MUQDISHO, Soomaaliya — 1 Sebtembar, 2026 — Ciidamada Uganda ayaa lagu eedeeyay inay waaberigii Talaadada madaafiic ku garaaceen deegaan u dhow Jannaale oo ka tirsan gobolka Shabeellaha Hoose, halkaas oo uu ku dhintay wiil, afar qof oo kalena ay ku dhaawacmeen, sida ay sheegeen ilo deegaanka ah. Duqaynta ayaa sidoo kale la sheegay inay waxyeelleysay haan biyood iyo hanti ay leeyihiin dadka deegaanka.
Madaafiicda ayaa ku dhacay deegaanka Dag-wariiri xilli waaberi ah. Dadka dhaawacmay ayaa lagu sheegay haweeney iyo saddex wiil. Weli lama xaqiijin da’dooda, heerka dhaawacyadooda iyo goobaha lagu daweynayo.
Sida ay sheegayaan wararka deegaanka, madaafiicdu waxay waxyeelleeyeen guri, baabuur iyo haan ay dadka deegaanku biyaha ka cabbaan. Waxaa sidoo kale la sheegay inay dhinteen xoolo ay lahaayeen dadka deegaanka, inkastoo aan la shaacin tiradooda iyo qiimaha khasaaraha.
Tirada dhimashada iyo dhaawaca, iyo eedeynta loo jeediyay ciidamada Uganda, si madax-bannaan looma xaqiijin. Sidoo kale ma cadda waxa sababay duqaynta la soo sheegay iyo in dagaal uu ka dhacay agagaarka deegaanka.
Faahfaahinta duqaynta oo weli aan caddayn
Wararka la helay laguma magacaabin cutubka ciidan ee lagu eedeeyay duqaynta, goobta madaafiicda laga soo tuuray iyo tirada madaafiicda ku dhacday deegaanka.
Xogta loo adeegsaday warbixintan kuma jirin jawaab ay ciidamada Uganda ama mas’uuliyiinta Soomaaliya ka bixiyeen dhacdada. Weli lama helin war rasmi ah oo sharraxaya duruufaha ku xeeran duqaynta iyo qiimeyn madax-bannaan oo lagu xaqiijiyay khasaaraha.
Waxyeellada la soo sheegay kuma koobna guryaha iyo hantida gaarka loo leeyahay, waxaana ka mid ah haan biyood ay bulshada deegaanku wada isticmaasho. Hase yeeshee, lama xaqiijin in haantu weli shaqeyneyso iyo in dadka deegaanku haystaan ilo kale oo biyo ah.
Dhacdooyin hore oo rayid lagu dilay Shabeellaha Hoose
Ciidamada Uganda ayaa hore baaritaanno iyo dacwado ugala kulmay dilal loo geystay dad rayid ah oo ku nool isla gobolka.
Bishii Agoosto 10-keedii, 2021, toddoba qof oo rayid ah ayaa ciidamada Uganda ee ka tirsanaa howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya, AMISOM, ku dileen deegaanka Golweyn. Guddi baaritaan ayaa go’aamiyay in askartii ku lugta lahayd ay jebiyeen xeerarka howlgalka ee adeegsiga xoogga. AMISOM ayaa markii dambe qiratay mas’uuliyadda dilalkaas sharci-darrada ahaa.
Bishii Nofeembar 2021, maxkamad milatari oo Uganda leedahay, kuna fariisatay Muqdisho, ayaa shan askari ku heshay dambiyo la xiriira dilalka. Labo askari ayaa lagu xukumay dil, halka saddexda kale midkiiba lagu xukumay 39 sano oo xabsi ah, sida lagu sheegay war-saxaafadeed ay AMISOM soo saartay.
Xukunnadaas ayaa markii dambe wax laga beddelay markii racfaan laga qaatay. Bishii Oktoobar 2022, maxkamadda racfaanka milatariga Uganda ayaa labadii xukun ee dilka ahaa u beddeshay min 20 sano oo xabsi ah. Labo askari oo kale ayaa xukunkooda laga dhigay min 16 sano, halka askarigii shanaad laga laalay xukunkii dilka rayidka ee lagu helay, sida uu weriyay wargeyska Daily Monitor.
Dhacdo kale ayaa magaalada Marka ka dhacday 31-kii Luulyo, 2015. AMISOM ayaa qiratay in toddoba qof oo rayid ah ay ku dhinteen dhacdo ay ciidamadeedu ku lug lahaayeen, waxayna bixisay raalli-gelin. Saddex askari ayaa lagu soo oogay dacwado, sida ku cad bayaanka howlgalka oo lagu daabacay bogga Guddiga Caalamiga ah ee Laanqeyrta Cas.
VOA ayaa xilligaas werisay in dilalku ka dhaceen goob aroos. Madaxii AMISOM ee waqtigaas, Maman Sidikou, ayaa dhimashada dadka rayidka ah ka qiray shir jaraa’id oo uu ku qabtay Nairobi.
Dhacdooyinkaas la diiwaangeliyay waxay taariikh u yihiin arrimaha ilaalinta rayidka ee Shabeellaha Hoose. Hase yeeshee, ma caddaynayaan cidda mas’uulka ka ah duqaynta hadda laga soo sheegay Dag-wariiri.
Falanqayn: Saameynta ay dhacdadani yeelan karto
Haddii la xaqiijiyo waxyeellada haanta biyaha, saameynta duqayntu waxay gaari kartaa qoysas ka baxsan kuwa ay dhimashada iyo dhaawacu soo gaareen. Taasi waxay ku xirnaan doontaa in dadka deegaanku heli karaan ilo kale oo biyo ah. Khasaaraha xoolaha iyo burburka hantida ayaa sidoo kale culays dhaqaale ku keeni kara qoysaska ay saameeyeen.