MUQDISHO, Soomaaliya — 30-ka Agoosto, 2026 — In ka badan 200 oo askari oo dhowaan loo soo xiray tababarka Ciidanka Xoogga Dalka ayaa lagu soo warramayaa in lagu qabtay Dowlad-Deegaanka Soomaalida Itoobiya, kadib markii ay ka baxeen xerada tababarka Xananbuure ee bartamaha Soomaaliya, kana gudbeen xuduudda labada dal. Sababta ay askartu uga baxeen xerada weli si rasmi ah looma xaqiijin.

Wararka hordhaca ah ayaa tirada askarta lagu qabtay Itoobiya ku qiyaasaya inta u dhexeysa 200 ilaa 231 askari. Qaar ka mid ah wararka ayaa sheegaya in askarta loo gudbiyey xarun lagu hayo oo ku taalla Jigjiga, caasimadda Dowlad-Deegaanka Soomaalida, halka warar kale ay ku kala sheegayaan magaalooyinka Wardheer iyo Qabridaharey.

Tirada saxda ah iyo goobta hadda lagu hayo askarta si madax-bannaan looma xaqiijin. Dowladda Federaalka Soomaaliya, Dowladda Federaalka Itoobiya iyo maamulka Dowlad-Deegaanka Soomaalida midkoodna weli kama soo saarin faahfaahin rasmi ah.

Ilo deegaanka ah ayaa sheegay in askartu Itoobiya ka galeen dhowr jiho oo ku dhow degmada Shilaabo ee Gobolka Qoraxey iyo deegaanno ku dhow Wardheer.

Lama oga in askartu hal mar wada baxeen, kooxo yaryar u kala socdeen ama ay amar ka haysteen saraakiil ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka.

Mid ka mid ah kooxaha ayaa la sheegay in ciidamada ammaanka ee Dowlad-Deegaanka Soomaalida ay ku qabteen Neefkuceshe oo ka tirsan Gobolka Doollo. Askartaas ayaa lagu soo warramay inay ku safrayeen toddobo gaari oo nooca Toyota Probox ah, kahor inta aan loo gudbin Wardheer.

Koox kale ayaa la sheegay in lagu qabtay deegaanka Caleen ee Gobolka Qoraxey, iyagoo ku safrayay laba baabuur oo xamuul ah iyo saddex gaari oo yaryar. Wararka qaarkood ayaa sidoo kale tilmaamaya in askar kale oo ka tirsan isla cutubkaas ay u kala firxadeen deegaanno dhowr ah oo ku yaalla xadka Soomaaliya iyo Itoobiya.

Warbixin kale ayaa sheegtay in 231 askari lagu qabtay saddex goobood. Waxaa la sheegay in 123 askari lagu qabtay deegaan lagu magacaabo Laascaanood, 88 kalena Wardheer, halka 20 askari lagu qabtay Caleen. Warbixintaas ayaa intaas ku dartay in askarta lagu ururinayay Qabridaharey, inkastoo aysan jirin xaqiijin rasmi ah oo arrintaas ku saabsan.

Ma jiraan warar sheegaya in dagaal ama iska horimaad uu dhacay markii askarta la qabanayay. Sidoo kale lama oga inay hub, rasaas ama qalab kale oo milatari wateen markii ay Itoobiya galeen.

Maxay askartu uga baxeen Xananbuure?

Sababta ay askartu uga tageen Xananbuure weli lama xaqiijin. Wararka la heli karo ma caddaynayaan inay xerada ka baxsadeen, khilaaf kadib ka tageen, amar ku socdeen ama ay doonayeen inay ku laabtaan deegaannadii ay ka yimaadeen.

Arrinta mushahar la’aanta iyo taageero dhaqaale oo aan ku filnayn ayaa ka mid noqotay su’aalaha laga keenayo dhacdadan. Dib u dhaca mushaharka ayaa horey mudaharaadyo iyo ka tegista shaqada uga dhex abuuray qaar ka mid ah ciidamada ammaanka Soomaaliya.

Hase yeeshee, ma jiro askari ka tirsan kooxda la qabtay oo si fagaare ah u sheegay in mushahar la’aan ay ku qasabtay inuu xadka ka gudbo. Sidoo kale lama soo bandhigin caddeyn muujinaysa in askartan aan la siin mushaharkooda.

Kalsooni darro la xiriirta saraakiisha iyo hoggaanka ciidanka ayaa iyaduna ah arrin u baahan baaritaan, gaar ahaan maadaama koox tiro badan ay ka baxday xerada wax yar kadib markii tababarka loo soo xiray.

Ma jiraan xog la xaqiijiyey oo muujinaysa in askarta iyo saraakiishooda uu dhex maray khilaaf, tallaabo anshax marin ah ama muran ka dhashay goobta la doonayay in loo diro.

Wararka sheegaya in tababar liita ama duruufo adag oo xerada ka jiray ay sababeen bixitaankooda sidoo kale lama xaqiijin. Dowladda Federaalka ayaa sheegtay inay askartu soo qaateen tababar aasaasi ah oo socday ku dhowaad hal sano.

Qiimeyn madax-bannaan lagama soo saarin tayada tababarka, hoyga, cuntada, daryeelka caafimaadka iyo qalabka ay askartu ku haysteen Xananbuure.

Sababo siyaasadeed ama kuwo la xiriira beelaha ay askartu ka soo jeedaan ayaa sidoo kale lagu hadal hayaa, balse ma jiro urur siyaasadeed oo sheegtay inuu abaabulay socdaalkooda. Dowladda ayaan weli shaacin qaab-dhismeedka cutubka, deegaannada laga soo qoray askarta iyo halka loo qorsheeyay in la geeyo.

Ilaa ay askarta, saraakiishooda ama mas’uuliyiinta dowladdu faahfaahin bixiyaan, mushahar la’aanta, kalsooni darrada, xaaladaha xerada iyo khilaafaadka siyaasadeed waxaa loo arki karaa oo keliya arrimo baaritaan u baahan, mana aha sababo la xaqiijiyey.

Tababarkii Xananbuure

Askarta lagu hayo Itoobiya ayaa la rumeysan yahay inay ka tirsanaayeen ciidan tiro badan oo tababarka aasaasiga ah ku dhammeystay Xananbuure oo ku taalla Gobolka Galgaduud.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa 16-kii Agoosto ka qeybgalay munaasabadda tababarka loogu soo xirayay ciidamada. Waxaa munaasabadda joogay Madaxweynaha Galmudug Axmed Cabdi Kaariye “Qoorqoor,” wasiirka gaashaandhigga, taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka, saraakiil sare iyo xubno ka tirsan Baarlamaanka Federaalka.

Sida ay sheegtay Wakaaladda Wararka Qaranka Soomaaliyeed⁠, ciidamada ayaa qaatay tababar socday ku dhowaad hal sano. Dowladda ayaa munaasabadda ku tilmaantay qayb ka mid ah dadaalka dib loogu dhisayo Ciidanka Xoogga Dalka, si ciidamada Soomaaliyeed ay ula wareegaan mas’uuliyad weyn oo dhinaca amniga ah.

Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ciidamada kula dardaarmay inay ilaaliyaan anshaxa ciidannimo, difaacaan midnimada iyo madaxbannaanida Soomaaliya, dalkana ugu adeegaan daacadnimo.

Dowladdu weli ma shaacin cutubka ay askarta la qabtay ka tirsanaayeen, cidda si toos ah u maamuleysay, halka loo qorsheeyay in la geeyo iyo hay’adda mas’uulka ka ahayd mushaharkooda iyo sahaydooda tababarka kadib.

Jawaabta dowladaha

Dowladda Soomaaliya ma sheegin inay xiriir la sameysay mas’uuliyiinta Itoobiya si loo xaqiijiyo tirada, xaaladda iyo goobta lagu hayo askarta.

Mas’uuliyiinta Itoobiya sidoo kale ma caddayn in askartu xiran yihiin, su’aalo laga weydiinayo inay xadka si sharci darro ah uga gudbeen ama si ku meel gaar ah loo hayo inta laga xaqiijinayo aqoonsigooda.

Hadallo rasmi ah oo aan la helin ayaa sababay in xogaha laga helayo goobta lagu hayo askartu ay is khilaafaan. Warar ayaa ku sheegaya Wardheer, kuwo kale Qabridaharey, halka warar kale ay sheegayaan in loo gudbiyey Jigjiga.