MUQDISHO, Soomaaliya — Sebtembar 2, 2026 — Dadaallo ay Beesha Caalamku hormuud ka tahay oo Muqdisho lagu keenayo Madaxweynaha Puntland Siciid Cabdullaahi Deni iyo Madaxweynaha Jubbaland Axmed Maxamed Islaam ayaa la sheegay inay qarka u saaran yihiin burbur, sababo la xiriira khilaaf ku saabsan dammaanad caalami ah oo loo sameeyo heshiiska doorashooyinka.
Sida ay sheegayaan wararka ku saabsan wadaxaajoodyada, labada hoggaamiye ayaa ku adkaysanaya in saaxiibada caalamku saxiixaan heshiiska, isla markaana doorkooda si cad loogu qeexo qoraalka. Madaxtooyada Soomaaliya ayaa dhinaceeda la sheegay inay qabto inaan heshiisku u baahnayn dammaanad.
Muranka ayaa salka ku haya qodobbo u muuqda inay doorka Beesha Caalamka ku koobayaan fududaynta wadaxaajoodyada. Puntland iyo Jubbaland ayaa doonaya in ka qaybgalka caalamiga ah lagu caddeeyo heshiiska, isagoo qayb ka ah dammaanadda ay dalbanayaan.
Madaxtooyada, xubnaha mucaaradka ee wadaxaajoodyada ku jira iyo saaxiibada caalamka ayaa la sheegay inay aragti ahaan isaga dhow yihiin luuqadda iyo habqoraalka heshiiska. Hase yeeshee, labada dowlad goboleed ayaa weli saluugsan qaybta qeexaysa doorka Beesha Caalamka.
Diidmada labada maamul ayaa caqabad ku noqotay dadaallada lagu doonayo in Deni iyo Axmed Madoobe lagu keeno caasimadda. Wararku waxay tilmaamayaan in dadaalladu ku dhow yihiin inay fashilmaan, balse ma sheegayaan in wadaxaajoodyada si rasmi ah loo joojiyay.
Mowqifyada ugu dambeeyay ee dhinacyada si madax-bannaan looma xaqiijin. Sidoo kale, lama magacaabin saaxiibada caalamiga ah ee laga doonayo saxiixa iyo waajibaadka ay qaadi lahaayeen.
Dadaalladii hore ee lagu xallinayay khilaafka
Saaxiibada caalamka ayaa hore wadaxaajoodyo toos ah ula yeeshay Deni iyo Axmed Madoobe, iyagoo raadinayay xal laga gaaro khilaafka doorashooyinka Soomaaliya.
Bishii May 18-keedii, Garowe Online ayaa werisay in diblomaasiyiin shisheeye ay kulan fogaan-arag ah la yeesheen Golaha Mustaqbalka ee mucaaradka, kaas oo ay sidoo kale ka qaybgaleen labada madaxweyne. Wadahadallada ayaa diiradda lagu saarayay helitaanka hannaan doorasho oo lagu heshiiyo iyo sii wadidda wadaxaajoodyada dowladda iyo dhinacyada ka soo horjeeda.
Kulankaas waxaa ka horreeyay muran kale oo ka dhashay wax ka beddelka dastuurka. Reuters ayaa bishii Maarso werisay in baarlamaanku ansixiyay isbeddello suuragelin kara in muddo-xileedka madaxweynaha lagu kordhiyo sannad, doorashooyinkana dib loo dhigo. Xildhibaanno mucaarad ah ayaa dhaliilay tallaabadaas, halka falanqeeyayaashu ay su’aalo ka keeneen sida isbeddelladu u khuseeyaan maamulka xilka haya.
Xiisadaha siyaasadeed ayaa markii dambe isku beddelay dagaal ka dhacay Muqdisho. Bishii Juun, ciidamada dowladda iyo maleeshiyaad la safan mucaaradka ayaa isweydaarsaday rasaas, taas oo sababtay in dadweynuhu ka barakacaan xaafado ay colaaddu saameysay. Maraykanka iyo Britain ayaa ku baaqay wadaxaajood nabadeed, sida ay werisay Reuters.
Khilaafaadka Puntland, Jubbaland iyo dowladda federaalka
Khilaafka Puntland iyo dowladda federaalka ayaa sii xoogaystay bishii Maarso 2024, kaddib markii baarlamaanku ansixiyay wax ka beddel lagu muransanaa oo lagu sameeyay dastuurka.
Puntland ayaa markaas sheegtay inay si madax-bannaan u dhaqmi doonto ilaa laga helayo dastuur lagu ansixiyo afti qaran oo ay qayb ka tahay. Dowladda federaalka ayaa isbeddellada ku tilmaantay dib-u-habayn siyaasadeed oo lagama maarmaan ah, halka dadka dhaliilsanaa ay sheegeen inay awoodda ku ururinayaan madaxtooyada.
Xiriirka Jubbaland iyo dowladda federaalka ayaa isaguna xumaaday dabayaaqadii sannadkaas. Axmed Madoobe ayaa bishii Nofeembar mar kale lagu doortay doorasho ay dowladda federaalku diidday, iyadoo sheegtay in la qabtay iyada oo aan laga qaybgelin. Jubbaland ayaa kaddib ku dhawaaqday inay hakisay xiriirkii iyo wada shaqayntii Muqdisho.
Khilaafkaas ayaa bishii Diseembar 2024 u gudbay dagaal ciidamada federaalka iyo kuwa Jubbaland ku dhexmaray Raas Kambooni. Reuters, oo soo xiganaysay mas’uuliyiin gobolka ka tirsan, ayaa werisay in dagaalku daba socday doorashadii lagu muransanaa iyo xiriirkii labada dhinac oo burburay.
Khilaafka la soo weriyay ayaa muujinaya in isku afgarashada qoraalka heshiiska doorashooyinka oo keliya aysan ku filnayn helitaanka taageerada Puntland iyo Jubbaland. Dalabkooda saxiixa caalamiga ah ayaa dammaanadda heshiiska ka dhigaya qodob muhiim u ah wadaxaajoodyada.