MUQDISHO, 3 November — Ka bixitaanka ciidamada Uganda ee koonfurta Soomaaliya ayaa dhalinaya walaac ku saabsan awoodda ciidamada Soomaaliya ay ku sugi karaan magaalooyinka muhiimka ah ee Shabeellaha Hoose iyo waddooyinka laga soo galo Muqdisho.

Uganda ayaa 2 November xaqiijisay in ciidamadii Soomaaliya ku joogay heshiiska labada dal ay bilaabeen inay dalkooda ku laabtaan, iyadoo bixitaankooda la filayo in lagu soo gabagabeeyo maalmo gudahood. Kampala ayaa sidoo kale sheegtay in dhammaan ciidamadeeda, oo ay ku jiraan kuwa ka tirsan Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya — AUSSOM — ay si tartiib ah uga baxayaan dalka ugu dambeyn dhammaadka 2027.

Sidaas darteed, bixitaanka degdegga ah ee ciidamada ku jooga heshiiska labada dal macnaheedu ma aha in dhammaan ciidamada Uganda ee AUSSOM ay Soomaaliya ka baxayaan bishan.

Goobaha la sheegay inay ciidamadu ka baxayaan

Sida ku xusan xogta ay falanqayntani ku saleysan tahay, ciidamada Uganda ayaa la filayaa inay ugu dambeyn 10-ka November ka baxaan magaalooyinkan iyo xarumaha ciidan ee Shabeellaha Hoose:

Xogtu waxay sheegaysaa in guuritaanka ciidamadu uu durba bilowday, islamarkaana ciidamada baxaya la isugu geynayo deegaanka Number 60 ee Shabeellaha Hoose, halkaas oo la filayo inay ku wada sugnaadaan ugu dambeyn 13-ka November, ka hor inta aysan dalkooda ku laaban.

Liiskan goobaha, taariikhaha iyo qorshaha isu-ururinta ciidamada si madax-bannaan looma xaqiijin. Sidoo kale, weli ma cadda xarumaha ay joogaan ciidamada heshiiska labada dal ku yimid iyo kuwa ay joogaan ciidamada AUSSOM.

Qorshaha beddelka iyo meelaha uu amnigu ka bannaanaan karo

Waxaa socda diyaarinta ciidamo beddela kuwa ka baxaya qaar ka mid ah xarumaha. Wakaaladda Associated Press ayaa 3 November sheegtay in AUSSOM ay qorsheyneyso inay la wareegto afar saldhig inta lagu guda jiro isku-beddelka ciidamada ee bishan:

Hase yeeshee, weli ma cadda cidda sugi doonta amniga xarumaha kale ee laga baxayo. Afartan saldhig waa in laga soocaa lixda goobood ee lagu magacaabay xogta asalka ah.

Reuters ayaa sidoo kale sheegtay in warqad AUSSOM ay 31 October u dirtay Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ay ka digtay in bixitaanka ciidamada Uganda uu qaybo ka mid ah Shabeellaha Hoose u nugleyn karo weerarro Al-Shabaab.

Caqabadda ugu weyn waxay tahay in cutub kasta oo baxaya lagu beddelo ciidan awood u leh difaaca saldhigga, sugidda waddooyinka sahayda iyo ilaalinta bulshada ku nool deegaannada ku hareereysan.

Digniinaha ku saabsan waddooyinka Muqdisho

Xogta la soo gudbiyay waxay soo xiganaysaa xeeldheerayaal amni iyo saraakiil hore oo aan magacyadooda la sheegin, kuwaas oo qaba in bixitaanka ciidamada Uganda, ka hor inta aan si ku filan loo diyaarin ciidamada beddelaya, uu abuuri karo khatar amni oo weyn.

Sarkaal aan la magacaabin ayaa saadaaliyay in Al-Shabaab ay ka hor 20-ka November soo gaari karto labada Ex-Koontarool ee waddooyinka Balcad iyo Afgooye, taas oo halis gelin karta isu-socodka caasimadda.

Si kastaba, digniintu waxay muujineysaa muhiimadda ay leedahay ilaalinta waddooyinka muhiimka ah ee caasimadda. Cadaadis ay kooxdu saarto waddooyinka iyo deegaannada ku dhow wuxuu carqaladeyn karaa safarka shacabka, ganacsiga iyo sahayda ciidamada, xitaa iyadoo aan weerar toos ah lagu qaadin magaalada.

Sarkaalkaas ayaa sidoo kale soo jeediyay in Al-Shabaab ay u oggolaan karto ciidamada Uganda inay baxaan iyada oo aan weerarin, kaddibna ay ka faa’iideysato meelaha amnigu ka bannaanaado. Dhanka kale, xogtu waxay xustay suurtagalnimada weerarro jidgal ah oo dib u dhigi kara guuritaanka ciidamada.

Labadaas xaaladood midkoodna lama xaqiijin. Qorshaha Al-Shabaab si hubanti ah loogama soo saari karo bixitaanka ciidamada oo keliya.

Ciidamo Soomaaliyeed oo la sheegay in Baraawe loo daabulay

Sida ay sheegtay xogta asalka ah, dowladda federaalka ayaa shan diyaaradood u adeegsatay daabulista ciidamo beddel ah oo la geeyay Baraawe. Diyaarad kasta waxaa lagu sheegay inay qaadi karto qiyaastii 50 askari, iyadoo daabulistuna ay weli socoto.

Tirada duulimaadyada la fuliyay, askarta dhab ahaan gaartay magaalada iyo qalabka lala geeyay si madax-bannaan looma xaqiijin. Awoodda ay diyaaraddu qaadi karto keliya lagama ogaan karo tirada ciidamada la geeyay.

Xogtu waxay su’aal gelinaysaa in ciidamada cusub ay haystaan qalabka looga baahan yahay difaaca xarumihii ay taageerayeen ciidamada Uganda.

Arrintaasi waxay dhalineysaa su’aal hawlgal oo ka ballaaran: dowladdu ma awoodi doontaa inay si joogto ah u taageerto ciidamadaas marka la geeyo?

Diyaarad lagu geeyo askar waxay si degdeg ah u xoojin kartaa difaaca magaalo, balse sii haynteedu waxay u baahan tahay sahay joogto ah, awood difaac iyo dhaqdhaqaaq ka baxsan xayndaabka saldhigga. Haddii waddooyinka ku hareereysan ay amni-darro noqdaan, ciidanka halkaas jooga wuxuu wajihi karaa cadaadis sii kordhaya.

Sheegashooyinka ku saabsan ciidan yaraanta iyo dib-u-dejinta cutubyada

Xogta la soo gudbiyay waxay ku andacooneysaa in maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uusan hadda haysan guuto si buuxda u qalabeysan oo diyaar u ah beddelka ciidamada Uganda.

Waxay xaaladdaas ku xiriirineysaa khasaare iyo kala-firdhid la sheegay inay ciidamada Gorgor ku soo gaareen agagaarka Leego. Sheegashada ciidan yaraanta iyo faahfaahinta dhacdooyinkaas dagaal midna si madax-bannaan looma xaqiijin.

Xogtu waxay sidoo kale sheegaysaa in dowladdu dalbatay in Guutada 77-aad loo soo wareejiyo Shabeellaha Hoose, iyadoo laga soo qaadayo fariisimadeeda:

Haddii arrintaas la xaqiijiyo, waxay dhalineysaa su’aal ku saabsan cidda sugi doonta goobaha ay guutadu ka soo baxdo.

U soo wareejinta ciidamo khibrad leh jiidda u dhow caasimadda waxay xoojin kartaa difaaca Shabeellaha Hoose, balse waxay cadaadis ku kordhin kartaa deegaanno kale haddii aan loo diyaarin ciidamo beddela. Hase yeeshee, xogta hadda la hayo ma xaqiijineyso in Ceeldheer ama Masagawaay la faarujinayo.

Su’aalaha ku saabsan hawlgalkii Leego

Xogta asalka ah waxay sidoo kale soo bandhigeysaa eedeymo ku saabsan qorsheynta iyo hoggaaminta hawlgalkii Leego. Waxaa ka mid ah sheegashooyin ah in saraakiil lagu cadaadiyay inay hawlgalka fuliyaan, taliyeyaal la beddelay kaddib markii lagu kala aragti duwanaaday talooyin ciidan, iyo in saraakiishii beddeshay loo qoondeeyay 1.5 milyan oo doolar.

Imtixaan adag oo horyaalla kala-guurka amniga

Bixitaanka ciidamada Uganda wuxuu cadaadis dheeraad ah saarayaa awoodda dowladda federaalka ay kula wareegi karto mas’uuliyadda amniga, iyadoo isla waqtigaas wajahaysa baahiyo ciidan oo ka jira furimo kala duwan.

Maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waxaa horyaalla su’aalo ku saabsan diyaargarowga ciidamada beddelaya kuwa baxaya, qalabka ay haystaan iyo saameynta ka dhalan karta in cutubyo laga raro gobol loona wareejiyo gobol kale.

Uganda, AUSSOM iyo saaxiibbada caalamiga ah waxaa iyagana laga sugayaa inay caddeeyaan sida loo isku waafajinayo bixitaanka ciidamada, keenista kuwa beddelaya iyo taageerada sahayda.

Xogta la xaqiijiyay waxay taageereysaa walaaca ku saabsan meelo uu amnigu ka bannaanaan karo. Hase yeeshee, ma caddeyneyso in magaalooyin ay khasab ku dhacayaan ama Muqdisho ay go’doon geli doonto.

Toddobaadyada soo socda ayaa muujin doona in wareejintani horseeddo gacan-ku-hayn Soomaaliyeed oo waarta, ama ay reebto nuglaansho ay Al-Shabaab ka faa’iideysato.