MUQDISHO, Soomaaliya — Agoosto 19, 2026 — Isbaarooyin sharci-darro ah oo ka jira waddada isku xirta Muqdisho iyo Afgooye ayaa beeraleyda, ganacsatada iyo gaadiidleyda ku qasbaya inay lacago ku bixiyaan goobo badan, sida ay sheegeen Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya Xasan Cali Khayre iyo dadka deegaanka. Afar iyo toban goobood ayaa magacyadooda la aqoonsaday, halka shan isbaaro oo kale la sheegay inay dhinac yaallaan ama u dhexeeyaan goobahaas oo ku teedsan waddada dhererkeedu yahay qiyaastii 30 kiiloomitir.

Dadka deegaanka iyo gaadiidleyda ayaa sheegay in tirada guud ee isbaarooyinka ay tahay 19. Waxay magacyadooda sheegeen 14 goobood, halka shanta kale la sheegay in lagu dhejiyey ama la kala dhigay inta u dhexeysa qaar ka mid ah goobaha la magacaabay.

Goobaha 14-ka ah ee la aqoonsaday waa:

Baar Ismaaciil

Boodboodka

Lafoole

Xaawo Cabdi

Saldhigga Booliska Ceelasha Biyaha

Shabeelle, halka laga baxo Ceelasha Biyaha

Siinka Dheer

Albiri

Kalkaal

Weydow

Meesha laga galo Tabeelaha Sheekh Ibraahim

Meesha laga baxo Tabeelaha

Macallin Nuur

Seybiyaano

Ilo deegaanka ah ayaa sheegay in shanta isbaaro ee kale aysan ku oollin deegaanno leh magacyo gaar ah. Waxay sheegeen in isbaarooyinkaas laga sameeyey meel u dhow goobaha la magacaabay ama qeybo ka mid ah waddada u dhexeysa 14-ka goobood.

Goobaha saxda ah ee ay ku yaallaan shanta isbaaro ee dheeraadka ah si madax-bannaan looma xaqiijin. Sidoo kale, weli ma cadda in dhammaan isbaarooyinka la sheegay ay gebi ahaanba sharci-darro yihiin iyo in qaar ay yihiin baro amni oo rasmi ah oo ciidamada jooga lagu eedeeyey inay lacago aan sharci ahayn ka qaadaan gaadiidka.

Beeraleyda oo wajahaya lacago soo noqnoqda

Khayre ayaa sheegay in beeraleyda Muqdisho u soo qaada miraha, khudaarta iyo wax-soo-saarka kale ee gudaha laga qaado lacago dhowr jeer ah ka hor inta aysan gaarin suuqyada caasimadda.

Wuxuu ka digay in lacagahaas isku darsamay ay beeraleyda iyo gaadiidleyda u geysanayaan khasaaro dhaqaale oo culus. Qaar ka mid ah beeraleyda ayaa la sheegay inay waayeen dalagyadii ay suuqa u wadeen sababo la xiriira dib-u-dhac, halka kuwo kalena ay joojiyeen safarradooda markii kharashka gaadiidku noqday mid aysan awoodi karin.

Waddada Muqdisho iyo Afgooye waa mid ka mid ah marinnada ugu muhiimsan ee caasimadda ku xira deegaannada wax-soo-saarka beeraha ee gobolka Shabeellaha Hoose. Muuska, khudaarta, galleyda, miraha iyo dalagyo kale oo gudaha laga soo saaro ayaa si joogto ah loogu qaadaa waddadan.

Dadka deegaanka iyo darawallada ayaa ku eedeeyey in lacagaha lagu qaado isbaarooyinka aan lagu diiwaangelin Wasaaradda Maaliyadda ee dowladda federaalka ama maamullada deegaanka. Lacagta laga dalbado gaadiidka ayaa la sheegay inay ku xiran tahay nooca gaariga iyo badeecadaha uu sido.

Si madax-bannaan looma xaqiijin cidda maamusha isbaaro kasta, lacagta maalin kasta laga ururiyo iyo halka loo gudbiyo.

Lacagaha soo noqnoqda waxay sare u qaadayaan kharashka lagu geeyo cuntada Muqdisho. Ganacsatadu waxay kharashkaas ku dabooli karaan inay beeraleyda ka iibsadaan dalagga qiime hoose ama ay sare u qaadaan qiimaha lagu iibiyo suuqyada caasimadda.

Dalagyada dhaqso u halaaba ayaa si gaar ah u saameysan. Joogsiga isbaarooyinka badan wuxuu dib u dhigaa gaarsiinta, taas oo kordhinaysa khatarta ah in khudaarta iyo miruhu xumaadaan ka hor inta aysan gaarin macaamiisha.

Eedeymo loo jeediyey mas’uuliyiin

Qaar ka mid ah dadka deegaanka ayaa ku eedeeyey mas’uuliyiin dowladda ka tirsan iyo shaqsiyaad xiriir siyaasadeed leh inay ka faa’iideystaan lacagaha laga ururiyo isbaarooyinka. Ma aysan soo bandhigin caddeymo qoraal ah oo taageeraya eedeymahaas, mana suuragelin in si madax-bannaan loo xaqiijiyo.

Dadka deegaanka ayaa sidoo kale ku andacooday in tirada isbaarooyinku korortay muddada ay xilka hayso dowladda federaalka ee hadda jirta. Waxay sheegeen in cabashooyin loo gudbiyey hay’adaha dowladda aysan dhalin tallaabo wax ku ool ah.

Sida ay sheegeen ilo deegaanka ah, cabsi laga qabo aargoosi ayaa beeraleyda, darawallada iyo ganacsatada ka hor istaagtay inay si fagaare ah u magacaabaan dadka maamula isbaarooyinka. Eedeymaha sheegaya inay arrinta ku lug leeyihiin rag hubeysan ayaa sidoo kale abuuray walaac ku saabsan in dhibbanayaashu si ammaan ah cabasho u gudbin karaan iyo in kale.

Dowladda federaalka kama aysan bixin jawaab faahfaahsan eedeymahan markii warkan la diyaarinayey.

Waddadu waxay martaa deegaanno ay awood iyo mas’uuliyado kala duwan ku leeyihiin hay’adaha federaalka, maamulka gobolka, dowladaha hoose iyo laamaha ammaanka. Is-dhexgalkaas awoodeed ayaa adkeyn kara in la ogaado hay’adda mas’uulka ka ah bar kasta iyo cidda baaraysa lacagaha sharci-darrada ah ee la sheegay in halkaas lagu qaado.

Taariikhda amni ee marinka Afgooye

Isbaarooyinka iyo canshuuraha aan rasmiga ahayn waa dhibaato muddo dheer ka jirtay waddooyinka ganacsiga ee koonfurta Soomaaliya. Intii uu socday dagaalkii sokeeye, kooxo hubeysan ayaa isbaarooyin u adeegsan jiray ururinta lacago, xakameynta dhaqdhaqaaqa iyo maamulidda marinnada magaalooyinka iyo suuqyada.

Ciidamada Midowga Afrika iyo kuwa dowladda Soomaaliya ayaa Al-Shabaab kala wareegay marinka Afgooye sannadkii 2012. Hawlgalkaas waxaa looga gol lahaa sugidda waddada, ilaalinta dadka barakacayaasha ah iyo soo afjaridda maamulkii Al-Shabaab ee marinkan muhiimka ah ee isku xira Muqdisho iyo Shabeellaha Hoose.

Inkastoo amniga wax laga beddelay, waddadana dib loo dhisay, marinku wuxuu weli la kulmay qaraxyo, dhaqdhaqaaqyo Al-Shabaab iyo lacago sharci-darro ah.

Bishii Diseembar 2019, qarax baabuur oo ka dhacay isgoyska Ex-Kontorool Afgooye ee duleedka Muqdisho ayaa dilay dad badan oo ay ku jireen arday jaamacadeed. Bishii Janaayo 2020, qarax kale oo ka dhacay Afgooye ayaa lala beegsaday ciidamo ilaalinayey shaqaale Turki ah oo ka shaqeynayey dhismaha waddada, waxaana ku dhintay kuna dhaawacmay dhowr qof.

Qiimeynno amni ayaa sidoo kale diiwaangeliyey isbaarooyin badan oo ka jira Shabeellaha Hoose. Qaar waxaa maamula ciidamo dowladeed ama xoogag la shaqeeya, halka Al-Shabaab ay isbaarooyin iyo nidaamyo canshuureed ku leedahay deegaannada ay maamusho ama ay gaari karto.

Warbixinno soo baxay 2024 ayaa sheegay in Al-Shabaab ay isbaarooyin ka sameysay waddooyinka dhinaca galbeed uga baxa Afgooye ee isku xira Wanlaweyn iyo Leego. Goobahaas waxay ka baxsan yihiin qeybta tooska ah ee Muqdisho iyo Afgooye, balse waxay muujinayaan loollanka weli ka jira gacan-ku-haynta waddooyinka Shabeellaha Hoose.

Hadalka Khayre ayaa la filayaa inuu cadaadis ku kordhiyo dowladda federaalka si ay u baarto 19-ka isbaaro ee la sheegay, una caddeyso kuwa ay dowladdu si rasmi ah u oggolaatay, haddii ay jiraan.

Dowladdu waxay soo saari kartaa diiwaan lagu caddeynayo goob kasta oo amni oo sharci ah, hay’adda mas’uulka ka ah iyo in halkaas si sharci ah lacag looga qaadi karo iyo in kale. Tallaabadaas waxay darawallada iyo ganacsatada ka caawin kartaa inay kala gartaan baraha amniga ee rasmiga ah iyo isbaarooyinka aan la oggolayn.

Baaritaan kasta oo la sameeyo waa inuu sidoo kale caddeeyaa cidda maamusha isbaarooyinka la sheegay, lacagta laga ururiyo iyo haddii ay arrinta ku lug leeyihiin mas’uuliyiin ama xubno ka tirsan ciidamada ammaanka.

Isbaarooyinkan la soo sheegay waxay si toos ah u saameynayaan silsiladda sahayda cuntada ee Soomaaliya. Lacag kasta oo dheeraad ah oo waddada lagu qaado waxay kordhinaysaa kharashka lagu soo qaado dalagyada Shabeellaha Hoose, waxayna yareyn kartaa dakhliga beeraleyda iyadoo sare u qaadi karta qiimaha cuntada ee suuqyada Muqdisho.