MUQDISHO, Soomaaliya — Sebtembar 26, 2026 — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa la sheegay inay boqolkiiba 50 dhimis ku samaysay lacagihii ay heli jireen ku dhowaad 5,500 oo isugu jira askar howlgab ah, askar naafo ah iyo agoomaha ciidamada ku dhintay hawlgallada dagaalka, iyadoo dowladda wajahaysa cadaadis dhaqaale oo sii xoogeysanaya.

Ilo xog ogaal ah oo arrintan la socda ayaa sheegay in dhimistu saamaysay dadka ka faa’iidaysan jiray xuquuqaha daryeelka ciidamada iyo gunnooyinka la xiriira howlgabka iyo dhaawacyada ciidamada.

Kooxda ay saamaysay ayaa la sheegay inay ka kooban yihiin askar hore uga tirsanaan jiray ciidamada, xubno ku naafoobay waajibaadkooda ciidan iyo carruur ay ka tageen askar ku geeriyooday hawlgallada lagula dagaallamayo Al-Shabaab.

Ilo wareedyadu waxay sheegeen in tallaabadan ay qayb ka tahay qorshe dowladda Federaalka ay ku maaraynayso dhaqaale-yari adag iyo culays ka jira khasnadda dowladda, kaas oo sidoo kale saameyn ku yeelan kara mushaharka ciidamada weli shaqada ku jira.

Dowladda Federaalka weli si rasmi ah ugama hadlin tirada saxda ah ee dadka ay saamaysay dhimistu, waqtiga ay dhaqan gashay, iyo haddii lacagaha dib loogu celin doono heerkii hore. Warbixintan si madax-bannaan looma xaqiijin karin, mana jirin jawaab degdeg ah oo ka soo baxday wasaaradaha ama hay’adaha ay khusayso.

Culayska Ka Jira Mushaharka Ciidamada

Sida ay sheegeen ilo xog ogaal ah, dowladda ayaa bilowday kala saarista iyo dib-u-eegista kharashaadka mushaharka ciidamada, iyadoo tallaabooyinka ugu horreeya lagu beegsaday agoomaha ciidamada iyo askarta naafada ah.

Ilo wareedyadu waxay intaas ku dareen in la qorsheynayo in saraakiil ka tirsan ciidamada mushaharkooda laga jaro in ka badan 40%, halka qaarkood ay wajahaan dhimis gaari karta 60% marka la eego lacagihii ay hore u qaadan jireen.

Lama oga in qorshahan uu khuseyn doono dhammaan hay’adaha ammaanka ama uu ku ekaan doono saraakiil iyo waaxyo gaar ah. Dowladda ayaan weli faahfaahin ka bixin habka loo dooranayo shaqaalaha ay saamaynayso dhimista la sheegay.

Cadaadiska mushaharka ciidamada ayaa si weyn u khuseeya ammaanka dalka, maadaama ciidamada qaranku ay hormuud u yihiin hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, ilaalinta magaalooyinka waaweyn iyo sugidda xarumaha dowladda.

Saamaynta Ku Yeelanaysa Qoysaska Ciidanka

Qoysaska askarta geeriyootay, dadka naafada ah iyo howlgabka ciidamada ayaa ka mid ah dadka ugu nugul xaaladdan, maadaama qaar badan oo ka mid ahi ay ku tiirsan yihiin lacagaha dowladda si ay u daboolaan baahiyaha maalinlaha ah.

Qaraabo iyo dad la socda cabashooyinka ayaa sheegay in dhimista 50% ay qoysaska ku adkeyn karto helitaanka raashinka, kirada guryaha, daawooyinka iyo kharashaadka waxbarashada carruurta.

Agoomaha ay ka tageen askarta ku dhimatay dagaallada ayaa badankood wajahaya caqabado dhaqaale oo muddo dheer ah, gaar ahaan marka askariga dhintay uu ahaa qofka ugu weyn ee qoyska dhaqaale u soo saara.

Sidoo kale, askarta ku naafoobay dagaallada ayaa marar badan leh fursado shaqo oo kooban, isla markaana u baahan daryeel caafimaad, daawo iyo adeegyo dib-u-dhaqan. Taasi waxay ka dhigaysaa dhimista lacagaha mid saameyn toos ah ku yeelan karta nolol maalmeedkooda.

Dhaqaale-xumada Dowladda Federaalka

Dhaqaale-xumada sii xoogeysanaysa ayaa dowladda Federaalka ku soo beegmaysa xilli ay la tacaalayso kharashaad badan oo ka dhashay amniga, maamulka, adeegyada dadweynaha iyo hawlgallada militari ee socda.

Ilo xog ogaal ah ayaa sheegay in dowladda ay dhaqaale badan ku bixisay dhacdooyin siyaasadeed iyo hawlo ka dhacay deegaanno kala duwan oo dalka ah, taas oo ay sheegeen inay kordhisay culayska saaran khasnadda dowladda.

Sheegashooyinkaas si madax-bannaan looma xaqiijin, mana jiraan weli warbixinno faahfaahsan oo dowladdu ku soo bandhigtay kharashaadka lagu bixiyay arrimaha siyaasadeed ee ay iluhu xuseen.

Dowladda Soomaaliya waxay weli si weyn ugu tiirsan tahay dakhliga gudaha, deeqaha caalamiga ah iyo taageerada hay’adaha dibadda. Inkastoo dakhliga gudaha uu koray sannadihii dambe, haddana ma daboolayo baahiyaha ballaaran ee amniga, adeegyada bulshada, kaabayaasha iyo gurmadka bani’aadannimo.

Howlgallada socda ee ka dhanka ah Al-Shabaab waxay dowladda ku khasbayaan kharash joogto ah oo ku baxa mushaharka ciidamada, sahayda, gaadiidka, sirdoonka, tababarka iyo taageerada ciidamada jooga furimaha dagaalka.

Sidoo kale, abaaraha soo noqnoqda, fatahaadaha, barakaca iyo sare u kaca qiimaha raashinka ayaa kordhiyay baahida loo qabo adeegyo dowladeed iyo gargaar bani’aadannimo.

Su’aalo Ka Dhashay Xaqa iyo Maareynta Maaliyadda

Dhimista la sheegay ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan inay waafaqsan tahay xeerarka maareynta maaliyadda Federaalka iyo xuquuqaha loo qoondeeyay qoysaska ciidamada, howlgabka iyo dadka ku naafoobay adeegga qaranka.

Dad la socda arrinta ayaa sheegay in qaar ka mid ah dadka ay saamaysay iyo wakiilladooda ay doonayaan inay dowladda ka dalbadaan sharaxaad ku saabsan go’aanka, sida loo meel mariyay iyo muddada uu socon doono.

Ilaa hadda lama hayo dukumenti dadweyne loo soo bandhigay oo si faahfaahsan u qeexaya qaabka lacagaha loo dhimay ama heerka ay gaarsiisan tahay dhibaatooyinka miisaaniyadeed ee la sheegay.

Taariikhda Caqabadaha Dhaqaale ee Soomaaliya

Soomaaliya waxay sannadihii dambe samaysay horumar dhanka dib-u-dhiska hay’adaha dowladda iyo kordhinta dakhliga gudaha. Si kastaba, dowladda Federaalka waxay weli wajahaysaa caqabado waaweyn oo la xiriira miisaaniyadda iyo awoodda dakhliga.

Kharashaadka dowladda ayaa ka badan dakhliga gudaha, waxaana miisaaniyadda ku jira taageero ka timaadda saaxiibada caalamiga ah. Amni-darrada, dhaqdhaqaaqyada Al-Shabaab, khilaafaadka siyaasadeed iyo dhibaatooyinka cimilada ayaa sii culaysiya qorsheynta iyo fulinta miisaaniyadda.

Khilaafaadka soo noqnoqda ee dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah maamullada xubnaha ka ah Federaalka ayaa sidoo kale saamayn kara isku-dubaridka amniga, awood-qaybsiga iyo bixinta adeegyada dowladda.

Waxaa la sugayaa in dowladda Federaalka ay si rasmi ah uga jawaabto wararka ku saabsan dhimista 50% ee xuquuqda 5,500-ka qof iyo qorshaha la sheegay ee lagu dhimayo mushaharka saraakiisha qaarkood.

Tallaabadan la sheegay waxay niyad-jab weyn ku abuuri kartaa askarta weli shaqada ku jirta, kuwaas oo xuquuqda la siiyo ciidamada naafada ah, askarta howlgabka ah iyo qoysaska askarta dhintay u arka cabbir muujinaya sida dowladdu u qiimeyso adeegga ciidanka. Haddii askartu rumaystaan in qoysaskoodu waayi karaan taageerada marka ay dhaawacmaan ama geeriyoodaan, kalsoonida ay ku qabaan ballanqaadyada daryeelka ciidamada way wiiqmi kartaa.

Dhimistaasi waxay sidoo kale kordhin kartaa suurtagalnimada in qaar ka mid ah ciidamada ay ka fikiraan inay ka tagaan shaqada, gaar ahaan kuwa horeba ula tacaalaya mushahar dib u dhac ku yimaada, howlgallo adag iyo qiimaha nolosha oo sareeya. Hubanti la’aanta la xiriirta mustaqbalka howlgabka, taageerada naafada iyo daryeelka qoysaska ciidamada waxay dhaawici kartaa niyadda, qorista iyo haynta ciidamada, xilli Soomaaliya u baahan tahay ciidan awood leh oo sii wada howlgalada ka dhanka ah Al-Shabaab.