BAYDHABO, Soomaaliya — Agoosto 25, 2026 — Xiisadda militari ee ka taagan Baydhabo waxay ka dhalatay khilaaf siyaasadeed oo bilooyin socday, kaas oo ku saabsan doorashooyinka, awoodaha dastuuriga ah iyo cidda maamulaysa Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed.

Khilaafku wuxuu hadda u dhexeeyaa ciidamada taageersan Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo xoogagga daacadda u ah madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed “Laftagareen.”

Xiisaddu waxay ka gudubtay hadallo siyaasadeed iyo muran sharciyadeed, iyadoo labada dhinacba ay abaabuleen ciidamo. Dhaqdhaqaaqyada militari ee ka socda gudaha iyo hareeraha Baydhabo ayaa sare u qaaday cabsida laga qabo in dagaal kale uu qarxo, maalmo kaddib iska horimaadyo dhimasho badan sababay.

Xudunta khilaafka waxaa ku jira laba dhinac oo mid walba sheeganayo sharciyadda hoggaanka Koonfur Galbeed. Dowladda Federaalka waxay Sheekh Aadan Maxamed Nuur Madoobe u aqoonsan tahay madaxweynaha Koonfur Galbeed, halka taageerayaasha Laftagareen ay diiddan yihiin hannaankii siyaasadeed ee la hirgeliyay markii uu xilka ka tegay.

Khilaafka Doorashooyinka iyo Isbeddellada Dastuurka

Xiisadda waxay ka bilaabatay khilaaf u dhexeeyay maamulkii Laftagareen iyo Dowladda Federaalka oo ku saabsanaa qaabka loo qabanayo doorashada hoggaanka Koonfur Galbeed.

Dhinaca Laftagareen wuxuu ku dooday in maamulka Koonfur Galbeed uu dastuur ahaan xaq u leeyahay inuu doorashadiisa maamusho iyada oo aysan Muqdisho faragelin. Dowladda Federaalka ayaa ka hortimid hannaankii uu Laftagareen bishii Maarso ku helay muddo-xileed kale oo shan sano ah.

Khilaafku wuxuu sidoo kale qayb ka ahaa muran qaran oo ballaaran oo la xiriira wax-ka-beddellada dastuurka iyo awood-qaybsiga u dhexeeya hay’adaha federaalka iyo dowlad-goboleedyada.

Qaar ka mid ah madaxda dowlad-goboleedyada ayaa maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku eedeeyay inuu awoodaha siyaasadeed iyo kuwa doorashooyinka ku ururinayo Muqdisho.

Dowladda Federaalka way beenisay eedeymahaas, iyadoo sheegtay in isbeddellada siyaasadeed looga gol leeyahay in Soomaaliya loo gudbiyo doorasho qof iyo cod ah, lana dhiso hay’ado qaran oo xooggan oo lala xisaabtami karo.

Koonfur Galbeed ayaa bishii Maarso xiriirka u jartay Dowladda Federaalka, kaddib markii ay Muqdisho ku eedeysay inay faragelin ku hayso arrimaheeda gudaha. Tallaabadaas ayaa murankii doorashada u beddeshay iska horimaad toos ah oo u dhexeeya labada maamul.

Ciidamada Federaalka oo La Wareegay Baydhabo

Khilaafku wuxuu gaaray heer xasaasi ah 30-kii Maarso, markii ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed ay gudaha u galeen Baydhabo oo ay la wareegeen goobo muhiim ah.

Laftagareen ayaa xilka iska casilay, kana baxay magaalada wax yar kaddib markii ciidamada federaalku la wareegeen. Dad badan ayaa horay uga qaxay Baydhabo, halka qaar ka mid ah hay’adaha gargaarka ay hakiyeen hawlahooda cabsi laga qabay dagaal awgeed.

Dowladda Federaalka waxay sheegtay in ciidamada lagu soo dhaweeyay magaalada, waxayna maamulkii hore ku eedeysay inuu abuuray khilaaf siyaasadeed.

Taageerayaasha Laftagareen, dhankooda, waxay la wareegista magaalada ku tilmaameen isku day ay Dowladda Federaalka awood militari kaga saartay hoggaamiye goboleed la soo doortay.

Dhacdadaas waxay muujisay mid ka mid ah dhibaatooyinka ugu waaweyn ee nidaamka federaalka Soomaaliya: khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad-goboleed wuxuu si degdeg ah ugu gudbi karaa dagaal, maadaama dhinacyadu leeyihiin ciidamo iyo hay’ado amni oo kala duwan.

Doorashadii Aadan Madoobe iyo Muranka Sharciyadda

Hannaan siyaasadeed oo cusub ayaa la qabtay kaddib bixitaankii Laftagareen. 10-kii Juun, xildhibaannada Koonfur Galbeed waxay Sheekh Aadan Madoobe u doorteen madaxweynaha maamulka, kaddib markii uu helay 88 ka mid ah 90 cod oo la dhiibtay.

Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa soo dhaweeyay natiijada. Taageerayaasha maamulka cusub waxay doorashada ku tilmaameen bilowga marxalad siyaasadeed oo lagu doonayo dib-u-heshiisiin iyo xasillooni.

Si kastaba ha ahaatee, siyaasiyiinta mucaaradka ah ayaa su’aal geliyay kalsoonida doorashada. Madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed Shariif Xasan Sheekh Aadan ayaa qaadacay, halka taageerayaasha Laftagareen ay diideen dhammaan hannaanka, iyagoo ku tilmaamay mid ay Dowladda Federaalka maamulaysay. Dawan Africa⁠ ayaa ka warrantay natiijada iyo diidmada ka dhalatay doorashada.

Loollanka sharciyadeed wuxuu Koonfur Galbeed ku reebay maamul ka shaqeeya gudaha Baydhabo oo ay ilaaliyaan ciidamada federaalka iyo mucaarad hubeysan oo weli taageero iyo saldhigyo ku leh hareeraha magaalada.

Dowladda Federaalka, difaacidda maamulka Aadan Madoobe waxay muhiim u tahay ilaalinta isbeddelka siyaasadeed ee ay aqoonsan tahay. Dhinaca Laftagareen, dib-u-hanashada Baydhabo waxay meesha ka saari lahayd hannaankaas, waxayna u soo celin lahayd saameyntiisii siyaasadeed.

Dagaalkii Agoosto oo Xiisadda Sare u Qaaday

Khilaafkii siyaasadeed ee aan xal loo helin ayaa 17-kii Agoosto isu beddelay dagaal culus, markii xoogag taageersan Laftagareen ay weerarro isku mar ah ku qaadeen fariisimaha ciidamada federaalka, isla markaana ay gudaha u galeen qaybo ka mid ah Baydhabo.

Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya waxay sheegtay in ciidamada dowladdu ay iska caabiyeen weerarka, ayna dileen ku dhowaad 30 dagaalyahan oo ka tirsanaa xoogagga mucaaradka.

Dadka deegaanka ayaa sheegay inay arkeen khasaare labada dhinac ah, iyadoo ciidamada federaalka ay dib ula wareegeen guud ahaan magaalada.

Ugu yaraan afar qof oo rayid ah ayaa la dilay, halka 98 qof oo ay ku jiraan haween iyo dad waayeel ah la dhaawacay, sida ay masuuliyiinta caafimaadku u sheegeen Associated Press⁠.

Dagaalkaasi wuxuu ahaa kii ugu cuslaa ee Baydhabo ka dhaca tan iyo markii ay ciidamada federaalku la wareegeen magaalada bishii Maarso. Reuters⁠ ayaa sheegtay in ciidamada dowladdu ugu dambeyn xoogagga mucaaradka ka saareen magaalada.

Weerarku wuxuu muujiyay in xoogagga Laftagareen ay weli haystaan dagaalyahanno iyo hub ay ku qaadi karaan weerar abaabulan, inkasta oo ay bilo ka hor lumiyeen maamulka Baydhabo.

Waxa kale oo uu muujiyay in gacanta Dowladda Federaalka ee Baydhabo ay si weyn ugu tiirsan tahay joogitaanka Ciidanka Xoogga Dalka, gaar ahaan Qaybta 60-aad.

Abaabulka Cusub iyo Cabsida Dagaal Kale

Wararka sheegaya in xoogagga Laftagareen ay saldhigyo ka sameysteen hareeraha Baydhabo ayaa dib u soo nooleeyay cabsida laga qabo weerar kale oo lagu soo qaado magaalada.

Wararka sheegaya in Muqdisho hub dheeraad ah u dirtay ciidamada federaalka ayaa sii kordhiyay walaaca, inkasta oo Dowladda Federaalka aysan si rasmi ah uga hadlin hubka la sheegay in la geeyay Baydhabo.

Abaabulka labada dhinac wuxuu muujinayaa inuusan midkoodna u arkin in khilaafka la soo afjaray. Ciidamada federaalku waxay xoojinayaan difaaca magaalada, halka xoogagga Laftagareen ay cadaadis militari ka sii wadaan deegaannada ku hareeraysan.

Haddii aan wadahadal la bilaabin, iska horimaad kooban ayaa isu beddeli kara dagaal ballaaran. Baydhabo waxaa ku sugan ciidamada federaalka, ciidamada maamulka, kooxo siyaasadeed oo hubeysan iyo ciidamada nabad-ilaalinta caalamiga ah, taas oo dagaal kasta ka dhigaysa mid khatar weyn ku haya dadka rayidka ah.

Khilaafka Siyaasadeed oo Fursad Siin Kara Al-Shabaab

Xiisadda Baydhabo waxay dhacaysaa xilli ciidamada Soomaaliya ay Al-Shabaab kula dagaallamayaan gobollada koonfurta iyo bartamaha dalka.

In ciidamada qaranka iyo kuwa gobolka ay isku jeestaan waxay leexin kartaa askarta, hubka iyo dhaqaalaha loogu talagalay dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.

Kala qaybsanaanta siyaasadeed waxay sidoo kale abuuri kartaa firaaqo amni oo ay Al-Shabaab uga faa’iidaysato inay ballaariso dhaqdhaqaaqeeda ama weerarro ku qaaddo fariisimo difaacoodu daciifay.

Sidaas darteed, loollanka Baydhabo kuma koobna oo keliya cidda maamulaysa madaxtooyada Koonfur Galbeed. Wuxuu dhaawici karaa iskaashiga amniga ee gobollada Bay iyo Bakool, oo Al-Shabaab ay weli ka hawlgasho, deegaanno miyiga ahna ka maamusho.

Rayidka oo Wajahaya Khatarta Ugu Weyn

Baydhabo waxaa ku nool boqollaal kun oo qof oo ay soo barakiciyeen dagaallada, abaarta iyo cunto-yarida. Qaar badan waxay ku tiirsan yihiin gargaarka bani’aadannimo, iyagoo ku nool xeryo ciriiri ah oo aan haysan daryeel caafimaad, biyo nadiif ah iyo cunto ku filan.

Qiimeyn la sameeyay bishii Luulyo oo Reuters ay soo xigatay ayaa lagu sheegay in afartii carruur ahba mid ka mid ah kuwa ku nool xeryaha barakacayaasha Baydhabo uu qabo nafaqo-darro daran.

Dagaal kale wuxuu qasbi karaa qoysas badan inay qaxaan, wuxuu carqaladeyn karaa howlaha gargaarka, wuxuuna culays dheeraad ah saari karaa isbitaallada ay horey u haysteen dawo iyo qalab yari.

Dagaalkii Agoosto wuxuu muujiyay sida khilaafka siyaasadeed uu si degdeg ah u saameyn karo dadka rayidka ah. Rasaasta iyo qaraxyada ayaa gaaray xaafadaha la deggan yahay, dhaawacyaduna waxay buux dhaafiyeen xarumaha caafimaadka.

Wadahadalka oo Ah Xalka Keliya ee Waara

Ciidamada federaalka waxay sii haysan karaan Baydhabo, halka xoogagga Laftagareen ay magaalada cadaadis uga sii wadi karaan deegaannada ku hareeraysan. Midkoodna ma xallinayo muranka salka ku haya doorashooyinka, madax-bannaanida dowlad-goboleedka iyo sharciyadda siyaasadeed.

Xal waara wuxuu u baahan yahay wadahadal ay ka qayb galaan Dowladda Federaalka, maamulka Aadan Madoobe, wakiillada Laftagareen iyo siyaasiyiinta, odayaasha dhaqanka iyo bulshada rayidka ah ee Koonfur Galbeed.

Haddii aan la gaarin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay, Baydhabo waxay halis ugu jirtaa inay ahaato magaalo ay gudaha ka maamusho dowlad ay taageerto Muqdisho, halka mucaarad hubeysani uu ka hawlgalo hareeraheeda.

Xiisadda Baydhabo kama dhexeyso oo keliya Aadan Madoobe iyo Laftagareen. Waa imtixaan muujinaya in Soomaaliya khilaafaadka nidaamkeeda federaalka ku xallin karto wadahadal iyo heshiis siyaasadeed—ama in muran kasta ugu dambeyn lagu dhammeeyo awood militari.