MUQDISHO, Somalia – 7 November 2026-Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ee Soomaaliya, Baashe Yuusuf Axmed, ayaa soo saaray bayaan rasmi ah oo ka kooban lix bog, kaas oo uu si adag uga hadlay madax-bannaanida garsoorka, ku-takrifalka awoodda dowladda, ilaalinta Dastuurka iyo khilaafka kala dhexeeya Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.
Bayaankan ayaa imaanaya xilli uu sii xoogeysanayo khilaafka u dhexeeya hay’adaha ugu sarreeya dowladda, gaar ahaan Madaxtooyada iyo garsoorka, iyadoo Guddoomiyaha Maxkamadda Sare uu ka digay in awoodda siyaasadeed loo adeegsado wiiqidda madax-bannaanida hay’adaha dastuuriga ah.
Baashe Yuusuf ayaa ku adkeystay in awoodda dowladda aysan ahayn mid qof gaar ah leeyahay, balse ay tahay mas’uuliyad lagu maamulayo sharciga, laguna ilaalinayo xuquuqda shacabka Soomaaliyeed.
“Awood sharciyeed laguma isticmaali karo iyadoo la iska indhatirayo shuruudaha, habraacyada iyo dammaanadaha xaddidaya,” ayuu ku yiri bayaankiisa.
Baashe Yuusuf oo Ka Digay Ku-Takrifalka Awoodda Madaxweynaha
Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ayaa sheegay in awood kasta oo dowladeed ay leedahay xuduudo sharciyeed, isla markaana aysan jirin mas’uul awooddiisa u adeegsan kara si ka baxsan Dastuurka iyo shuruucda dalka.
Waxa uu carrabka ku adkeeyay in madaxweynaha, baarlamaanka iyo hay’adaha kale ee dowladda aysan awood u lahayn inay iska indhatiraan habraacyada sharciyeed ee lagu xaddiday awoodahooda.
Baashe ayaa tilmaamay in dowladnimada wanaagsan aysan ku dhisneyn awoodda uu hal mas’uul leeyahay, balse ay ku dhisan tahay awood sharci ah oo lagu dhaqmo, laguna xisaabtamo.
Waxa uu sidoo kale ka digay in marka awoodda dowladda loo adeegsado dano siyaasadeed ama shaqsiyeed ay meesha ka baxeyso kalsoonida shacabka ee hay’adaha qaranka.
Khilaafka Madaxweynaha iyo Guddoomiyaha Maxkamadda Sare
Bayaanka ayaa si gaar ah u faahfaahiyay khilaafka ka dhashay dacwad dastuuriga ah oo loo gudbiyay Maxkamadda Sare, taas oo la xiriirta Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya iyo hay’adaha doorashooyinka.
Baashe Yuusuf ayaa sheegay in Maxkamadda Sare ay dacwaddaas u martay habraacyada sharciga, iyadoo dhinacyada ay khuseyso la siiyay fursad ay ku soo bandhigaan doodahooda.
Hase yeeshee, waxa uu sheegay in Madaxweyne Xasan Sheekh uu markii dambe soo saaray go’aan uu ku sheegay in xilka laga qaaday Guddoomiyaha Maxkamadda Sare.
Baashe ayaa su’aal geliyay sharciyadda go’aankaas, isaga oo ku dooday in xil-ka-qaadista Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ay leedahay shuruudo iyo habraacyo sharciyeed oo khasab ah in la raaco.
Waxa uu ku adkeystay in go’aan maxkamadeed aan looga jawaabi karin tallaabo siyaasadeed oo aan waafaqsaneyn sharciga.
Guddoomiyaha Maxkamadda Sare oo Sheegay Inuu Amni Ku Waayay Muqdisho
Mid ka mid ah qodobbada ugu culus ee bayaanka ayaa ahaa walaaca uu Baashe Yuusuf ka muujiyay xaaladdiisa amni ee magaalada Muqdisho.
Guddoomiyaha ayaa sheegay in isaga oo ah madaxa hay’adda ugu sarreysa garsoorka dalka uu amni ku waayay caasimadda Soomaaliya.
Waxa uu su’aal geliyay sida siyaasiyiinta mucaaradka, madaxda maamul-goboleedyada iyo dadka kale ee aragti ahaan ka duwan dowladda ay ugu kalsoonaan karaan ballanqaadyada amni ee Madaxtooyada.
Baashe ayaa sheegay in xaaladdaasi ay muujineyso baahida loo qabo in la ilaaliyo xuquuqda iyo badbaadada dhammaan muwaadiniinta, iyada oo aan loo eegin xilalkooda ama aragtiyahooda siyaasadeed.
Sheegashada Guddoomiyaha ee ku saabsan xaaladdiisa amni si madax-bannaan looma xaqiijin.
Digniin Ku Saabsan Kali-Talisnimada iyo Burburka Dimuqraadiyadda
Baashe Yuusuf ayaa bayaankiisa ku sheegay in dimuqraadiyaddu aysan ku koobneyn jiritaanka madaxweyne, baarlamaan iyo maxkamado, balse ay ku dhisan tahay in hay’adahaasi awoodahooda ku shaqeeyaan si madax-bannaan.
Waxa uu ka digay in dimuqraadiyaddu ay burburi karto marka awoodaha hay’adaha dowladda si tartiib tartiib ah loo wiiqo, isla markaana la hareer maro nidaamka sharciyeed.
Guddoomiyaha ayaa sheegay in kali-talisnimadu ay bilaabato marka dadka awoodda haya ay doonayaan inay iyagu sharciga xukumaan, halkii uu sharcigu xukumi lahaa iyaga.
Waxa uu intaas ku daray in Dastuurka Soomaaliya loo sameeyay xaddididda awoodda dowladda, balse aan loo sameyn in lagu sharciyeeyo rabitaanka shaqsiyaadka xilalka haya.
Madax-Bannaanida Garsoorka oo Halis Ku Jirta
Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ayaa ku adkeystay in garsoorayaasha aysan wajihi karin xil-ka-qaadis ama cadaadis siyaasadeed sabab keliya oo ah inay soo saareen go’aan aan raalli gelin mas’uul dowladeed.
Waxa uu sheegay in garsooraha lagu qaadi karo tallaabo sharciyeed haddii uu jebiyo waajibaadkiisa, balse ay khasab tahay in la raaco habraacyada u yaalla isla-xisaabtanka garsoorka.
Baashe ayaa sidoo kale tilmaamay in madax-bannaanida garsoorku aysan ahayn xuquuq gaar ah oo la siiyay garsoorayaasha, balse ay tahay dammaanad shacabka u suurtagelineysa inay helaan caddaalad.
Waxa uu ku baaqay in dhammaan hay’adaha dowladda ay ixtiraamaan awoodaha Maxkamadda Sare iyo go’aannada lagu gaaro habraacyada sharciga.
Khilaafka Dastuuriga ah oo Sii Xoogeysanaya
Khilaafka u dhexeeya Madaxtooyada iyo Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ayaa kusoo beegmaya xilli Soomaaliya ay wajahayso muranno siyaasadeed oo la xiriira awood-qeybsiga, nidaamka federaalka iyo arrimaha dastuuriga ah.
Haddii khilaafka hay’adaha dowladda uu sii socdo, waxa uu saameyn ku yeelan karaa kalsoonida shacabka ee nidaamka dowladnimo iyo dadaallada lagu xallinayo khilaafaadka siyaasadeed.
Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ayaa ku soo gabagabeeyay bayaankiisa in madaxda dowladda ay isbeddeli karaan, balse sharciga, caddaaladda iyo hay’adaha qaranku ay yihiin kuwo ay tahay in la ilaaliyo.
Waxa uu mar kale ku baaqay in la dhowro sarreynta sharciga, madax-bannaanida garsoorka iyo nidaamka dastuuriga ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
