BAIDOA, Soomaaliya — September 30, 2026 — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa xoojin ciidan u diraysa magaalada Baydhabo, iyadoo isu diyaarinaysa hawlgal ka dhan ah ciidamada daacadda u ah madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed “Laftagareen,” sida ay sheegeen ilo dhinaca amniga ah maanta oo Arbaco ah.
Hawlgalka la qorsheeyay ayaa la filayaa inuu beegsado ciidamada Daraawiishta ee taageersan Laftagareen, kuwaas oo ku sugan duleedka Baydhabo iyo deegaanno ku dhow xarunta maamulka Koonfur Galbeed, sida ay sheegeen ilaha amniga.
Saraakiil ciidan ayaa xalay kulan ku yeeshay Baydhabo, halkaas oo ay kaga hadleen diyaarinta hawlgalka la qorsheeyay, sida ay sheegeen ilo xog-ogaal ah.
Hawlgalka ayaa lagu wadaa inay ka qayb qaataan ciidamo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliya, ciidamada gaarka ah, gaadiid dagaal iyo taageero dhinaca cirka ah.
Taliye ku xigeenka Qaybta 60-aad ee Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliya, oo fadhigeedu yahay Koonfur Galbeed, ayaa la filayaa inuu hoggaamiyo hawlgalka, sida ay sheegeen ilaha amniga.
Ilo rasmi ah oo ka tirsan dowladda ayaan weli si cad uga hadlin hawlgalka ama waqtiga uu bilaabanayo. Hase yeeshee, wararka laga helayo dhinaca amniga ayaa sheegaya in diyaargarowga hawlgalku uu ka socdo Baydhabo, iyadoo dowladdu doonayso inay sugto amniga magaalada iyo duleedkeeda.
Diyaargarowgan ayaa imanaya xilli ciidamada taageersan Laftagareen ay kordhiyeen dhaq-dhaqaaqooda duleedka magaalada Baydhabo iyo qaybo ka mid ah xaafadaha ku dhow magaalada.
Dowladda Federaalka ayaa doonaysa in ciidamadaas laga fogeeyo goobaha ku dhow Baydhabo, isla markaana la yareeyo culayska amni ee saaran ciidamada dowladda iyo maamulka Koonfur Galbeed, sida ay sheegeen ilo amni.
Baydhabo waxaa gacanta ku haya ciidamada dowladda iyo maamulka Koonfur Galbeed tan iyo bishii Maarso, markii ciidamo federaal ah ay galeen magaalada kadib khilaaf siyaasadeed iyo mid amni oo soo kala dhex galay dowladda Federaalka iyo maamulka Laftagareen.
Inkasta oo ciidamada federaalku ay la wareegeen magaalada bishii Maarso, ciidamada daacadda u ah Laftagareen ayaa sii waday inay ku sugnaadaan deegaanno ka baxsan Baydhabo, iyagoo dhowr jeer weerarro ku qaaday saldhigyo iyo fariisimo ay ku sugnaayeen ciidamada federaalka iyo kuwa maamulka Koonfur Galbeed.
Sida ay sheegeen ilo dhinaca amniga ah, cutub ka tirsan ciidamada Gorgor iyo gaadiidkooda dagaal ayaa maanta la filayaa in la geeyo magaalada Baydhabo, si ay uga qayb qaataan xoojinta ciidamada ku sugan magaalada.
Waxaa sidoo kale la qorsheeyay in duulimaadyo dheeraad ah ay maanta Baydhabo keenaan ciidamo, hub, rasaas iyo qalab ciidan, sida ay sheegeen ilahaasi.
Diyaarad xamuul ah oo sidata lambarka duulimaad ee 7Q-STA ayaa gaartay Baydhabo, sida ay sheegeen ilo amni. Diyaaradda ayaa la sheegay inay waday gaadiid dagaal oo loogu talagalay xoojinta ciidamada magaalada ku sugan.
Ilo xog-ogaal ah ayaa sheegay in dowladda ay qorshaynayso in Baydhabo la geeyo 13 gaari oo ciidan ah iyo shan gaari oo gaashaaman oo Turkigu sameeyay.
Gaadiidkan iyo qalabka kale ee ciidan ayaa la filayaa inay sare u qaadaan awoodda ciidamada loo diyaarinayo hawlgalka laga qorsheeyay Baydhabo iyo deegaannada ku dhow.
Ciidamada iyo gaadiidka dagaal ee imanaya ayaa ka mid ah xoojinta ugu weyn ee la sheegay in Baydhabo loo sameeyay tan iyo markii uu bilowday wareeggii ugu dambeeyay ee dagaallada ka dhacay magaalada bishan.
Baydhabo waxaa dagaal culus ka dhacay 28-kii September, markii ciidamada taageersan Laftagareen ay weerarro ku qaadeen fariisimo ay ku sugnaayeen ciidamada federaalka gudaha magaalada.
Dad deegaanka ayaa sheegay in rasaas culus iyo qaraxyo laga maqlayay xaafado dhowr ah, iyadoo ciidamada federaalka iyo kuwa maamulka Koonfur Galbeed ay ka jawaabeen weerarka.
Dagaalka ayaa saameeyay nolol-maalmeedka magaalada, iyadoo dad badan ay guryahooda ku sugnaayeen intii uu socday, halka ciidamada ammaanku ay fariisimo ka sameysteen waddooyinka waaweyn, xarumaha dowladda iyo isgoysyada muhiimka ah.
Ciidamada dowladda ayaa markii dambe xoojiyay amniga goobihii uu dagaalku ka dhacay, iyadoo roondooyin dheeraad ah laga sameeyay qaybo ka mid ah magaalada.
Dagaalkii ugu dambeeyay ayaa ka dambeeyay iska horimaadyo kale oo Baydhabo ka dhacay 17-kii August, xilligaas oo ciidamada federaalka iyo kuwa daacadda u ah Laftagareen ay ku dagaallameen qaybo ka mid ah magaalada.
Dagaalladii August ayaa sababay dhimasho iyo dhaawac rayid, iyadoo qoysas badan ay si ku-meel-gaar ah uga guureen guryahooda kadib markii dagaalku ku fiday xaafado ay dadku deggan yihiin.
Dagaal kale ayaa 3-dii September ka dhacay Baydhabo iyo nawaaxigeeda, markii ciidamada dowladda iyo kuwo taageersan madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed ay is rasaaseeyeen.
Dhacdooyinkan ayaa sii kordhiyay walaaca ku saabsan amniga Koonfur Galbeed, halkaas oo khilaafka siyaasadeed uu si isdaba joog ah u horseeday isku dhacyo hubeysan.
Diyaargarowga ciidan ee hadda socda ayaa muujinaya in dowladda Federaalka ay doonayso inay ka hortagto weerarro kale oo ka dhaca Baydhabo isla markaana ay sugto deegaannada ku xeeran magaalada.
Baydhabo waa xarun muhiim u ah maamulka iyo ganacsiga Koonfur Galbeed. Magaalada waxaa sidoo kale ku nool dad badan oo ka barakacay abaaro, colaado iyo amni-darro ka jirtay qaybo kale oo dalka ah.
Saraakiisha ammaanka ayaa sheegay in hawlgalka la qorsheeyay uu diiradda saari doono sugidda waddooyinka soo gala Baydhabo iyo in ciidamada hubeysan laga hor istaago inay fariisimo ka sameystaan meelaha ku dhow xaafadaha iyo xarumaha dowladda.
Khilaafka Koonfur Galbeed ayaa bilowday horraantii sanadkan kadib markii ay soo baxeen muranno la xiriira doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo awoodaha dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Laftagareen ayaa ka hor yimid isbeddellada dastuuriga ah ee ay taageertay dowladda Federaalka, waxaana mar kale lagu doortay doorasho ka dhacday Koonfur Galbeed bishii Maarso.
Ciidamada Federaalka ayaa galay Baydhabo 30-kii Maarso, taas oo keentay in Laftagareen uu is-casilo, isla markaana la dhiso maamul cusub oo ay taageerto dowladda Federaalka.
Maamulka uu hoggaamiyo Sheekh Aadan Maxamed Nuur “Madobe” ayaa tan iyo xilligaas masuul ka ahaa maamulka Koonfur Galbeed, isagoo taageero ka helaya ciidamada federaalka ee ku sugan Baydhabo.
Si kastaba, ciidamada taageersan Laftagareen ayaa sii waday inay ka horyimaadaan maamulkaas, iyagoo ku sugan deegaanno ka baxsan magaalada iyo qaybo kale oo gobolka ah.
Khilaafkan ayaa noqday mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee dhinaca siyaasadda iyo amniga ka jira Koonfur Galbeed sanadkan.
Dowladdu waxay ka walaacsan tahay in amni-darrada sii socota ee Baydhabo ay saameyn ku yeelato maamulka magaalada, ganacsiga iyo hawlaha gargaarka bini’aadantinimo.
Dad deegaanka ayaa sheegay in maalmahan ay magaalada ku soo kordheen dhaqdhaqaaqyada ciidamada, gaar ahaan agagaarka xarumaha dowladda, saldhigyada ciidamada iyo waddooyinka waaweyn ee soo gala magaalada.
Waxaa sidoo kale kordhay roondooyinka ay sameeyaan ciidamada federaalka iyo kuwa Koonfur Galbeed ee ku sugan waddooyinka isku xira Baydhabo iyo degmooyinka ku dhow.
Imaatinka ciidamo dheeraad ah ayaa la filayaa inuu xoojiyo sugidda amniga magaalada, iyadoo maamulka iyo ciidamada dowladda ay isu diyaarinayaan hawlgalka.
Rayidka ku nool Baydhabo ayaa walaac ka qaba in dagaallo kale ay saameeyaan xaafadaha ay dadku deggan yihiin, isla markaana ay carqaladeeyaan isu socodka, suuqyada iyo adeegyada muhiimka ah.
Baydhabo ayaa marar badan dareentay saameynta khilaafaadka siyaasadeed iyo dagaallada hubeysan, iyadoo haddana ah magaalo muhiim u ah dadka barakacayaasha ah iyo hay’adaha gargaarka.
Hawlgalka la qorsheeyay wuxuu muujinayaa in dowladda Federaalka ay xoojinayso mowqifkeeda Koonfur Galbeed kadib bilo ay jireen dagaallo iyo dhaq-dhaqaaqyo ciidan.
Ciidamada Gorgor, gaadiidka dagaalka iyo taageerada cirka ah ee loo diyaarinayo Baydhabo ayaa tilmaamaya hawlgal amni oo ballaaran oo lagu sugayo magaalada iyo deegaannada ku hareeraysan.
Iyadoo ciidamada iyo qalabka ciidan ay sii gaarayaan Baydhabo, ammaanka magaalada iyo duleedkeeda ayaa la filayaa inuu sii adkaado maalmaha soo socda.