Khamiis , Juun 4, 2026 (Baidoa Online) -Dagaallo culus ayaa ka qarxay magaalada Muqdisho habeenkii Arbacada, June 3, kuna sii fiday Khamiistii, June 4, kadib bilo ay sii xoogeysanayeen khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeyay Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo isbahaysi mucaarad ah oo ay ku jiraan siyaasiyiin ku sugan Muqdisho, Puntland iyo Jubbaland. Rabshadahan ayaa walaac weyn ka abuuray beesha caalamka oo ay ku jiraan Mareykanka, Boqortooyada Ingiriiska, Qaramada Midoobay, Midowga Yurub iyo Midowga Afrika, kuwaas oo dhammaantood ku baaqay in colaadda si degdeg ah loo joojiyo laguna xalliyo wada-hadal.

Sidee Ayuu Dagaalku Ku Bilowday?

Sida ay sheegayaan ilo kala duwan, dagaalladu waxay bilowdeen xilli mucaaradku qorsheynayeen dibadbaxyo looga soo horjeedo Dowladda Federaalka.

Mucaaradka ayaa ku eedeeyay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud inuu wax ka beddelay nidaamka siyaasadeed ee dalka isaga oo aan helin is-afgarad qaran. Dowladda Federaalka ayaa dhankeeda sheegtay in tallaabooyinka ay qaaday ay waafaqsan yihiin dastuurka isla markaana ay qayb ka yihiin dib-u-habaynta nidaamka dowladeed.

Xiisadda ayaa cirka isku shareertay kadib markii ciidamo daacad u ah dowladda iyo ciidamo taageersan siyaasiyiin mucaarad ah ay isku dhaceen qaybo ka mid ah Muqdisho. Madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed iyo Ra'iisul Wasaarihii hore Xasan Cali Khayre ayaa ku eedeeyay dowladda inay bartilmaameedsatay xarumahooda iyo taageerayaashooda. Dowladda ayaa dhankeeda sheegtay inay ka jawaabaysay kooxo hubeysan oo halis ku ahaa amniga magaalada.

Isbahaysiga Ka Soo Horjeeda Villa Soomaaliya

Dagaalladan ayaa ka dhashay khilaaf siyaasadeed muddo bilo ah soo jiitamayay.

Madaxda Puntland iyo Jubbaland ayaa muddooyinkii dambe si cad uga soo horjeeday qorshayaasha siyaasadeed ee Dowladda Federaalka, gaar ahaan wax ka beddelka dastuurka iyo habka doorashooyinka.

Dhanka kale, siyaasiyiin mucaarad ah oo Muqdisho ku sugan ayaa xoojiyay iskaashigooda maamuladaas, taasoo abuurtay isbahaysi siyaasadeed oo cadaadis xooggan saaraya Villa Soomaaliya.

Falanqeeyayaal siyaasadeed ayaa aaminsan in isbahaysigan uu yahay caqabaddii ugu weynayd ee soo wajahda dowladda tan iyo markii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud dib loogu doortay xilka sanadkii 2022.

Saameynta Dadka Rayidka Ah

Inkasta oo aan wali la helin tiro rasmi ah oo ku saabsan khasaaraha, haddana wararka laga helayo goobaha dagaalka ayaa sheegaya in ay jiraan dhimasho iyo dhaawac soo gaaray dad rayid ah.

Goobjoogayaal ayaa sheegay in madaafiic ay ku dhacday xaafado ay dad degan yihiin, halka qoysas badan ay ka qaxeen goobihii lagu dagaallamay. Hay'adaha gargaarka ayaa ka digay in xaaladdu sii xumaan karto haddii colaadda aysan joogsan.

Qaramada Midoobay ayaa sheegtay in dagaalladu sababeen dhimasho, dhaawac iyo burbur soo gaaray hantida shacabka, waxayna ku baaqday in la ilaaliyo dadka rayidka ah.

Falcelinta Beesha Caalamka

Mareykanka

Safaaradda Mareykanka ee Muqdisho ayaa si kulul uga hadashay rabshadaha, iyadoo ku tilmaantay dagaallada kuwo khatar ku ah mustaqbalka Soomaaliya. Waxay ugu baaqday dhammaan dhinacyada inay doortaan wada-hadal halkii ay ka dooran lahaayeen dagaal.

Boqortooyada Ingiriiska

Dowladda Ingiriiska ayaa ku baaqday in colaadda la joojiyo isla markaana dhinacyadu ay miiska wada-hadalka isugu yimaadaan, iyadoo sheegtay in rabshaduhu ay khatar gelinayaan horumarka Soomaaliya.

Qaramada Midoobay

Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay, António Guterres, ayaa muujiyay walaac xooggan, isagoo cambaareeyay isticmaalka rabshadaha siyaasadeed islamarkaana ku baaqay in la ilaaliyo shacabka.

Midowga Afrika

Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika ayaa sheegay inuu si weyn uga walaacsan yahay xaaladda Muqdisho, isagoo ku baaqay xabbad-joojin degdeg ah iyo wada-hadal siyaasadeed.

Midowga Yurub

Midowga Yurub ayaa ku baaqay in dhammaan dhinacyada Soomaalida ay ku laabtaan wada-hadal iyo is-afgarad siyaasadeed, isagoo ka digay in qalalaasaha cusub uu dib u dhigi karo guulihii amni iyo dowlad-dhis ee la gaaray.

Saameynta Soomaaliya Ku Yeelan Karto Heerka Caalamka

Dagaalladan ayaa kusoo beegmaya xilli Soomaaliya ay dadaal ugu jirtay inay dunida tusiso inay ka soo kabanayso tobannaan sano oo colaad iyo dowlad la'aan ah.

Sanadihii la soo dhaafay, dowladda Soomaaliya waxay xoogga saartay horumarinta amniga, dib-u-habaynta dhaqaalaha, soo jiidashada maalgashiga iyo xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed.

Si kastaba ha ahaatee, dagaallo u dhexeeya dowladda iyo mucaaradka hubeysan ayaa dhaawici kara sumcadda Soomaaliya ee caalamka. Waxaa sidoo kale laga yaabaa inay niyad-jabiso maalgashadayaasha iyo dalalka taageera Soomaaliya.

Waxaa intaa dheer, qalalaasaha siyaasadeed wuxuu halis gelin karaa dadaallada lagula dagaallamayo Al-Shabaab, maadaama awoodda dowladda ay ku mashquuli karto khilaafaadka gudaha.

Maxaa Xiga?

Inkastoo la sheegay in dadaallo dhexdhexaadin ah ay yareeyeen dagaallada saacado ka dib markii ay bilowdeen, haddana khilaafka siyaasadeed ee salka u ah colaadda weli waa taagan yahay.

Maalmaha soo socda ayaa go'aamin doona in hoggaamiyeyaasha Soomaalida ay gaari karaan heshiis siyaasadeed iyo in kale. Haddii aan la helin wada-hadal dhab ah oo dhex mara Dowladda Federaalka, mucaaradka iyo maamul goboleedyada, Soomaaliya waxay wajihi kartaa qalalaase siyaasadeed oo muddo dheer socda.

Farriinta beesha caalamka ayaa ah mid mideysan: wadahadal, tanaasul siyaasadeed iyo xallin nabadeed ayaa ah waddada keliya ee looga gudbi karo xiisadda ka taagan Muqdisho.