MUQDISHO, Soomaaliya — Agoosto 29, 2026 — Dagaal culus oo u dhexeeya ciidamada dowladda Soomaaliya iyo dagaalyahannada Al-Shabaab ayaa Sabtidii maalintii saddexaad ka sii socday agagaarka Basra, oo ah deegaan istaraatiiji ah oo waqooyi-galbeed ka xiga Muqdisho, iyadoo dadka deegaanka ay sheegeen inay maqlayeen rasaas culus iyo qaraxyo xooggan.
Wajigii ugu dambeeyay ee dagaalka ayaa billowday abbaaraha 8-dii subaxnimo ee Sabtida, wuxuuna socday saacado badan, sida ay sheegeen ilo amni iyo dad ku sugan deegaannada u dhow.
Dadka deegaanka ayaa sheegay in hubka culus iyo qaraxyo isdaba joog ah laga maqlayay dhinaca Basra. Xoogga dagaalka iyo xannibaadaha dhinaca gelitaanka deegaanka ayaa adkeeyay in si madax-bannaan loo xaqiijiyo in dhinac ka mid ah dhinacyada dagaallamaya uu qabsaday dhul cusub.
Ma jirin tiro lagu kalsoonaan karo oo laga helay khasaaraha ka dhashay dagaalka. Dadka deegaanka ayaa sheegay in dhaqdhaqaaqa deegaannada ay saameeyeen iska horimaadyadu uu xaddidnaa, taas oo qoysaska iyo masuuliyiinta maxalliga ah ka hor istaagtay inay gaaraan goobaha lagu dagaallamayo.
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa sheegtay in ciidamadeedu ay dileen dhowr xubnood oo ka tirsan Al-Shabaab intii lagu jiray howlgallada ka socda agagaarka Basra. Dowladda ma shaacin tirada saxda ah, cutubyada ka qeybgalaya howlgalka ama haddii khasaaro uu soo gaaray ciidamadeeda.
Wasaaradda Gaashaandhigga iyo taliska Ciidanka Xoogga Dalka ayaan xilliga warbixintan la diyaarinayay soo saarin war faahfaahsan oo lagu caddeynayo ujeeddada howlgalka iyo halka uu marayo.
Al-Shabaab ayaa warbaahinta xiriirka la leh ku sheegatay inay dagaalyahannadeedu dib u riixeen ciidamada dowladda, khasaare culusna gaarsiiyeen, kuna qasbeen inay ka baxaan fariisimo ku yaalla agagaarka Basra.
Sheegashadaas si madax-bannaan looma xaqiijin. Dowladda Soomaaliya iyo Al-Shabaab ayaa inta badan soo saara warar iska hor imanaya oo ku saabsan khasaaraha iyo cidda gacanta ku haysa goobaha lagu dagaallamo.
Khasaaraha iyo Saameynta Dadka Rayidka ah
Dadka deegaanka ayaa sheegay in aysan xaqiijin karin tirada dadka dhintay ama dhaawacmay, sababo la xiriira dagaalka socda. Isbitaallada iyo maamulka deegaanka midkoodna ma soo saarin xog rasmi ah oo ku saabsan khasaaraha.
Dagaalka ayaa walaac ku abuuray bulshooyinka ku nool marinka miyiga ee waqooyi-galbeed kaga beegan Muqdisho. Waddooyinka aaggaas waxay isku xiraan deegaannada beeraleyda ah iyo degmooyinka Afgooye, Balcad iyo Dayniile.
Ilaa hadda ma cadda in dad rayid ah ay ka barakaceen Basra iyo tuulooyinka ku dhow. Haddii dagaalku sii socdo, wuxuu carqaladeyn karaa isu socodka dadka, dalagyada beeraha iyo sahayda bani’aadannimo ee u kala goosha miyiga iyo caasimadda.
Muhiimadda Istaraatiijiga ah ee Basra
Basra waxay qiyaastii 30 kiiloomitir dhanka waqooyi-galbeed kaga beegan tahay bartamaha Muqdisho marka lagu cabbiro xariiq toos ah. Masaafada waddada ayaa lagu qiyaasaa 50 ilaa 55 kiiloomitir, iyadoo ay ku xiran tahay jidka la maro iyo xaaladda amni.
Deegaanku wuxuu ku dhow yahay xadka maamul ee kala qeybiya gobollada Shabeellaha Dhexe iyo Shabeellaha Hoose. Goobta uu ku yaallo, oo xiriirisa Afgooye, Balcad iyo Dayniile, ayaa muhiimad ciidan u leh dowladda iyo Al-Shabaab.
Saraakiisha ammaanka ayaa hore Basra ugu tilmaamay saldhig ay Al-Shabaab ku lahaayeen dagaalyahanno, ka ururin jireen lacago, isla markaana ku maamuli jireen maxkamado aan rasmi ahayn. Ciidamada dowladda ayaa dhowr jeer ka fuliyay howlgallo lagu doonayo in lagu carqaladeeyo dhaqdhaqaaqa kooxda lagagana hortago weerarro laga soo abaabulo meelaha u dhow Muqdisho.
Sababta tooska ah ee dhalisay dagaalka ugu dambeeyay si madax-bannaan looma xaqiijin. Ma cadda inuu ka dhashay weerar cusub oo ay qaadeen ciidamada dowladda, weerar rogaalcelis ah oo Al-Shabaab fulisay ama loollan ku saabsan fariisimihii hore.
Sidoo kale ma jiraan caddeymo la xaqiijiyay oo muujinaya in dagaalku qeyb ka yahay isku day ay Al-Shabaab ugu soo siqeyso Muqdisho. Si kastaba, u dhowaanshaha Basra ee caasimadda ayaa kordhin kara cadaadiska dowladda kaga imaanaya inay caddeyso xaaladda oo ay xoojiso ammaanka marinnada waqooyi-galbeed ee Muqdisho.
Howlgalladii Hore ee Basra
Basra waxay dhowaan martigelisay dhowr howlgal oo ka dhan ah Al-Shabaab.
Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka ayaa 4-tii Luulyo sheegtay in sideed xubnood oo ka tirsan Al-Shabaab lagu dilay howlgal ka dhacay deegaanka. NISA waxay ku eedeysay xubnaha la beegsaday inay ku lug lahaayeen samaynta walxaha qarxa iyo fududeynta weerarrada. Tirada ay hay’addu sheegtay si madax-bannaan looma xaqiijin.
Dabayaaqadii Luulyo, Wasiirka Gaashaandhigga Axmed Macallin Fiqi ayaa sheegay in duqeyn la fuliyay 5-tii Luulyo lagu dilay Macallin Jinoow Ibraahim meel u dhow deegaanka Sabyo, oo u dhexeeya Afgooye iyo Basra.
Dowladda ayaa Macallin Jinoow ku tilmaantay xubin ka tirsanaa golaha shuurada Al-Shabaab iyo la-taliye u dhow hoggaamiyaha kooxda, Axmed Diiriye.
Dowladdu waxay sheegtay in howlgalkaas lala fuliyay saaxiibada caalamiga ah kadib dabagal dhinaca sirdoonka ah. Faahfaahinta iyo natiijada howlgalka si madax-bannaan looma xaqiijin.
Dagaalka Basra wuxuu qeyb ka yahay loollan amni oo ballaaran oo ka socda gobollada Shabeellaha Dhexe iyo Shabeellaha Hoose.
Bishii Abriil 2025, ciidamada dowladda iyo Al-Shabaab ayaa ku dagaallamay saldhigga istaraatiijiga ah ee Wargaadhi, oo ku yaalla Shabeellaha Dhexe. Dowladda iyo kooxda ayaa markaas soo saaray warar iska hor imanayay oo ku saabsan khasaaraha iyo cidda gacanta ku haysay deegaanka.
Al-Shabaab ayaa sanadkii 2011 laga saaray fariisimihii ay ku lahayd Muqdisho, balse kooxda ayaa weli ka howlgasha qaybo ka mid ah koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya. Waxay fulisaa qaraxyo, dilal qorsheysan iyo weerarro ka dhan ah saldhigyada ciidamada, iyadoo saameyn ku leh deegaanno miyi ah.
Dagaal saddex maalmood oo xiriir ah ka socda meel Muqdisho u dhow wuxuu muujinayaa in Al-Shabaab ay weli awood u leedahay inay fariisimo ku yeelato, ciidamadana kula dagaallanto deegaanno aan ka fogeyn caasimadda. Gacan-ku-haynta Basra waxay saameyn kartaa isu socodka marinka miyiga iyo ammaanka duleedka waqooyi-galbeed ee Muqdisho.