HARGEYSA ,October 4, 2026 ,Somaliland ayaa Israa’iil ka dalbatay nidaamyo difaaca cirka ah, iyadoo ka walaacsan kororka joogitaanka millatari ee Turkiga ee Soomaaliya, gaar ahaan diyaaradaha dagaalka ee F-16-ka ee ku sugan Muqdisho.
Maxamed Cismaan Fadal, oo ah lataliye sare oo dhinaca arrimaha dibadda u qaabilsan Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro, ayaa sheegay in Hargeysa ay doonayso taageero dhinaca difaaca cirka ah oo ay ka hesho Israa’iil.
“Waxaan u baahanahay nidaamyo difaaca cirka ah,” ayuu Fadal ku sheegay wareysi. “Waxaan rabnaa in Israa’iil ay naga taageerto Turkiga.”
Hadallada Fadal ayaa muujinaya in Somaliland ay difaaca cirka u aragto mid ka mid ah baahiyaha ugu waaweyn ee amnigeeda, xilli ay sii xoojinayso xiriirka ay la leedahay Israa’iil. Mas’uuliyiinta Somaliland waxay walaac ka qabaan diyaaradaha dagaalka, diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo awoodda millatari ee Turkigu ku leeyahay Soomaaliya.
Dalabkan ayaa imanaya kadib markii Israa’iil ay 26-kii December 2025 si rasmi ah u aqoonsatay Somaliland. Aqoonsigaas ayaa ahaa guul diblomaasiyadeed oo weyn oo Somaliland u soo hoyatay, kadib in ka badan soddon sano oo ay raadineysay aqoonsi caalami ah.
Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu, Wasiirka Arrimaha Dibadda Gideon Saar iyo Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Cirro ayaa saxiixay heshiis aqoonsi wadajir ah. Netanyahu ayaa markaas sheegay in labada dhinac ay iska kaashan doonaan beeraha, caafimaadka, tiknoolajiyada iyo dhaqaalaha.
Aqoonsiga Israa’iil ayaa Somaliland u furay waddo cusub oo xiriir diblomaasiyadeed iyo iskaashi caalami ah, iyadoo Hargeysa ay doonayso taageero dhinacyada horumarinta iyo amniga.
Xiriirka labada dhinac ayaa sii xoogaystay 6-dii Janaayo 2026, markii Wasiirka Arrimaha Dibadda Israa’iil Gideon Saar uu booqasho ku yimid Hargeysa, halkaas oo uu kula kulmay Madaxweyne Cirro.
Saar ayaa sheegay in kulamadaasi looga hadlay dhammaan dhinacyada xiriirka Somaliland iyo Israa’iil. Waxa uu sidoo kale sheegay in khubaro ka tirsan waaxda biyaha Somaliland loo qaadi doono Israa’iil si ay tababar u helaan.
Madaxweyne Cirro ayaa aqbalay casuumaad rasmi ah oo uu uga helay Netanyahu, halka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Somaliland ay aqoonsiga Israa’iil ku tilmaantay fursad muhiim u ah kobaca dhaqaalaha iyo horumarka Somaliland.
Dhinaca kale, joogitaanka Turkiga ee Soomaaliya ayaa sannadihii dambe ka gudbay tababar ciidan oo keliya, isagoo noqday iskaashi ballaaran oo dhinacyada difaaca, badda, cirka iyo dhaqaalaha ah.
Saddex diyaaradood oo Turkish F-16 ah ayaa 12-kii April 2026 dul maray Muqdisho, intii lagu guda jiray xuska sannad-guurada Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed. Tani waxay caddeyn u ahayd joogitaanka diyaaradaha dagaalka Turkiga ee Soomaaliya.
Wasaaradda Difaaca Turkiga ayaa sidoo kale baahisay muuqaallo muujinaya diyaaradaha F-16 oo dul maraya markab Turkigu leeyahay oo ku sugnaa xeebaha Muqdisho. Muuqaallada kale ayaa lagu arkay diyaaradaha qumaatiga u kaca ee Turkiga oo ka hawlgalaya deegaanno ku dhow Warsheekh, waqooyi-bari ee Muqdisho.
30-kii Juun 2026, Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya ayaa sheegtay in ciidamada Soomaaliya oo ay garab siinayaan ciidamada Turkiga ay weerarro ka fuliyeen bartilmaameedyo Al-Shabaab ku lahaayeen Shabeellaha Hoose.
Warbixinnada ayaa sheegay in diyaaradaha F-16-ka Turkiga ay ka qayb qaateen hawlgalka ka dhacay aagga Godey, halkaas oo la beegsaday godad, keyd hub iyo goobo ay dagaalyahannada Al-Shabaab ku dhuumaaleysanayeen.
Turkiga ayaa sidoo kale dhisaya xarun laga sameeyo hawlaha hawada sare oo ku dhow Warsheekh, qiyaastii 70 kiiloomitir waqooyi ka xigta Muqdisho. Warbixinnadu waxay sheegeen in mashruucan uu xiriir la leeyahay iskaashiga hawada sare ee Turkiga iyo Soomaaliya, iyadoo la sheegay in xaruntu ay yeelan karto awood loogu tijaabiyo gantaallada riddada dheer.
Mashruucan ayaa qayb ka ah ballaarinta xiriirka tiknoolajiyada, dhaqaalaha iyo amniga ee u dhexeeya Ankara iyo Muqdisho. Joogitaanka Turkiga ee Soomaaliya ayaa hadda isugu jira tababar ciidan, hawlgallo cirka ah, taageero badeed, sahamin shidaal iyo kaabayaal muhiim ah.
Xasaasiyadda ka taagan badda iyo iskaashiga amni ee gobolka waxay sidoo kale ku xiran tahay khilaafka u dhexeeya Soomaaliya iyo Somaliland.
Bishii Janaayo 2024, Itoobiya iyo Somaliland ayaa kala saxiixday is-afgarad ku saabsan helitaanka badda. Heshiiskaasi wuxuu sababay muran weyn oo kala dhex galay Muqdisho iyo Addis Ababa, iyadoo Soomaaliya ay ka hortimid qorshahaas.
Turkiga ayaa dhexdhexaadiyey wada-hadallada Soomaaliya iyo Itoobiya, taas oo Ankara siisay door muuqda oo dhinaca diblomaasiyadda Geeska Afrika ah.
11-kii December 2024, Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan ayaa Ankara ku qaabilay Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud iyo Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Ahmed. Kulankaasi wuxuu dhaliyay Baaqa Ankara, kaas oo dhigay in Itoobiya iyo Soomaaliya ay wada-hadlaan si loo helo hannaan ganacsi oo Itoobiya ay ugu heli karto marin badeed iyadoo la dhowrayo madaxbannaanida Soomaaliya.
Turkiga ayaa horey u martigeliyay wada-hadallo u dhexeeyay Soomaaliya iyo Somaliland. Bishii April 2013, Ankara waxay isku keentay Madaxweynihii Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud iyo Madaxweynihii hore ee Somaliland Axmed Maxamed Maxamuud Siilaanyo.
Kulamadaas ayaa lagu heshiiyay in wada-hadalladu sii socdaan, isla markaana Somaliland loo fududeeyo helitaanka taageerada iyo horumarinta caalamiga ah.
Sidoo kale, Turkiga iyo Soomaaliya waxay bishii February 2024 kala saxiixdeen heshiis difaac oo ku saabsan amniga badda. Turkiga ayaa saldhiggiisa millatari ee ugu weyn ee dibadda ku leh ku yaalla Muqdisho, kaas oo la furay sanadkii 2017.
Iyadoo Turkigu sii ballaarinayo awooddiisa millatari ee Soomaaliya, Somaliland ayaa hadda raadineysa in xiriirkeeda cusub ee Israa’iil uu u furo taageero dhinaca difaaca cirka ah iyo qalab millatari oo ay u aragto mid muhiim u ah amniga deegaankeeda.