BAIDOA , Soomaaliya — Agoosto 18, 2026 — Loollanka loogu jiro gacan-ku-haynta Dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed wuxuu hadda ka gudbay khilaaf u dhexeeya laba siyaasi. Wuxuu isu beddelay iska horimaad halis ah oo ku saabsan federaalka, doorashooyinka, awoodda ciidamada iyo saameynta sii kordheysa ee quwadaha gobolka iyo Bariga Dhexe ku leeyihiin Soomaaliya.
Waxaa xiisadda udub-dhexaad u ah laba garab oo siyaasadeed oo iska soo horjeeda.
Maamulka ka jira Baydhabo waxaa hoggaaminaya Sheekh Aadan Maxamed Nuur “Aadan Madoobe,” oo hore u ahaa guddoomiyaha Golaha Shacabka ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya. Aadan Madoobe waxaa 10-kii Juun loo doortay madaxweynaha Koonfur Galbeed, isaga oo helay 88 ka mid ah 90-kii cod ee la dhiibtay. Siyaasiyiin mucaarad ah ayaa diiday natiijada doorashada. Maamulkiisa waxaa taageeraya dowladda federaalka, waxaana Baydhabo ku sugan ciidamo federaal ah oo sugaya ammaankiisa.
Garabka kale waxaa hoggaaminaya madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen. Inkasta oo Laftagareen uu xilka iska casilay kaddib markii ciidamada federaalku galeen Baydhabo 30-kii Maarso, haddana taageerayaashiisa siyaasadeed iyo ciidamadiisa weli way firfircoon yihiin.
Ciidamada daacadda u ah Laftagareen waxay saldhigyo ka sameysteen deegaanno iyo tuulooyin ku yaalla duleedka Baydhabo. Waxay sidoo kale muujiyeen inay awood u leeyihiin inay weerarro ka geystaan gudaha caasimadda maamulka.
Dagaalkii xooganaa ee dhacay 17-kii Agoosto ayaa caddeeyay in khilaafkii siyaasadeed uu isu beddelay loollan hubeysan. Ciidamada federaalka ayaa dagaal saacado socday kaddib Baydhabo ka saaray ciidamo taageersan Laftagareen. Dadka deegaanka ayaa sheegay in dagaalkaasi ahaa kii ugu cuslaa tan iyo bishii Maarso.
Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya waxay sheegtay in ku dhowaad 30 dagaalyahan oo mucaaradka ka tirsan la dilay. Dadka deegaanka ayaa dhankooda sheegay inay arkeen dhimashada dad rayid ah iyo askar ka tirsan labada dhinac. Garabka Laftagareen ayaa markii hore sheegtay inuu qabsaday qeybo ka mid ah bartamaha magaalada. Reuters
Dagaalka Baydhabo asal ahaan waa khilaaf Soomaali dhexdeeda ah. Ma jiraan caddeymo lagu kalsoonaan karo oo muujinaya in Turkiga, Itoobiya, Kenya, Imaaraadka Carabta ama Israa’iil ay si toos ah u hubeynayaan ama u maamulayaan dhinacyada dagaallamaya.
Hase yeeshee, xiisaddu waxay ka dhex socotaa jawi siyaasadeed oo dalalkan ay Soomaaliya ku leeyihiin dano amni, dhaqaale iyo kuwo istaraatiiji ah.
12-ka dhinac ee loollanka Koonfur Galbeed
1. Maamulka Aadan Madoobe ayaa gacanta ku haya Baydhabo
Faa’iidada ugu weyn ee Aadan Madoobe waa inuu gacanta ku hayo caasimadda maamulka iyo xarumaha muhiimka ah ee dowladda.
Ciidamada federaalka, garoonka diyaaradaha, xarumaha dowladda iyo hay’adaha maamulka ee Baydhabo ka howlgala ayaa siinaya awood muuqata.
Doorashadii 10-kii Juun iyo caleema-saarkiisii waxay dowladda federaalka siisay maamul ay u aqoonsan tahay inuu sharci ahaan metelo Koonfur Galbeed.
Hase yeeshee, natiijadii 88-ka cod iyo maqnaanshaha musharrixiintii mucaaradka qaarkood waxay dhalisay su’aalo ku saabsan heerka tartan iyo hufnaan ee doorashada.
Sidaas darteed, maamulka Aadan Madoobe wuxuu haystaa xarumaha dowladda, balse wuxuu weli wajahayaa caqabado la xiriira aqbalaadda siyaasadeed.
2. Laftagareen wuxuu weli haystaa shabakad siyaasadeed iyo ciidan
Laftagareen ma joogo xarumaha dowladda ee Baydhabo, laakiin saameyntiisa siyaasadeed iyo ciidan weli ma dhammaan.
Taliyayaal, siyaasiyiin iyo ciidamo daacad u ah ayaa ku sugan deegaannada ku hareeraysan magaalada. Weerarkii Agoosto wuxuu muujiyay inay awood u leeyihiin inay abaabulaan ciidan, gudaha u galaan Baydhabo, ayna dagaal toos ah la galaan ciidamada federaalka.
Joogitaankooda duleedka magaalada wuxuu sidoo kale u saamaxayaa inay qaadaan weerarro kale, xiraan waddooyinka ama cadaadis saaraan marinnada sahayda.
Taageerayaasha Laftagareen waxay ku doodayaan in hoggaamiyahoodii awood looga qaaday iyadoo la adeegsanayo ciidan. Dowladda federaalka waxay ku eedeysay maamulkiisii hore inuu abuuray khilaaf siyaasadeed.
Labadan aragti ee iska soo horjeeda ayaa muhiim u ah loollanka lagu kasbanayo taageerada shacabka Koonfur Galbeed.
3. Dowladda federaalka waxay difaaceysaa wax ka badan maamulka Baydhabo
Dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, luminta Baydhabo waxay u noqon lahayd guuldarro siyaasadeed iyo mid militari oo weyn.
Waxay dhaawici kartaa awoodda Muqdisho ee dowlad-goboleedyada, waxayna dhiirrigelin kartaa dhaqdhaqaaqyada kale ee kasoo horjeeda dowladda federaalka.
Dowladda federaalka waxay muddooyinkii dambe wajahaysay khilaafyo ku saabsan wax-ka-beddelka dastuurka, nidaamka doorashooyinka iyo eedeymo sheegaya in Villa Soomaaliya ay awoodda ku ururineyso madaxtooyada.
Puntland iyo Jubbaland ayaa iyaguna kasoo horjeestay jihada siyaasadeed ee Muqdisho.
Baydhabo waxay sidaas darteed noqotay goob lagu tijaabinayo in dowladda federaalku awood u leedahay inay meel mariso siyaasaddeeda iyo in adeegsiga ciidanku sii xoojin doono iska caabbinta dowlad-goboleedyada.
4. Khilaafku wuxuu salka ku hayaa nidaamka federaalka
Xiisadda Koonfur Galbeed lagama sooci karo khilaafka aan weli xal loo helin ee ku saabsan awood-qaybsiga dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Hoggaamiyeyaasha dowlad-goboleedyadu waxay doonayaan inay awood muuqata u yeeshaan doorashooyinka, ciidamada deegaanka iyo magacaabista mas’uuliyiinta.
Dowladda federaalka waxay ku doodeysaa in hay’adaha qaranku u baahan yihiin nidaam mideysan iyo wada-shaqeyn xooggan.
Maamulkii Laftagareen ayaa kasoo horjeestay wax-ka-beddelka dastuurka ee ay taageertay dowladda federaalka. Wuxuu xiriirka u jaray Muqdisho ka hor intii aysan ciidamada federaalku gelin Baydhabo, taas oo keentay inuu xilka iska casilo.
Haddii aan la gaarin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay, dhinac kasta oo ciidan ahaan u maamula Baydhabo wuxuu la kulmi doonaa su’aalo ku saabsan sharciyaddiisa.
5. Itoobiya ayaa xiriirka taariikhiga ah ee ugu weyn la leh Baydhabo
Dalalka deriska la ah Soomaaliya, Itoobiya ayaa leh xiriirka amni ee ugu qotada dheer Koonfur Galbeed.
Ciidamada Itoobiya ayaa sannado badan ka howlgallayay Baydhabo iyo deegaannada ku hareeraysan, iyagoo qayb ka ahaa heshiisyo laba geesood ah iyo howlgallada Midowga Afrika.
Bishii Diseembar 2018, ciidamada ammaanka ayaa xiray Mukhtaar Roobow, oo hore uga tirsanaa hoggaanka Al-Shabaab balse markaas ahaa musharrax taageero weyn ku lahaa doorashada Koonfur Galbeed. Xariggiisa wuxuu dhaliyay dibadbaxyo iyo rabshado dhimasho sababay.
Laftagareen ayaa markii dambe madaxweyne loo doortay. Kooxda Xasaradaha Caalamiga ah waxay sheegtay in dowladda federaalku si xooggan u saameysay geeddi-socodkaas.
Danaha Itoobiya waxaa ka mid ah sugidda xadka dheer ee ay la wadaagto Soomaaliya, ka hortagga Al-Shabaab iyo xaqiijinta in xoogag cadow ku ah aysan maamulin deegaannada Soomaalida ee xadkeeda ku dhow.
Go’aanka mustaqbalka ee Addis Ababa wuxuu saameyn ku yeelan karaa isu-dheellitirka awoodda, xitaa haddii Itoobiya aysan si furan u taageerin Aadan Madoobe ama Laftagareen.
6. Turkiga waa saaxiibka ugu weyn ee amni ee dowladda federaalka
Saameynta Turkiga waxay inta badan xoojisaa hay’adaha dowladda federaalka, halkii Ankara ay taageeri lahayd koox gaar ah oo Koonfur Galbeed ka jirta.
Turkiga wuxuu Muqdisho ku leeyahay saldhig weyn oo lagu tababaro ciidamada, wuxuuna tababaray oo qalabeeyay kumannaan askari oo Soomaaliyeed.
Heshiis difaac oo la saxiixay 2024 ayaa ballaariyay taageerada Turkiga ee ciidamada qalabka sida iyo ciidamada badda Soomaaliya. Labada waddan waxay sidoo kale saxiixeen heshiisyo ku saabsan baarista iyo soo saarista shidaalka berriga iyo badda Soomaaliya.
Maadaama ciidamada uu Turkigu tababaray ay qayb muhiim ah ka yihiin nidaamka amniga Soomaaliya, taageerada Ankara waxay si dadban u xoojineysaa awoodda dowladda federaalka.
Hase yeeshee, ma jiraan caddeymo muujinaya in Turkigu hagay gelitaankii ciidamada federaalka ee Baydhabo ama dagaalkii Agoosto.
Turkiga wuxuu sidoo kale xiriir dhow la leeyahay Itoobiya, wuxuuna horay u dhex-dhexaadiyay khilaafkii badda ee Soomaaliya iyo Itoobiya. Sidaas darteed, danihiisu waxay ku jiraan in Baydhabo aysan noqon goob dagaal oo ay quwado shisheeye ku loollamaan.
7. Doorka Kenya waa mid dadban laakiin muhiim ah
Kenya taariikh ahaan kuma laha Baydhabo joogitaan militari oo la mid ah kan Itoobiya. Xiriirkeeda ugu weyn gudaha Soomaaliya wuxuu ahaa Jubbaland, oo Nairobi ay u aragto aag ka celin kara Al-Shabaab inay usoo gudubto xadka Kenya.
Muhiimadda Kenya waxay kasoo baxeysaa xiriirka guud ee hoggaamiyeyaasha dowlad-goboleedyada ee kasoo horjeeda siyaasadaha dowladda federaalka.
Haddii khilaafka Baydhabo sii socdo, garabka Laftagareen wuxuu siyaasad ahaan la xiriiri karaa Jubbaland, Puntland iyo siyaasiyiinta mucaaradka ah ee ku kulma ama safarrada ku taga Nairobi.
Kenya waxay hore u taageertay Madaxweynaha Jubbaland Axmed Madoobe xilliyadii uu khilaafku kala dhexeeyay dowladda federaalka. Kooxda Xasaradaha Caalamiga ah waxay sheegtay in Nairobi ay maamulka Jubbaland u aragto difaac muhiim ah oo looga hortago Al-Shabaab.
Taariikhdaasi ma caddeyneyso in Kenya ay taageerto Laftagareen. Waxayse sharxeysaa sababta Muqdisho ay uga shakiyi karto isbahaysi kasta oo dhex mara dowlad-goboleedyada mucaaradka ah.
8. Imaaraadka wuxuu saameyn ku leeyahay shabakadaha dowlad-goboleedyada
Imaaraadka Carabta wuxuu xiriirro amni, ganacsi iyo siyaasadeed ka sameystay Soomaaliya, Somaliland, Puntland iyo Jubbaland.
Danihiisa ugu waaweyn waxaa ka mid ah dekedaha, marinnada ganacsiga, la dagaallanka argagixisada iyo saameynta Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya.
Xiriirka Muqdisho iyo Abu Dhabi ayaa si weyn u xumaaday markii dowladda federaalka Soomaaliya ay xiriirka u jartay Imaaraadka bishii Janaayo 2026.
Puntland, Jubbaland iyo Somaliland ayaa diiday go’aankaas, iyagoo sheegay inay sii wadanayaan iskaashiga ay la leeyihiin Imaaraadka.
Kala qeybsanaantaasi waxay xoojisay aragtida ah in Soomaaliya ay ka jiraan laba garab: dowladda federaalka oo ay taageeraan dalal uu Turkigu ka mid yahay iyo maamullo goboleedyo xiriirro gaar ah la leh Imaaraadka.
Ma jiraan caddeymo la xaqiijiyay oo sheegaya in Imaaraadku maalgelinayo ciidamada Laftagareen. Si kastaba, xiriirka Abu Dhabi ay la leedahay maamullada kale wuxuu ka dhigayaa dal muhiim u ah loollanka u dhexeeya Muqdisho iyo dowlad-goboleedyada.
9. Xiriirka Israa’iil waa istaraatiiji, mana aha mid dagaalka toos ula xiriira
Israa’iil looma tilmaami karo dal si toos ah uga qaybgalaya dagaalka Baydhabo iyadoo aan la hayn caddeyn.
Muhiimaddeedu waxay la xiriirtaa isbeddelka guud ee siyaasadda Badda Cas iyo Geeska Afrika.
Aqoonsigii ay Israa’iil siisay Somaliland bishii Diseembar 2025 wuxuu sii xoojiyay joogitaankeeda istaraatiijiga ah ee gobolka. Tallaabadaas waxaa cambaareeyay Soomaaliya, Turkiga, Masar iyo Midowga Afrika.
U-dhowaanshaha Somaliland ee Yemen iyo marin-biyoodka Baab al-Mandab ayaa siinaya muhiimad la xiriirta la socodka ama ka hortagga weerarrada Xuutiyiinta.
Arrintaasi waxay qeyb ka qaadatay sii xumaanshaha xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka, iyadoo Muqdisho ku eedeysay Abu Dhabi inay wiiqeyso madaxbannaanida dalka.
Israa’iil waxay qayb ka tahay jawiga istaraatiijiga ah ee ku hareeraysan Soomaaliya, laakiin sheegashada ah inay taageerto dhinac ka mid ah kuwa Baydhabo ku dagaallamaya waxay ahaan lahayd mala-awaal aan caddeyn lahayn.
10. Masar, Eritrea iyo Qatar waa qeyb kale oo loollanka ka mid ah
Iskaashiga Soomaaliya ay la yeelatay Masar iyo Eritrea wuxuu xoogaystay xilligii khilaafka Itoobiya, gaar ahaan murankii ka dhashay heshiiskii ay Addis Ababa marin-badeedka kula gashay Somaliland.
Masar waxay Itoobiya u aragtaa tartame istaraatiiji ah sababo la xiriira muranka biyo-xireenka weyn ee Itoobiya iyo saameynta Badda Cas.
Qatar waxay muddo dheer xiriir dhow la lahayd madaxda dowladda federaalka Soomaaliya, waxayna Imaaraadka kula tartameysay saameynta Geeska Afrika.
Isbahaysiyadan waxay keenayaan in khilaaf Soomaali dhexdeeda ah si degdeg ah loogu fasirto loollan goboleed, xitaa marka dowladaha shisheeye aysan si toos ah dagaalka uga qaybgalin.
Khatarta ugu weyn waxay tahay in siyaasiyiinta Soomaalidu ay raadsadaan taageero dhaqaale, diblomaasiyadeed ama militari oo dibadda ah, halkii ay wada-hadal la geli lahaayeen dhinacyada kale ee Soomaalida.
11. Al-Shabaab ayaa ah cidda ugu badan ee ka faa’iideysaneysa
Marka ciidamada federaalka iyo kuwa gobolku dhexdooda dagaallamaan, Al-Shabaab waxay helaysaa fursad ay dib isugu abaabusho, dagaalyahanno ku qorto, kuna ballaariso dhaq-dhaqaaqeeda miyiga.
Koonfur Galbeed waxaa mara waddooyin muhiim ah oo Baydhabo ku xira Muqdisho, Bakool, Shabeellaha Hoose iyo xadka Itoobiya.
Al-Shabaab waxay horey u maamushaa ama u weerartaa deegaanno badan oo miyi ah, waxayna si joogto ah u beegsataa xarumaha dowladda iyo marinnada sahayda.
Askari kasta oo laga wareejiyo dagaalka Al-Shabaab loona adeegsado khilaaf siyaasadeed wuxuu yareynayaa cadaadiska lagu hayo kooxda.
Al-Shabaab waxay sidoo kale ka faa’iideysan kartaa caro bulsho, tabashooyin beeleed iyo khasaaraha rayidka, iyadoo isku dayaysa inay muujiso in dowladda iyo hoggaamiyeyaasha gobolku ay awoodda ka hormarinayaan ammaanka.
Koonfur Galbeed oo kala qeybsan waxay si weyn u adkeyn doontaa difaaca Baydhabo iyo deegaannada kale.
12. Shacabka rayidka ah ayaa wajahaya khatarta ugu weyn
Baydhabo ma aha oo keliya xarun siyaasadeed ama bartilmaameed militari. Waxay hoy u tahay boqollaal kun oo qof oo kasoo barakacay abaarta, gaajada iyo dagaallada.
Sahan ay hay’adda Médecins Sans Frontières samaysay bishii Luulyo ayaa lagu ogaaday in labadii carruur ah ee lagu baaray xeryaha barakacayaasha Baydhabo mid ka mid ah uu qabo nafaqo-darro ba’an. Afartii carruur ahba mid ayaa qabay nafaqo-darro aad u daran.
Dagaalku wuxuu khatar gelinayaa gaarsiinta cuntada, shaqada hay’adaha gargaarka, isbitaallada iyo dhaqdhaqaaqa qoysaska saboolka ah.
Hay’adaha gargaarka qaarkood ayaa joojiyay ama dhimay howlahooda markii ay dhacday xiisaddii Maarso. Dagaal kale wuxuu sababi karaa in hay’ado dheeraad ah ay hakad geliyaan howlahooda.
Loollanka sharciyadda siyaasadeed wax macne ah ma yeelan doono haddii uu burburiyo magaalada ay labada dhinac sheeganayaan inay xaq u leeyihiin inay maamulaan.
Marka dhinaca milatariga laga eego, maamulka Aadan Madoobe ayaa hadda leh awoodda badan, sababtoo ah ciidamada federaalka ayaa gacanta ku haya Baydhabo.
Hase yeeshee, Laftagareen wuxuu u muuqdaa inuu awood u leeyahay inuu sii wado cadaadis militari oo ka yimaada deegaannada miyiga iyo duleedka magaalada.
Labada dhinac midkoodna awood ciidan oo keliya kuma heli karo sharciyad waarta.
Dowladda federaalka waa inay caddeysaa saldhigga dastuuriga ah ee faragelinteeda, isla markaana abuurtaa fursad lagu gaaro heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.
Garabka Laftagareen waa inuu isaguna garwaaqsadaa in weerarro hubeysan oo lagu qaado magaalo ay ku nool yihiin dad badan oo barakacayaal ah ay halis aan la aqbali karin gelinayaan shacabka.
Itoobiya, Kenya, Turkiga, Imaaraadka iyo saaxiibada kale ee dibadda waa inay ka fogaadaan inay Koonfur Galbeed u beddelaan goob ay ku kala loollamaan.
Saameyntooda waa in loo adeegsadaa taageeridda wada-hadalka, ilaalinta shacabka iyo dhisidda hannaan doorasho goboleed oo cad.
Xal lagu kalsoonaan karo wuxuu u baahan yahay xabbad-joojin, baaritaan madax-bannaan oo lagu sameeyo khasaaraha rayidka, wada-hadal ay ka qeybgalayaan hoggaamiyeyaasha siyaasadda iyo bulshada Koonfur Galbeed, heshiis ku saabsan ciidamada gobolka iyo doorasho ay aqbalaan dhinacyada waaweyn.
Xiisadda Baydhabo waxay digniin u tahay Soomaaliya oo dhan. Nidaamka federaalka ma sii jiri karo haddii khilaaf kasta oo dastuur ama doorasho uu dhaliyo laba maamul iyo dagaal hubeysan.
Sidoo kale, dagaalka Al-Shabaab laguma guuleysan karo iyadoo ciidamada qaranka iyo kuwa dowlad-goboleedyadu ay dhexdooda dagaallamayaan.
Dagaalku wuxuu ka socdaa Baydhabo, laakiin loollanka siyaasadeed wuxuu hadda gaaray meel ka baxsan Koonfur Galbeed. Wuxuu taabanayaa Muqdisho, Addis Ababa, Nairobi, Ankara, Abu Dhabi iyo guud ahaan Badda Cas.