boosaaso. Hawlgallo kale ayaa lala beegsaday Al-Shabaab koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya.

Taariikhda ololaha amniga ee Puntland

Ciidamada Puntland waxay dabayaaqadii 2024 iyo horraantii 2025 bilaabeen guluf ballaaran oo ka dhan ah Daacishta Soomaaliya, kaas oo ka socday Calmiskaad iyo buuraha Golis. Ujeeddada hawlgalku waxay ahayd in la burburiyo saldhigyada, goobaha dhuumashada iyo waddooyinka sahayda ee kooxda ku lahayd dhul aad u adag.

Bishii Febraayo 2025, mas’uuliyiinta Puntland waxay sheegeen in ciidamadoodu qabsadeen deegaanno iyo goobo ay ku sugnaayeen dagaalyahanno looga shakiyay Daacish. Reuters waxay xilligaas werisay in Puntland ay sheegtay in ugu yaraan 85 dagaalyahan oo Daacish ah iyo 17 askari oo Puntland ah lagu dilay dagaallada, balse tirooyinkaas si madax-bannaan looma xaqiijin.

Ololaha waxaa ka taageeray saaxiibbo caalami ah duqaymo iyo xog sirdoon. Bishii Febraayo 2025, madaxweynihii Mareykanka Donald Trump ayaa ku dhawaaqay duqayn lagu beegsaday bartilmaameedyo Daacish ku leedahay buuraha Golis. Mas’uuliyiin Puntland ah ayaa xilligaas sheegay in hawlgalku lala beegsaday saldhigyo ku yaalla Calmiskaad.

AFRICOM waxay mar dambe sheegtay inay soo afjartay hawlgal laba toddobaad socday oo ka dhan ah Daacishta Soomaaliya gudaha Puntland bishii Agoosto 2025, kaas oo ay ku jireen duqaymo badan oo lala sameeyay dowladda federaalka Soomaaliya. Taliska ma shaacin tirada dadka ku dhintay iyo goobaha saxda ah ee la beegsaday.

Daacishta Soomaaliya waa koox ka tiro yar Al-Shabaab, balse waxay noqotay garab muhiim ah oo ka tirsan shabakadda Daacish ee gobolka. Kooxdu waxay inta badan ka howlgashaa buuraha waqooyi-bari Puntland, halkaas oo dhulka adag uu u fududeeyo inay dhuuntaan, isla markaana uu caqabad ku noqdo ciidamada ammaanka.

Walaaca rayidka ee deegaannada fogfog

Dadka ku nool waqooyiga Soomaaliya, wararka ku saabsan qaraxyada iyo diyaaradaha ayaa inta badan abuura walaac, maadaama macluumaadka rasmiga ahi xaddidan yahay, hawlgallada amniguna ay ka dhici karaan goobo ka fog magaalooyinka iyo xarumaha isgaarsiinta.

Odayaasha dhaqanka iyo bulshada deegaanka ayaa marar badan ku baaqa in hay’adaha dowladda ay si dhakhso ah warbixin uga bixiyaan duqaymaha laga shakiyo iyo hawlgallada hubeysan, gaar ahaan marka rayidku ku nool yahay ama ku safro hareeraha waddooyinka buuraleyda.

Ilaa hadda lama soo sheegin barakac, xiritaan waddooyin ama carqalad ku timid ganacsiga kadib dhacdadii habeenkii Talaadada. Dekedda Boosaaso, garoonka diyaaradaha iyo isku socodka waaweyn ee magaalada lama soo sheegin inay waxyeello gaartay.

Waxaa suuragal ah in maamulka Puntland, dowladda federaalka Soomaaliya ama AFRICOM ay caddeeyaan in hawlgal militari ka dhacay Calmadow ama hareeraheeda habeenkii Talaadada.

Mas’uuliyiinta deegaanka ayaa sidoo kale la filayaa inay xog ka raadiyaan bulshooyinka ku dhow buuraleyda si loo ogaado goobta, waqtiga iyo saameynta qaraxyada. Haddii la xaqiijiyo khasaaro rayid, waxaa sii kordhi kara baaqyada lagu dalbanayo warbixin hufan oo ku saabsan dhacdada.

Ilaa ay soo baxaan bayaanno rasmi ah ama caddeymo la xaqiijiyay, lama oga in qaraxyada la soo sheegay ay la xiriireen hawlgallo ka dhan ah argagixisada, arrimo amni oo maxalli ah ama sabab kale.

Dhacdadan ayaa muujinaysa in amni darrada iyo hubanti la’aantu ay gaari karaan deegaanno ka baxsan goobaha dagaallada sida rasmiga ah loo xaqiijiyay ee waqooyi-bari Soomaaliya. Dhulka adag ee Calmadow iyo helitaanka xaddidan ayaa ka dhigaya xaqiijinta degdegga ah mid adag, taas oo sahasha faafitaanka warar aan la hubin.

Kala saaridda Calmadow ee Sanaag iyo Calmiskaad iyo Golis ee ku dhow Boosaaso ayaa sidoo kale muhiim ah. Ololaha la xaqiijiyay ee Puntland ee ka dhanka ah Daacishta Soomaaliya wuxuu inta badan ka socday buuraha Bari, sidaas darteed hawlgal si rasmi ah looga xaqiijiyo Calmadow wuxuu muujin karaa walaac amni oo ka ballaaran.