BAARDHEERE, Soomaaliya — Sebteembar 13, 2026 — Dagaalyahanno badan oo ka tirsan Al-Shabaab ayaa la sheegay inay fariisimo ka samaysteen deegaanno ku hareeraysan magaalada Baardheere ee gobolka Gedo, taas oo dhalisay cabsi laga qabo weerar suurtagal ah, xilli dowladda federaalka ay magaalada ka diyaarinayso saldhig laga hoggaamiyo hawlgallo ka dhan ah kooxda.

Dadka deegaanka iyo ilo amni ayaa sheegay in dagaalyahanno looga shakisan yahay Al-Shabaab lagu arkay dhowr deegaan oo miyi ah oo ku hareeraysan Baardheere maalmihii la soo dhaafay.

Tirada dagaalyahannada, goobaha ay sida gaarka ah ugu sugan yihiin iyo qorshahooda lama xaqiijin karo si madax-bannaan. Dowladda federaalka iyo Al-Shabaab midkoodna kama hadlin dhaq-dhaqaaqyada la soo sheegay.

Wararka ayaa soo baxay kaddib markii ciidamo dheeraad ah oo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed la geeyay Baardheere. Sida ay sheegayaan ilo amni, dowladda federaalka ayaa doonaysa inay magaalada ka samaysato saldhig ciidan oo laga abaabulo hawlgallo ka dhan ah fariisimaha Al-Shabaab ee gobolka Jubada Dhexe.

Saraakiil sare oo ciidan ayaa maalmo ka hor tagay Baardheere, waxayna sheegeen inay diyaarinayaan qorista iyo tababarka askar cusub oo ka qaybqaadanaysa gulufka la qorsheeyay. Taliyaha Ciidanka Dhulka ee Xoogga Dalka, Sarreeye Guuto Sahal Cabdullaahi Cumar, ayaa dhowaan hoggaamiyay wafdi ciidan oo gaaray magaalada.

Walaaca amni ayaa kordhay tan iyo booqashadaas, iyadoo la soo sheegayo in Al-Shabaab ay dagaalyahanno u soo dhaqaajinayso meelaha magaalada u dhow. Ilo deegaanka ah ayaa ka cabsi qaba in kooxdu isku daydo inay carqaladeyso diyaar-garowga ciidamada ka hor inta uusan hawlgalku bilaaban.

Dowladda weli ma shaacin xilliga uu bilaabanayo hawlgalka iyo tirada ciidamada la geeyay Baardheere.

Jubbaland oo ka Soo Horjeedda Ciidamada Federaalka

Maamulka Jubbaland ayaa muujiyay inuusan ku qanacsanayn ciidamada dowladda federaalka ee la geeyay Baardheere, isagoo sheegay in daabulista ciidamada aan lagala tashan maamulka Kismaayo.

Jubbaland waxay Gedo u aqoonsan tahay gobol ka tirsan dhulkeeda, waxayna marar badan ka hortimid in Muqdisho ay ciidamo geyso ama dib-u-habayn amni ka sameyso gobolka iyadoo aan oggolaansho ka helin maamulka.

Mas’uuliyiinta Jubbaland ayaa ka digay in ciidamo si gaar ah loo geeyo Gedo ay sii kordhin karto khilaafka siyaasadeed iyo xaaladda amni ee gobolka.

Dowladda federaalka ayaan si faahfaahsan uga jawaabin diidmada Jubbaland. Muqdisho waxay hore u sheegtay in ciidamada qaranku ay xaq u leeyihiin inay ka hawlgalaan dhammaan dalka si ay shacabka u difaacaan, ugana hortagaan Al-Shabaab.

Khilaafkan ayaa caqabad labaad ku noqonaya ciidamada federaalka ee ku sugan Baardheere. Ciidamadu waxay wajahaan khatar la sheegay inay Al-Shabaab kaga imanayso bannaanka magaalada, iyagoo isla markaas ku sugan deegaan ay maamulkiisa ku muransan yihiin Muqdisho iyo Kismaayo.

Ilo amni ayaa ka digay in khilaafka labada dhinac uu wiiqi karo wada-shaqeynta, wadaagista xogaha sirdoonka iyo qorsheynta hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab.

Muhiimadda Istaraatiijiga ah ee Baardheere

Baardheere waxay ku taallaa hareeraha webiga Jubba, waxayna isku xirtaa Gedo iyo gobollada koonfurta Soomaaliya. Waddooyinka ka baxa degmada ayaa ku jihaysan deegaanno ka tirsan Jubada Dhexe oo Al-Shabaab ay weli awood xooggan ku leedahay.

Joogitaanka Baardheere wuxuu ciidamada federaalka u fududeyn karaa inay askar iyo sahay u dhaqaajiyaan meelaha u dhow dhulka ay kooxdu maamusho. Haddii waddooyinka ku hareeraysan magaalada la xiro, ciidamada dowladda ayaa wajihi kara go’doon iyo dhibaato dhinaca sahayda ah.

Al-Shabaab ayaa horey cadaadis u saartay magaalooyin ay dowladdu maamusho, iyadoo gacanta ku haysa deegaannada miyiga ah, xaddidaysa isu-socodka waddooyinka, weerarrana ku qaadda saldhigyada iyo gaadiidka sahayda qaada.

Dadka deegaanka ayaa ka cabsi qaba in dagaal cusub uu hakad geliyo gaadiidka, ganacsiga iyo gargaarka bani’aadannimo. Ma jiraan wax khasaare nafeed ama barakac ballaaran ah oo la xaqiijiyay inuu ka dhashay dhaq-dhaqaaqyada cusub.

Abaanduule Cusub oo la Magacaabay

Dowladda federaalka ayaa sidoo kale lagu soo warramysatay inay Gaashaanle Sare Rashiid Maxamed Cismaan u magacowday xil sare oo hoggaamineed oo ka tirsan ciidamada ka hawlgala Gedo.

Magacaabista ayaa ku soo aadaysa xilli dowladda ay dib-u-habayn ku samaynayso ciidamadeeda, una diyaar-garoobeyso hawlgalka la qorsheeyay.

Sida ay sheegayaan ilo xog-ogaal ah, Rashiid ayaa hore u diiday inuu ka qaybqaato doono hawlgalkii ay dowladda federaalka ka fulisay Beled-Xaawo. Dowladda ma aysan soo saarin faahfaahin rasmi ah oo ku saabsan sababta loo magacaabay iyo awoodda uu ku yeelanayo cutubyada kala duwan ee jooga Baardheere iyo deegaannada kale ee Gedo.

Taariikhda Khilaafka Gedo

Gobolka Gedo wuxuu muddo dheer xudun u ahaa khilaafka dowladda federaalka iyo Jubbaland ee ku saabsan maamulka, awoodda siyaasadeed iyo gacan-ku-haynta ciidamada ammaanka.

Bishii Febraayo 2025, ciidamada federaalka ayaa weeraray xarunta degmada Baardheere, sida lagu sheegay qiimeyn amni oo ay samaysay Hay’adda Midowga Yurub u qaabilsan Magangelyada. Lix qof ayaa la sheegay inay ku dhinteen dagaal dhexmaray ciidamada federaalka iyo kuwa Jubbaland.

Beled-Xaawo iyo Doolow ayaa sidoo kale martigeliyay iska-horimaadyo soo noqnoqday oo dhexmaray ciidamada kala taageersan Muqdisho iyo Kismaayo. Dagaallo ka dhacay Beled-Xaawo bishii Luulyo 2025 ayaa sababay dhimashada dhowr qof, iyadoo labada dhinac ay isku eedeeyeen mas’uuliyadda rabshadaha.

Falanqayn: Sababta ay Tani Muhiim u Tahay

Dhaq-dhaqaaqa Al-Shabaab ee la soo sheegay wuxuu Baardheere ka dhigayaa meel ay isku biirsadeen halista kooxda iyo khilaafka siyaasadeed ee dowladda federaalka iyo Jubbaland.

Weerar ay Al-Shabaab ku qaaddo magaalada wuxuu wiiqi karaa gulufka ay dowladdu qorsheynayso ka hor inta uusan bilaaban. Xitaa haddii uusan weerar toos ah dhicin, xiritaanka waddooyinka wuxuu carqaladeyn karaa dhaqdhaqaaqa ciidamada, sahayda iyo isu-socodka shacabka.

Khilaafka Jubbaland wuxuu sidoo kale kala qaybin karaa ciidamo laga filayay inay iska kaashadaan la dagaallanka Al-Shabaab. Haddii Muqdisho iyo Kismaayo aysan heshiin, kooxda ayaa ka faa’iideysan karta farqiga u dhexeeya hay’adaha ammaanka.