Doolow , Soomaaliya — 28 Agoosto 2026 — Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa la sheegay inay oggolaatay dib u furitaanka garoonka diyaaradaha Doolow ee gobolka Gedo, iyadoo duulimaadyada la filayo inay bilaabmaan Sabtida, 29-ka Agoosto, sida ku cad xogta loo soo gudbiyey warbixintan. Tallaabadan ayaa dib u soo celin karta marin muhiim u ah shacabka ay saameeyeen xayiraadaha duulimaadyada.
Xogta la soo gudbiyey ayaa sheegaysa in maamulka Doolow uu diiday cadaadis la xiriiray inuu dhinac maro maamulka Jubbaland, isla markaana xiriir maamul oo toos ah la yeesho Muqdisho. Waxay xayiraadaha duulimaadyada la xiriirinaysaa loollanka siyaasadeed ee ku saabsan awoodda maamulka degmada.
Hase yeeshee, ogeysiis rasmi ah oo xaqiijinaya dib u furitaanka iyo jadwalka shirkadaha diyaaradaha kuma jirin xogta la hubiyey. Sidoo kale, weli ma cadda shuruudaha ku xiran go’aanka la soo sheegay iyo haddii dhinacyadu gaareen heshiis amni ama mid maamul.
Xiritaannadii Hore iyo Dib u Furitaanka
Warbixinnadii hore waxay muujinayaan in garoonka Doolow la xiray waqtiyo kala duwan, halkii uu si xiriir ah u xirnaan lahaa laba sano.
Bishii May 2025, Wasaaradda Amniga Gudaha ee Dowladda Federaalka ayaa ku dhawaaqday in duulimaadyada dib loo bilaabi karo, kaddib qiimeyn amni iyo ballanqaadyo laga helay maamulka deegaanka.
Garoonka ayaa xirnaa tan iyo Diseembar 2024, kaddib markii diyaarad la sheegay inay fasax la’aan ugu weecatay Doolow, sida ay dowladda ku sheegtay warbixin ay daabacday
Dowladda Federaalka ayaa xilligaas sheegtay in dib u furitaanka lagu saleeyey sugidda amniga garoonka iyo u hoggaansanaanta xeerarka duulista dalka. Jubbaland ayaa dhankeeda ku eedeysay Muqdisho inay xayiraadaha duulimaadyada u adeegsanaysay cadaadis siyaasadeed.
Bishii Juun 2026, Wasaaradda Gaadiidka iyo Duulista Hawada Jubbaland ayaa sheegtay in garoonka mar kale la xiray 19-kii Luulyo 2025. Wasaaraddu waxay ka digtay in xiritaanku saameeyey gargaarka bani’aadannimo, ganacsiga iyo adeegyada caafimaadka, sida ay werisay
Taariikhahaas waxay tilmaamayaan in dib u furitaanka hadda la soo sheegayo uu imaanayo kaddib muddo ka badan hal sano oo hakad cusub ah.
Taariikhda Khilaafka Dowladda Federaalka iyo Jubbaland
Khilaafaadka Muqdisho iyo Jubbaland ayaa dhowr jeer isu beddelay iska horimaadyo hubeysan, gaar ahaan murannada ku saabsan maamulka gobolka Gedo iyo doorashooyinka Jubbaland.
25-kii Janaayo 2021, ciidamada Dowladda Federaalka iyo kuwa Jubbaland ayaa ku dagaallamay magaalada Beled Xaawo ee ku dhow xadka Kenya. Dhakhtar deegaanka ah ayaa Reuters u sheegay in ugu yaraan 11 qof lagu dilay dagaalka. Labada dhinac waxay xaqiijiyeen inuu dagaal dhacay, balse markii hore ma aysan soo bandhigin tirooyin khasaare.
Xiriirka labada dhinac ayaa mar kale sii xumaaday bishii Nofeembar 2024, markii Axmed Maxamed Islaam, oo loo yaqaan Axmed Madoobe, dib loogu doortay madaxweynaha Jubbaland.
Dowladda Federaalka ayaa diidday doorashadaas, iyadoo sheegtay in la qabtay iyada oo aan laga qaybgelin. Jubbaland ayaa intaas kaddib ku dhawaaqday inay hakisay xiriirkii iyo wada shaqeyntii ay la lahayd Muqdisho.
Khilaafka ayaa gaaray heer amarro xarig oo iska soo horjeeda laga soo saaro Axmed Madoobe iyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud. Bishii Janaayo 2026, Garowe Online ayaa werisay in laga noqday amarkii xarigga Axmed Madoobe, ka hor wadahadallo siyaasadeed oo loo qorsheeyey Muqdisho.
Murankii doorashada waxaa xigay dagaalkii Raaskambooni ee dhacay 11-kii Diseembar 2024. Mas’uuliyiinta Dowladda Federaalka iyo Jubbaland ayaa midba kan kale ku eedeeyey inuu dagaalka bilaabay. Isgaarsiinta oo go’day ayaa adkeysay xaqiijinta khasaaraha.
Maalintii xigtay, Dowladda Federaalka ayaa ku dhawaaqday inay ciidamadeeda kala baxayso gobolka Jubbada Hoose, iyadoo sheegtay inay doonayso ka hortagga dhiig daata. Mas’uuliyiinta Jubbaland ayaa dhankooda sheegay inay ciidamadoodu ka adkaadeen ciidamadii federaalka ee Raaskambooni.
Dib u bilaabashada joogtada ah ee duulimaadyadu waxay shacabka u fududeyn kartaa safarrada caafimaadka, ganacsiga iyo booqashooyinka qoysaska. Cabashooyinkii Jubbaland ee ku saabsanaa adeegyada hakaday waxay muujinayaan saameynta xayiraadaha duulimaadyadu ku yeelan karaan dadka rayidka ah, inkastoo baaxadda saameyntaas aan si madax-bannaan loo xaqiijin.
Dhinaca siyaasadda, furitaanka garoonku kaligiis ma caddeynayo in Muqdisho iyo Kismaayo ay xalliyeen khilaafkooda. Soo celinta adeegga duulimaadyadu way ka duwan tahay heshiis laga gaaro awoodaha maamul, doorashooyinka iyo habaynta ciidamada.
Arrinta ugu dhow ee la sugayo waa in duulimaadyadu bilaabmaan Sabtida sida la soo sheegay, isla markaana ay si joogto ah u shaqeeyaan. Xaqiijinta hay’adaha duulista iyo shirkadaha diyaaradaha ayaa caddeyn doonta jadwalka iyo shuruudaha adeegga.
Ilaa faahfaahintaas la helo, go’aanka la soo sheegay wuxuu ka dhigan yahay rajada soo celinta adeegga gaadiidka cirka, mana aha xaqiijin muujinaysa inuu soo dhammaaday khilaafka Dowladda Federaalka iyo Jubbaland.