MUQDISHO, Soomaaliya, Sebtembar 15, 2026. Duqeyn culus ayaa la sheegay inay xalay saqdii dhexe ka dhacday deegaanka Ceel-Muud oo waqooyi ka xiga magaalada Baydhabo, halkaas oo la rumeysan yahay inay ku sugan yihiin ciidamo taabacsan madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen. Lama xaqiijin khasaaraha ka dhashay weerarka.

Horumarradii Ugu Dambeeyay

Dad deegaanka iyo ilo maxalli ah ayaa sheegay in dhowr gantaal lagu garaacay Ceel-Muud habeenkii Isniinta. Deegaankan wuxuu ku yaallaa waqooyiga Baydhabo, caasimadda Koonfur Galbeed, oo toddobaadyadii u dambeeyay ay ka taagnaayeen xiisado siyaasadeed iyo kuwo amni.

Ilaa hadda, ma jiraan xog madax-bannaan oo xaqiijinaysa tirada dadka dhintay ama dhaawacmay, goobaha sida tooska ah loo beegsaday, ama burburka ka dhashay duqeynta.

Warar maxalli ah ayaa ku eedeeyay diyaaradaha Turkiga inay fuliyeen duqeynta. Hase yeeshee, Turkiga ma soo saarin wax war ah oo ku saabsan arrintan, dowladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka ka jira Baydhabo ayaana iyaguna aan weli ka hadlin.

Sidoo kale, lama hayo caddeyn madax-bannaan oo xaqiijinaysa cidda lahayd diyaaradaha la sheegay inay weerarka fuliyeen.

Khasaaraha iyo Saameynta Rayidka

Xaaladda Ceel-Muud ayaa weli aan caddayn. Dad deegaanka ayaa sheegay inay maqleen qaraxyo isdaba joog ah, balse ma jirto tiro la xaqiijiyay oo muujinaysa khasaaraha rayidka ama ciidamada.

Warbixin ka helidda goobaha xiisaduhu ka jiraan ayaa adag, sababo la xiriira dhaq-dhaqaaqa xaddidan iyo joogitaanka dhinacyo hubeysan. Ceel-Muud waxay ku taallaa bannaanka Baydhabo, halkaas oo ay joogaan ciidamo taabacsan dhinacyo kala duwan.

Ilo caafimaad, odayaal dhaqameed iyo hay’adaha deegaanka midkoodna ma shaacin xog rasmi ah oo la xiriirta khasaaraha ilaa subaxnimadii Talaadada.

Haddii duqeyntu gaartay goobo rayidku deggan yahay, waxay sare u qaadi kartaa walaaca shacabka ay horeyba u saameeyeen barakaca, amni darrada iyo khilaafka siyaasadeed ee ka jira qaybo ka mid ah Koonfur Galbeed.

Jawaabta Dowladda iyo Turkiga

Ma jirto jawaab rasmi ah oo ka soo baxday dowladda Turkiga, dowladda federaalka Soomaaliya ama maamulka Baydhabo oo ku saabsan duqeynta Ceel-Muud ee la soo wariyay.

Turkiga waa saaxiib dhinaca amniga ah oo muhiim u ah Soomaaliya, isagoo dowladda federaalka ka taageera tababarka ciidamada, qalabka iyo hawlgallada lagula dagaallamayo Al-Shabaab.

Si kastaba, kaalinta Turkiga ayaa noqotay arrin muran ka dhex dhalisay dhinacyada isku haya Koonfur Galbeed. Mas’uuliyiin iyo taageerayaal la safan Laftagareen ayaa hore u sheegay in taageero dibadeed loo adeegsanayo cadaadis militari oo ka dhan ah ciidamadooda.

Eedeymahaas si madax-bannaan looma xaqiijin.

Asalka Khilaafka Koonfur Galbeed

Duqeynta Ceel-Muud ee la soo wariyay waxay ku soo beegmaysaa iyadoo hore loo jeediyay eedeymo ah in diyaaradaha Turkiga ay duqeeyeen deegaanno ka tirsan Koonfur Galbeed oo ay rayidku ku sugnaayeen. Eedeymahaas ayaa sababay bannaanbaxyo looga soo horjeeday Turkiga oo ka dhacay deegaanno iyo nawaaxiga Baydhabo qaarkood.

Eedeymahaasi weli ma helin xaqiijin madax-bannaan, Turkiguna si cad ugama uusan jawaabin sheegashooyinkaasi.

Xiisadda ayaa sii xoogeysatay kaddib markii Laftagareen laga saaray Baydhabo isla markaana ay soo baxday maamul ay taageerayaan siyaasiyiin iyo mas’uuliyiin la safan Sheekh Aadan Madoobe. Laftagareen iyo taageerayaashiisa ayaa weli saameyn ku leh deegaanno ka baxsan Baydhabo, halkaas oo ciidamadooda lagu soo warramo inay ku sugan yihiin.

Khilaafkan ayaa ku soo biiray caqabado amni oo hore uga jiray gobolka, oo ay ka mid yihiin halista Al-Shabaab, barakaca dadka rayidka ah iyo baahiyaha bani’aadannimo.

Maxaa Xiga?

Indhaha ayaa hadda ku wajahan in mas’uuliyiinta ay soo saaraan xog la xaqiijiyay oo ku saabsan khasaaraha, burburka iyo cidda fulisay duqeynta.

Haddii la xaqiijiyo in rayid wax ku noqday, waxaa kordhi kara baaqyada ku aaddan in baaritaan madax-bannaan lagu sameeyo dhacdada. Waxaa sidoo kale suuragal ah inay sii bataan bannaanbaxyada ka dhanka ah Turkiga ee ka jira deegaannada qaar.

Ilaa hadda, xogta ku saabsan duqeynta Ceel-Muud waxay ku kooban tahay warar maxalli ah, mana jirto xaqiijin rasmi ah oo ku saabsan cidda weerarka fulisay, goobaha la beegsaday ama khasaaraha ka dhashay.

Falanqayn: Maxay Arrintani Muhiim u Tahay?

Duqeynta la soo wariyay waxay muujinaysaa sida khilaafka siyaasadeed ee Koonfur Galbeed uu u noqday mid la xiriira arrimo militari iyo eedeymo ku saabsan faragelin dibadeed. Xitaa iyadoo aan faahfaahin badan la xaqiijin, wararka noocan ah waxay kordhin karaan kalsooni darrada dhinacyada isku haya.

Rayidka ku nool deegaannada ku dhow goobaha ay ciidamadu ku sugan yihiin ayaa wajahaya halis dheeraad ah. Waxay u baahan yihiin xog sax ah, ilaalin amni iyo gargaar degdeg ah haddii khasaaro la xaqiijiyo.