MUQDISHO, Soomaaliya — Sebtembar 6, 2026 — Itoobiya iyo Kenya ayaa walaac xooggan u gudbiyey Dowladda Federaalka Soomaaliya kadib qaraxyadii lagu muransanaa ee ka dhacay degmada Doolow, sida ay sheegeen ilo diblomaasiyadeed, iyagoo ka digay in colaadaha siyaasadeed ee ka jira deegaannada xuduudaha ay wiiqi karaan amniga gobolka iyo dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.

Farriimaha ayaa lagu gudbiyey xiriirrada rasmiga ah ee diblomaasiyadda, sida ay sheegeen ilo xog-ogaal u ah wada-xiriir ay heleen mas’uuliyiin ka tirsan Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya.

Itoobiya iyo Kenya midkoodna si rasmi ah uma xaqiijin digniinta la sheegay. Dowladda Federaalka Soomaaliya sidoo kale kama aysan hadlin farriimaha lagu sheegay inay ka heshay labada dal.

Tallaabadan diblomaasiyadeed ayaa daba socota qaraxyo laga maqlay Doolow habeenkii Sebtembar 3 iyo saacadihii hore ee Sebtembar 4. Doolow waa degmo istiraatiiji ah oo ku taalla gobolka Gedo, kuna dhow xuduudda Itoobiya.

Maamulka Jubbaland ayaa ku eedeeyey diyaarado milatari oo laga leeyahay Turkiga inay duqeyn ka fuliyeen degmada, iyagoo bartilmaameedsaday hoyga Jeneraal Mahad Cabdiraxmaan Aadan, oo loo yaqaanno Taliye Shub, ahna taliyihii hore ee Ciidanka Asluubta Soomaaliyeed.

Jubbaland ayaa sidoo kale sheegtay in gantaal kale uu ku dhacay ama ku degay meel u dhow guriga Guddoomiyaha degmada Doolow, Maxamed Xuseen Cabdi.

Warar iska horjeeda oo kasoo baxay qaraxyada

Jubbaland waxay sheegtay in Jeneraal Mahad iyo afar qof oo rayid ah ay ku dhaawacmeen dhacdada. Warbixinno kale oo horudhac ah ayaa sheegay in xubno ka tirsan qoyskiisa ay ku sugnaayeen dhismaha markii qaraxyadu dhaceen.

Tirada dhaawacyada iyo duruufaha saxda ah ee dhacdada si madax-bannaan looma xaqiijin.

Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa beenisay inay ku lug lahayd duqeyn cirka ah. Mas’uuliyiin federaal ah ayaa sheegay in xog horudhac ah oo ay heleen hay’adaha ammaanku ay muujineyso in qaraxa ka dhacay guriga Jeneraal Mahad uu ka dhashay walxo qarxa oo la diyaarinayey ama lagu keydiyey gudaha dhismaha.

Dowladdu si fagaare ah uma soo bandhigin caddeyn taageereysa sheegashadaas.

Jubbaland ayaa diidday warka dowladda federaalka, waxayna Muqdisho iyo Turkiga ku eedeysay inay awood militari u adeegsadeen dad ay isku khilaafsan yihiin siyaasadda. Maamulku wuxuu hay’adaha caalamiga ah ugu baaqay inay baaritaan ku sameeyaan howlgallada militari ee Turkigu ka fuliyo Soomaaliya.

Turkiga kama uusan jawaabin eedeymahaas xilligii warkan la diyaarinayey. Sidoo kale, ma jiraan caddeymo madax-bannaan oo xaqiijinaya nooca diyaaradda fulisay weerarka la sheegay, cidda iska lahayd ama cidda bixisay amarka.

Wararka ku saabsan qaraxyada iyo jawaabaha iska horjeeda ee Jubbaland iyo dowladda federaalka waxaa daabacay dhowr warbaahin oo Soomaali iyo kuwa gobolka ah, oo ay ku jiraan Horn Observer⁠ iyo Horndiplomat⁠.

Itoobiya iyo Kenya oo muujiyey walaac amni

Sida ay sheegeen ilaha diblomaasiyadeed, Itoobiya ayaa ka digtay in tallaabooyin militari iyo xiisado siyaasadeed oo ka dhaca deegaannada xuduudaha Soomaaliya ay halis gelin karaan xasilloonida gobolka, isla markaana carqaladeyn karaan iskaashiga lagula dagaallamayo kooxaha hubeysan, gaar ahaan Al-Shabaab.

Addis Ababa ayaa sidoo kale la sheegay inay ku adkeysatay in khilaafaadka u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo dowlad-goboleedyada aan loo oggolaan inay dhaawacaan guulihii laga gaaray howlgallada wadajirka ah ee ka dhanka ah argagixisada.

Ilaha ayaa sheegay in Kenya ay soo bandhigtay walaac la mid ah, isla markaana ay madaxda Soomaalida ugu baaqday inay muujiyaan xilkasnimo iyo is-xakameyn, khilaafaadkana ku xalliyaan wadahadal.

Ma cadda in Nairobi iyo Addis Ababa ay gudbiyeen farriimo isku mid ah ama ay soo jeediyeen tallaabooyin gaar ah. Labada dowladood midkoodna ma soo saarin war rasmi ah oo faahfaahinaya mowqifkiisa ku saabsan dhacdada Doolow.

Itoobiya iyo Kenya labaduba waxay xuduud dheer la wadaagaan Soomaaliya, waxayna dano amni oo waaweyn ku leeyihiin gobolka Gedo iyo deegaannada kale ee xuduudaha. Ciidamadooda ayaa sidoo kale ka soo shaqeeyey hawlgallada Midowga Afrika ee taageeraya dagaalka Soomaaliya kula jirto Al-Shabaab.

Doolow waxay qeyb ka tahay aagga xuduudaha ee isku xira Soomaaliya, Itoobiya iyo Kenya. Degmadu sidoo kale waa xarun muhiim u ah ganacsiga xuduudaha, howlaha gargaarka iyo taageerada la siiyo dadka barakacay.

Xasillooni-darro ka dhacda deegaanka waxay saameyn kartaa isu-socodka shacabka, gaarsiinta gargaarka, wadaagista xogaha sirdoonka iyo howlgallada amniga ee saddexda dal.

Doolow iyo guud ahaan gobolka Gedo waxay muddo dheer xudun u ahaayeen khilaafka u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Jubbaland.

Labada dhinac ayaa isku khilaafsan maamulka degmooyinka, garoomada diyaaradaha, xarumaha xuduudaha iyo gacan ku haynta ciidamada ammaanka. Muqdisho iyo Madaxweynaha Jubbaland Axmed Maxamed Islaam, oo loo yaqaanno Axmed Madoobe, ayaa sidoo kale isku maandhaafsan doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo awood-qeybsiga federaalka.

Xiriirka labada dhinac ayaa sii xumaaday kadib markii Jubbaland ay ka baxday wadatashiyadii federaalka, isla markaana ay Muqdisho ku eedeysay faragelin lagu hayo arrimaheeda siyaasadeed. Dowladda federaalka ayaa dhankeeda ka hortimid go’aanno ay gaartay hoggaanka Jubbaland.

Xiisado la mid ah ayaa ka jira Koonfur Galbeed, halkaas oo ciidamada federaalka iyo xoogag taabacsan madaxweynihii hore ee maamulkaas, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen, la sheegay inay ku dagaallameen agagaarka Baydhabo.

Jeneraal Mahad ayaa sidoo kale wararka gudaha lagu xiriiriyey khilaafaadka siyaasadeed iyo dhaqdhaqaaqyada amni ee Koonfur Galbeed, taas oo sii kordhisay xasaasiyadda dhacdada Doolow.

Ilaha diblomaasiyadeed ayaa sheegay in dowladaha gobolka ay toddobaadyada soo socda qaadan karaan go’aanno saameyn ku yeesha iskaashiga amni ee Soomaaliya, gaar ahaan deegaannada istiraatiijiga ah ee xuduudaha. Iluhu ma aysan sheegin tallaabooyinka gaarka ah ee la qorsheynayo.

Itoobiya iyo Kenya ayaa la filayaa inay sii wadaan baaqyada ku wajahan madaxda Soomaalida, si looga fogaado isku dhac militari oo dheeraad ah, looguna laabto wadahadal lagu xallinayo khilaafaadka u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.

Tallaabo kasta oo diblomaasiyadeed waxay ku xirnaan kartaa in la helo caddeymo madax-bannaan oo muujinaya waxa dhab ahaan ka dhacay Doolow iyo cidda ka dambeysay qaraxyada.

Dhacdada Doolow waxay halis u tahay inay khilaaf siyaasadeed oo gudaha Soomaaliya ka jira u beddesho muran saameeya amniga gobolka. Itoobiya iyo Kenya waxay ku tiirsan yihiin iskaashiga ciidamada federaalka iyo kuwa dowlad-goboleedyada si ay ula socdaan dhaqdhaqaaqyada xuduudaha, u wadaagaan xogaha sirdoonka, ugana hortagaan weerarrada Al-Shabaab.