Shaqaale badan oo maalmeed ka shaqeeya degmada Afgoye ee gobolka Shabeellaha Hoose ayaa wajahaya xaalad nololeed oo adag kadib markii suuqyada Soomaaliya inteeda badan ay joojiyeen qaadashada lacagta Shilinka Soomaaliga, gaar ahaan lacagaha waraaqaha ah ee ay dadku muddada dheer isticmaali jireen.

Shaqaalahan oo intooda badan ka shaqeeya beeraha, dhismaha, gaadiidka iyo shaqooyinka kale ee maalmeedka ayaa sheegay in ay la daalaa dhacayaan sidii ay u dabooli lahaayeen baahiyaha aasaasiga ah ee qoysaskooda. Waxay sheegeen in lacagihii Shilinka Soomaaliga ahaa ee ay haysteen ama ay mushahaar ahaan u qaadan jireen aysan hadda ka shaqaynayn suuqyada badan ee dalka.

"Dad badan oo shaqaale ah waxay haystaan lacag Shilin Soomaali ah, laakiin ma awoodaan inay wax ku iibsadaan. Ganacsatadu way diidayaan, dadka saboolka ahna waxay noqdeen kuwa ugu daran ee dhibaatadu saamaysay," ayuu yiri mid kamid ah shaqaalaha Afgoye.

Shaqaalaha oo Aan La Qabsan Nidaamka EVC Plus

Dadka deegaanka ayaa sidoo kale sheegay in inkasta oo adeegyada lacagaha mobilka sida EVC Plus ay noqdeen habka ugu badan ee wax lagu kala gato, haddana shaqaale badan oo da' ah ama aan aqoon farsamada casriga ah lahayn aysan awoodin inay si fudud u isticmaalaan.

Qaar kamid ah dadka la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in markii hore ay ku tiirsanaayeen lacag caddaan ah oo Shilin Soomaali ah, balse hadda lagu qasbay isticmaalka adeegyada elektarooniga ah ee aysan aqoon durugsan u lahayn.

"Dad badan ma yaqaaniin sida loo isticmaalo EVC Plus. Waxaan ku soo shaqayn jirnay lacag caddaan ah, hadda lacagtii waa la diiday, adeegyada cusubna ma naqaaniin," ayuu yiri shaqaale kale oo ka tirsan shaqaalaha maalmeedka degmada.

Sicir-barar iyo Kororka Isticmaalka Dollarka

Dadka deegaanka ayaa sidoo kale cabasho ka muujiyay in kororka isticmaalka Doollarka Mareykanka uu sare u qaaday qiimaha badeecadaha. Alaabo badan oo suuqyada lagu iibiyo ayaa hadda lagu qiimeeyaa doollar, taas oo saameyn weyn ku yeelatay dadka dakhligoodu hooseeyo.

Qoysas badan ayaa sheegay in lacagta ay helaan aysan dabooli karin kharashaadka nolol maalmeedka sida cuntada, biyaha, gaadiidka iyo adeegyada kale ee muhiimka ah.

Khubarada dhaqaalaha ayaa muddo dheer ka digayay in ku tiirsanaanta lacagaha qalaad ay wiiqi karto kalsoonida lagu qabo lacagta qaranka isla markaana ay sii kordhin karto farqiga u dhexeeya dadka isticmaali kara adeegyada casriga ah iyo kuwa aan awoodin.

Asalka Dhibaatada

Shilinka Soomaaliga ayaa muddo dheer wajahaya caqabado la xiriira kalsooni darro, sicir-barar iyo maamul la'aan soo jirtay tan iyo burburkii dowladdii dhexe sanadkii 1991. Muddooyinkii dambe waxaa soo baxay warar muujinaya in suuqyo badan oo ku yaalla Muqdisho iyo gobollada dalka ay diideen qaadashada qaar kamid ah noocyada lacagaha Shilinka Soomaaliga.

Tani waxay si gaar ah u saameysay dadka saboolka ah, shaqaalaha maalmeedka iyo beeraleyda oo inta badan ku shaqeeya lacag caddaan ah.

Baaq loo Diray Dowladda

Bulshada Afgoye iyo shaqaalaha maalmeedka ayaa ugu baaqay Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Bangiga Dhexe inay qaadaan tallaabooyin degdeg ah oo lagu soo celinayo kalsoonida lagu qabo Shilinka Soomaaliga.

Waxay codsadeen in la sameeyo dib-u-habayn lacageed, in la soo saaro lacag cusub oo la isku halayn karo, isla markaana la taageero dadka danyarta ah ee ay saameysay kala-guurka dhanka lacagaha elektarooniga ah.

Shaqaaluhu waxay sheegeen in haddii aan xal degdeg ah la helin ay sii adkaan doonto helitaanka nolol maalmeedka qoysaskooda, xilli ay horeyba u jireen caqabado la xiriira shaqo la'aan, sicir-barar iyo xaaladaha dhaqaale ee dalka.

Gunaanad

Dhibaatada ka taagan diidmada Shilinka Soomaaliga ayaa noqotay mid si toos ah u taabatay nolosha kumannaan shaqaale maalmeed ah oo ku nool degmada Afgoye iyo deegaannada kale ee gobolka Shabeellaha Hoose. Iyadoo adeegyada lacagaha mobilku ay sahleen ganacsiga casriga ah, haddana waxaa muuqata in qayb ka mid ah bulshada, gaar ahaan dadka saboolka ah iyo kuwa aan aqoonta farsamada lahayn, ay weli la tacaalayaan sidii ay ula jaanqaadi lahaayeen isbeddellada ka socda nidaamka maaliyadeed ee dalka.

Qore: Ahmed Abdikadir Mohamoud
Dhaqaalyahan (Economist)