MOGADISHU, Somalia — October 20, 2026-Gaari rakaab u waday Baydhabo ayaa la sheegay inuu miino kula qarxay meel u dhow Warmaxan, iyadoo dhaqdhaqaaqyo iska soo horjeeda laga soo sheegayo agagaarka Wanlaweyn.

Ugu yaraan lix qof ayaa la sheegay inay ku dhinteen qarax miino oo haleelay gaari rakaab ah oo ku sii jeeday magaalada Baydhabo, xilli uu marayay meel u dhow deegaanka Warmaxan ee gobolka Shabeellaha Hoose, sida ay sheegayaan wararka hordhaca ah.

Qaraxan ayaa kusoo beegmaya xilli dhaqdhaqaaqyo ciidan laga soo sheegayo agagaarka degmada Wanlaweyn, taas oo sii kordhinaysa walaaca laga qabo badqabka dadka isticmaala waddooyinka isku xira Muqdisho, Shabeellaha Hoose iyo gobolka Baay.

Xogta hordhaca ah ayaa tilmaamaysa in gaarigu rakaab u waday Baydhabo markii uu qaraxu haleelay. Tirada dhimashada weli si madax-bannaan looma xaqiijin, mana cadda inta qof ee gaariga saarnayd iyo haddii ay jiraan dad kale oo dhaawacmay.

Ilo amni oo lagu xusay wararka hordhaca ah ayaa sheegay in miinooyin lagu aasay deegaanka. Hase yeeshee, weli lama xaqiijin nooca walaxda qaraxday, xilligii la dhigay iyo cidda ka dambaysay.

Sidoo kale, ma jiraan caddeymo la xaqiijiyey oo qaraxa ku xiriirinaya ciidamada kala duwan ee dhaqdhaqaaqyada ka wada aaggaas.

Dhaqdhaqaaqyo ciidan oo laga soo sheegayo dhanka Wanlaweyn

Sida ay sheegayaan xogaha hordhaca ah, ciidamada dowladda federaalka ayaa isku dayay inay hore uga sii gudbaan Wanlaweyn ka hor inta uusan qaraxu dhicin. Ciidamada Daraawiishta ayaa sidoo kale la sheegay inay u dhaqaaqayeen dhanka degmadaas.

Hase yeeshee, si madax-bannaan looma xaqiijin goobaha ay ciidamadaasi marayaan, tiradooda iyo ujeeddooyinka hawlgalladooda.

Wararka la hayo ma xaqiijinayaan in ciidamada Daraawiishtu gudaha u galeen Wanlaweyn ama ay la wareegeen deegaanno cusub oo ka tirsan Shabeellaha Hoose. Sidaas darteed, dhaqdhaqaaq ciidan iyo la wareegid dhul waa laba arrimood oo ay tahay in si kala cad loo soo tebiyo.

Dhaqdhaqaaqyadan la soo sheegayo ayaa imanaya iyadoo ay sii socdaan iska horimaadyada u dhexeeya ciidamada taageersan dowladda federaalka iyo xoogagga daacadda u ah madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen.

Warbixin la daabacay 19-kii Oktoobar ayaa sheegtay in xoogagga Laftagareen ay la wareegeen dhowr magaalo oo gobolka Baay ah, oo ay ka mid yihiin Buurhakaba, Qansaxdheere, Berdaale, Diinsoor iyo Awdiinle. Maamulka Koonfur Galbeed ee taageerada ka hela dowladda federaalka ayaa markaas ku dhawaaqay qorshe uu dib ugula wareegayo magaalooyinkaas, isagoo ka bilaabaya Buurhakaba.

Dhacdooyinkaas waxay khuseeyaan gobolka Baay, mana noqonayaan xaqiijin madax-bannaan oo muujinaysa in xoogaggaasi gaareen Wanlaweyn.

Muranka sharciyadda siyaasadeed

Xiisadaha ciidan ayaa kusoo beegmaya muran ballaaran oo ku saabsan awoodda siyaasadeed, wax-ka-beddelka dastuurka iyo xiriirka dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada.

Wakaaladda Reuters ayaa 17-kii Maarso werisay in maamulka Koonfur Galbeed uu hakiyey wada-shaqeyntii iyo xiriirkii uu la lahaa Muqdisho. Mas’uuliyiin heer dowlad-goboleed ah ayaa dowladda federaalka ku eedeeyey inay taageerayso maleeshiyaad isla markaana isku dayayso inay xilka ka qaaddo Laftagareen.

Reuters ayaa sheegtay in wasiirrada gaashaandhigga iyo warfaafinta ee dowladda federaalka aysan xilligaas ka jawaabin codsiyadii faallooyinka.

Muranka heer qaran ayaa sidoo kale salka ku haya wax-ka-beddello dastuur oo muddada xilhaynta madaxweynaha iyo baarlamaanka ka dhigaya shan sano halkii ay afar sano ka ahaan jirtay, doorashooyinkana u wareejinaya 2027, sida lagu sheegay falanqayn uu bishii Juun daabacay Machadka HORN.

Falanqayntaasi waxay soo bandhigtay labada mowqif ee iska soo horjeeda: dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waxay ku doodaysaa in wax-ka-beddelladu siinayaan saldhig sharci oo ay shaqada kusii waddo inta la diyaarinayo doorashooyin toos ah, halka mucaaradku diiddan yahay muddo-kordhinta ka dambaysa muddadii afarta sano ahayd ee ku ekayd May 2026.

Kuwani waa mowqifyo siyaasadeed iyo fasiraado dastuuri ah oo lagu muransan yahay. Xiisadahaas ayaa sii adkaynaya wada-shaqeynta amniga iyo ilaalinta dadka rayidka ah ee ku safra deegaannada ay ciidamada kala duwan ka hawlgalaan.

Qaraxyo hore oo haleelay gaadiidka rakaabka

Soomaaliya waxaa hore uga dhacay qaraxyo badan oo gaadiid rakaab ahi ku haleelay waddooyinka dadweynaha.

6-dii Abriil 2017, VOA ayaa werisay in 20 qof ay ku dhinteen markii gaari bas yar ahi miino kula qarxay bannaanka deegaanka Golweyn ee Shabeellaha Hoose. Guddoomiye ku-xigeenkii gobolka ayaa sheegay in gaarigu ku sii jeeday Marka, darawalkuna ahaa qofka keliya ee ka badbaaday, isagoo dhaawac ah.

Dhacdo kale oo dhacday 22-kii Oktoobar 2017, lix qof oo rayid ah ayaa ku dhintay qarax haleelay gaari bas yar ah oo marayay deegaanka Daaniga. Mas’uuliyiin ayaa VOA u sheegay in dadka dhintay ay ahaayeen laba haween ah iyo afar rag ah oo ganacsato ahaa, kuwaas oo dalagyo beeraha laga soo saaray kasoo qaaday Afgooye kuna sii jeeday Balcad.

14-kii Abriil 2021, wakaaladda AFP ayaa sidoo kale werisay in 15 qof ay dhinteen, afar kalena dhaawacmeen markii gaari rakaab ahi miino kula qarxay waddada Muqdisho iyo Balcad. Mas’uuliyiin Soomaaliyeed ayaa qaraxaas ku eedeeyey Al-Shabaab. Eedeymaha dhacdooyinkii hore ma caddaynayaan cidda ka dambaysa qaraxa hadda laga soo sheegayo Warmaxan.

Khatarta joogtada ah ee walxaha qarxa

Miinooyinka iyo haraadiga walxaha qarxa ayaa weli khasaare u geysta dadka rayidka ah, xitaa marka dagaalladu joogsadaan ama ciidamadu ka guuraan goobihii ay ku sugnaayeen.

Landmine Monitor ayaa Soomaaliya ka diiwaangelisay 67 qof oo waxyeello kasoo gaartay miinooyin iyo haraadiga walxaha qarxa sannadkii 2024, kuwaas oo 25 ka mid ahi dhinteen. Dadka waxyeelladu gaartay waxaa ka mid ahaa 61 rayid ah, oo ay ku jireen 29 carruur ah. Hay’addu waxay sheegtay in amni-darrada iyo helitaanka xogta oo adag ay sababaan in dhacdooyin qaar aan la diiwaangelin.