Sabti, Juun 13, 2026 (Baidoa Online) -Hay’adaha Qaramada Midoobay ee ka howlgala Soomaaliya ayaa wajahaya dhibaato maaliyadeed oo sii kordheysa, kadib markii ay hoos u dhaceen maalgelintii caalamiga ahayd ee bini’aadantinimada. Arrintan ayaa dhalisay walaac xooggan oo ku saabsan sii jiritaanka barnaamijyada gargaarka ee muhiimka ah, kuwaas oo malaayiin qof oo nugul ay ku tiirsan yihiin gudaha dalka.

Sida ay sheegayaan ilo kala duwan oo ka tirsan hay’adaha gargaarka iyo warbixinno dhowaan kasoo baxay Qaramada Midoobay, farqiga maalgelinta ayaa durba ku qasbay hay’adaha inay yareeyaan hawlahooda, dhimaan shaqaale, isla markaana dib u habeeyaan barnaamijyo ay ka wadaan Soomaaliya.

Cadaadiska Deeq-bixiyeyaasha ee Saameeyay Hawlaha

Deeq-bixiyeyaasha caalamiga ah ee waaweyn, oo ay ku jiraan dowlado reer Galbeed ah iyo qaar ka mid ah saaxiibada gobolka, ayaa yareeyay ama dib u dhigay tabarucaadkii ay siin jireen qorshayaasha gargaarka, taas oo sii ballaarisay farqiga u dhexeeya baahiyaha iyo maalgelinta la heli karo.

Inkasta oo Midowga Yurub iyo deeq-bixiyeyaasha kale ay weli bixiyaan taageero muhiim ah oo loogu talagalay gargaarka Soomaaliya, haddana guud ahaan maalgelinta caalamiga ah ayaa aad uga hooseysa heerarkii loo baahnaa.

Xafiiska Qaramada Midoobay ee Isku-xirka Arrimaha Bini’aadantinimada (OCHA) ayaa ka digay in maalgelinta bini’aadantinimo ee caalamiga ah ay gaartay heerarkii ugu hooseeyay sanadihii ugu dambeeyay, iyadoo dalal badan oo dhibaatooyin wajahayaa, oo Soomaaliya ay ku jirto, ay helayaan kaliya qayb yar oo ka mid ah baahiyaha jira.

Dhimista Shaqaalaha iyo Dib-u-habaynta Hawlaha

Dhibaatada maaliyadeed ayaa saameysay hay’ado badan oo Qaramada Midoobay ah oo ka howlgala Soomaaliya, sida WFP, UNICEF, UNDP, UNFPA, WHO, iyo UN Women.

Warbixinno ka imanaya gudaha qaybta gargaarka ayaa muujinaya in hay’aduhu ay si sii kordheysa ugu tiirsan yihiin shaqo-qoris ku-meel-gaar ah, joojinta shaqo qorista cusub, iyo isku-darka barnaamijyada si loo ilaaliyo adeegyada muhiimka ah.

Ilo gargaareed ayaa sheegaya in shaqaalaha maxalliga ah iyo kuwa caalamiga ahba ay saameeyeen dhimista miisaaniyadda, iyadoo shaqaalaha maxalliga ah ay si gaar ah u wajahaan shaqo la’aan iyo heshiisyo aan la cusboonaysiin.

Saraakiisha gargaarka ayaa ka digaya in haddii maalgelintu sii yaraato, ay suuragal tahay in la sameeyo dhimitaanno dheeraad ah oo shaqaale iyo hawlo ah.

Cunto-yaraan iyo Baahiyaha Bini’aadantinimo ee Kordhaya

Hay’adda Cunnada Adduunka (WFP) ayaa marar badan ka digtay in hoos u dhaca maalgelinta uu si toos ah u saameynayo barnaamijyada cunno qaybinta ee Soomaaliya.

Malaayiin qof oo ku nool dalka ayaa weli u baahan gargaar degdeg ah, sababo la xiriira abaaro soo noqnoqday, fatahaado, colaado, barakac, cudurro, iyo xaalado dhaqaale oo adag.

WFP waxay hore u sheegtay in yaraanta maalgelintu ay ku qasabtay inay yareyso kaalmada, isla markaana ay mudnaanta siiso dadka ugu nugul, taas oo hoos u dhigtay baaxadda gargaarka la gaarsiin karo bulshada.

Hay’adaha gargaarka ayaa ka digaya in haddii xaaladdu sii socoto, ay sii xumaan karto cunno-yaraanta iyo nafaqo-darrada, gaar ahaan gobollada ay saameeyeen isbeddelka cimilada iyo amni-darrada.

Khatarta Hoos u Dhaca Adeegyada Bini’aadantinimo

Qorshayaasha gudaha ee Qaramada Midoobay iyo codsiyada maalgelinta ayaa muujinaya in haddii farqiga maalgelintu sii socdo, ay dhici karto in la yareeyo baaxadda hawlaha gargaarka Soomaaliya iyo dalal kale oo dhibaatooyin wajahaya.

Saraakiisha gargaarka ayaa ka digaya in hoos u dhaca joogtada ah uu carqaladeyn karo silsiladaha gargaarka, yareyn karo gaarsiinta adeegyada, isla markaana dib u dhigi karo jawaabta degdegga ah ee xaaladaha bini’aadantinimo.

Inkasta oo aan jirin hay’ad Qaramada Midoobay ah oo si rasmi ah u shaacisay inay ka baxeyso Soomaaliya, haddana waxay hay’aduhu ku nuuxnuuxsadeen in maalgelin la’aantu ay si weyn u kordhiso khatarta hawlgalka.

Sababaha Caalamiga ah ee Dhibaatada

Falanqeeyayaashu waxay ku tilmaameen hoos u dhaca maalgelinta mid ka dhalatay arrimo isku dhafan oo caalami ah, halkii ay ka ahaan lahayd hal sabab oo keliya.


Sababaha waxaa ka mid ah:

Warbixinno caalami ah ayaa muujinaya in baahiyaha bini’aadantinimo ay si joogto ah u kordhayaan, halka maalgelintu aysan la jaanqaadin, taas oo cadaadis saaraysa hay’adaha gargaarka.

Soomaaliya oo Ka Mid ah Dalalka Ugu Nugul

Soomaaliya waxay weli ka mid tahay dalalka ugu badan ee ku tiirsan gargaarka caalamiga ah, iyadoo malaayiin qof ay ku tiirsan yihiin taageero bini’aadantinimo oo ay ka helaan cunto, caafimaad, nafaqo, biyo, fayadhowr, iyo adeegyo degdeg ah.

Dalka ayaa wajahaya caqabado is biirsaday sida isbeddelka cimilada, barakaca, amni-darrada, iyo dhibaatooyin dhaqaale oo soo noqnoqda.

Hay’adaha gargaarka ayaa ka digaya in Soomaaliya ay si gaar ah ugu nugushahay hoos u dhaca maalgelinta, maadaama yaraanta gargaarku si toos ah u saameyn karto nolosha malaayiin qof.

WFP ayaa hore u sheegtay in Soomaaliya ay ka mid tahay dalalka halista ugu jira cunno-yaraan sii xumaanaysa haddii aan la helin maalgelin ku filan.

Mustaqbal aan La Hubin

Hay’adaha bini’aadantinimada ayaa ka digaya in haddii aan la helin maalgelin dheeraad ah oo caalami ah, ay suurtagal tahay in la sii yareeyo baaxadda gargaarka, shaqaalaha, iyo barnaamijyada Soomaaliya.

Inkasta oo hay’aduhu ay sii wadaan adeegyada aasaasiga ah ee badbaadinta nolosha, saraakiishu waxay ka digayaan in hoos u dhaca joogtada ah uu dib u celin karo horumarkii la gaaray sannadihii la soo dhaafay ee la dagaallanka gaajada, cudurrada, iyo nuglaanta bulshada.

Qaramada Midoobay ayaa si joogto ah ugu baaqaysa taageero caalami ah oo joogto ah, iyadoo carrabka ku adkeynaysa in maalgelin degdeg ah oo la saadaalin karo ay muhiim u tahay badbaadinta malaayiin qof oo Soomaaliyeed.

Xilligan, hay’aduhu waxay sii wadaan hawlaha muhiimka ah, balse mustaqbalka fog weli waa mid aan la hubin, maadaama maalgelinta bini’aadantinimada ee caalamiga ah ay wajahdo cadaadis sii kordhaya, isla markaana baahiyaha gargaarku ay sii ballaaranayaan gudaha Soomaaliya iyo guud ahaan caalamka.