BAYDHABO, Soomaaliya — 28 Oktoobar 2026-Wararka laga helayo magaalada Baydhabo, xarunta ku-meel-gaarka ah ee maamulka Koonfur Galbeed Soomaaliya, ayaa sheegaya in ciidamada dowladda ay askar hubeysan dul dhigeen saqafyada guryo ku yaalla xaafado ka tirsan magaalada, halkaas oo ay ka sameysteen fariisimo difaac ah, iyadoo ay sii kordhayaan walaacyada laga qabo weerar cusub oo ay magaalada ku soo qaadaan ciidamada Daraawiishta ee daacadda u ah Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen.

Wararka ku saabsan ciidamada la sheegay in la geeyay saqafyada guryaha ayaan weli si madax-bannaan loo xaqiijin. Hase yeeshee, xaaladda amni ee Baydhabo ayaa sii cakirmeysa, kaddib dagaallo culus oo maalmihii la soo dhaafay ka dhacay duleedka magaalada, gaar ahaan deegaanka Buurjeed ee ku yaalla waddada isku xirta Baydhabo iyo Muqdisho.

Xiisaddan ayaa qeyb ka ah loollan siyaasadeed iyo mid ciidan oo muddo bilo ah u dhexeeyay Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo xoogagga taageersan Laftagareen, kuwaas oo isku haya cidda sharci ahaan xaqa u leh hoggaaminta maamulka Koonfur Galbeed.

Dagaallada Duleedka Baydhabo iyo Dhaqdhaqaaqyada Ciidan

26-kii Oktoobar, dagaal culus ayaa ka dhacay deegaanka Buurjeed, halkaas oo ay isku fara saareen ciidamada Dowladda Federaalka iyo kuwa maamulka uu hoggaamiyo Sheekh Aadan Maxamed Nuur Madoobe oo dhinac ah, iyo ciidamada Daraawiishta ee taageersan Laftagareen.

Dagaalka ayaa yimid xilli ciidamada dowladda ay isku dayayeen inay xoojiyaan difaacyadooda, isla markaana ay dib ula wareegaan deegaanno ay dhawaan lumiyeen.

Saraakiisha dowladda ayaa sheegay inay qaadeen hawlgal lagu sugayo amniga laguna soo celinayo awoodda maamulka, halka saraakiisha Laftagareen ay dhankooda ku andacoodeen inay iska caabiyeen weerarka, dibna u riixeen ciidamadii dowladda.

Labada dhinac ayaa soo bandhigay guulo ciidan oo iska soo horjeeda, balse ma jirto xaqiijin madax-bannaan oo muujineysa cidda si buuxda gacanta ugu haysa dhammaan goobaha lagu dagaallamay.

Dagaallada ayaa sare u qaaday walaaca dadka rayidka ah, gaar ahaan iyadoo ay jiraan warar ku saabsan dhaqdhaqaaqyo ciidan oo ka socda gudaha magaalada.

Maxaa Sababay Khilaafka Koonfur Galbeed?

Xiisadda ka taagan Baydhabo waxay salka ku haysaa khilaaf siyaasadeed oo muddo soo jiitamayay, kaas oo la xiriira doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka, awoodaha dowlad-goboleedyada iyo xiriirka Dowladda Federaalka la leedahay maamullada xubnaha ka ah federaalka.

Khilaafka ayaa si weyn u qarxay horraantii sannadkan 2026, markii maamulka uu hoggaaminayay Laftagareen uu ka horyimid qorshayaasha Dowladda Federaalka ee ku saabsan isbeddellada dastuurka iyo hannaanka doorashooyinka dalka.

Laftagareen ayaa bishii Maarso qabtay doorasho uu mar kale ku helay xilka madaxweynaha Koonfur Galbeed, balse Dowladda Federaalka ayaa diidday hannaankaas doorasho.

30-kii Maarso, ciidamada Dowladda Federaalka ayaa la wareegay magaalada Baydhabo, taas oo keentay in Laftagareen uu xilka ka dego, kana baxo magaalada.

Bishii Juun, waxaa la doortay maamul cusub oo uu hoggaaminayo Sheekh Aadan Maxamed Nuur Madoobe, kaas oo taageero ka helay Dowladda Federaalka.

Si kastaba ha ahaatee, Laftagareen iyo taageerayaashiisa ayaa diiday sharciyadda maamulka cusub, iyagoo Dowladda Federaalka ku eedeeyay faragelin siyaasadeed iyo inay wiiqeyso awoodda dastuuriga ah ee dowlad-goboleedka.

Dowladda Federaalka iyo maamulka cusub ayaa dhankooda ku doodaya in tallaabooyinkooda looga gol leeyahay sugidda amniga, hirgelinta nidaamka dowladnimo iyo ilaalinta maamulka ay aqoonsan yihiin.

Kala aragti duwanaanshahan ayaa isu beddelay iska horimaad hubeysan oo saameyn ku yeeshay guud ahaan gobolka Baay.

Ciidamada Laftagareen oo La Wareegay Deegaanno Muhiim ah

Xiisadda Baydhabo kuma koobna gudaha magaalada oo keliya.

Warbixinno la daabacay bartamihii bishan Oktoobar ayaa sheegay in ciidamada daacadda u ah Laftagareen ay la wareegeen deegaanno iyo degmooyin muhiim ah oo ka tirsan gobolka Baay, kuwaas oo ay ku jiraan Buurhakaba, Qansaxdheere, Berdaale, Diinsoor iyo Awdiinle.

Buurhakaba ayaa ah meel istaraatiiji ah, maadaama ay ku taallo waddada muhiimka ah ee isku xirta Baydhabo iyo Muqdisho.

Isbeddellada ka dhacay deegaannadan ayaa cadaadis dheeraad ah saaray ciidamada dowladda ee ku sugan Baydhabo, waxaana jira walaac ku saabsan isku socodka gaadiidka, sahayda iyo dhaqdhaqaaqa ciidamada.

Hase yeeshee, ma jiro sawir madax-bannaan oo dhammaystiran oo xaqiijinaya xaaladda gacan-ku-haynta dhammaan deegaannada lagu muransan yahay.

Shacabka Baydhabo oo Wajahaya Cabsi iyo Hubanti La’aan

Dadka rayidka ah ayaa ah kuwa ugu badan ee ay saameynayaan dagaallada soo noqnoqday.

Baydhabo waxay hoy u tahay boqollaal kun oo qof oo ku barakacay abaaro, colaado iyo amni-darro, kuwaas oo durba wajahaya xaalado nololeed oo adag.

Dagaalladii dhacay bilihii Agoosto iyo Sebtembar ayaa sababay dhimasho, dhaawacyo iyo barakac, iyadoo rasaastu gaartay xaafado ay dad rayid ahi deggan yihiin.

Wararka sheegaya in ciidamo hubeysan ay fariisimo ka sameysteen saqafyada guryaha ayaa sii kordhinaya walaaca laga qabo in dagaal cusub uu si toos ah u saameeyo xaafadaha magaalada.

Haddii dagaalladu gudaha Baydhabo ku fidaan, waxaa suurtagal ah inay carqaladeeyaan adeegyada caafimaadka, waxbarashada, ganacsiga iyo gaarsiinta gargaarka bani’aadannimo.

Eedeymaha La Xiriira Al-Shabaab

Khilaafka siyaasadeed ayaa sidoo kale yeeshay dhinac amni oo xasaasi ah.

Dowladda Federaalka iyo maamulka cusub ee Koonfur Galbeed ayaa ciidamada taageersan Laftagareen ku eedeeyay inay xiriir iyo wada-shaqeyn la leeyihiin Al-Shabaab.

Laftagareen iyo taageerayaashiisa ayaa si adag u beeniyay eedeymahaas, iyagoo ku tilmaamay kuwo siyaasadeed.

Ilaa hadda, eedeymahaasi ma helin xaqiijin madax-bannaan oo lagu kalsoonaan karo.

Hay’adda falanqeynta colaadaha ee ACLED ayaa ka digtay in dagaalka siyaasadeed ee Koonfur Galbeed uu mashquulin karo ciidamada dowladda, isla markaana uu wiiqi karo hawlgallada lagula dagaallamayo Al-Shabaab.

Maxaa Xiga?

Xaaladda Baydhabo ayaa weli ah mid aan la saadaalin karin, iyadoo dhinacyada iska soo horjeeda ay sii wadaan abaabulkooda siyaasadeed iyo dhaqdhaqaaqyada ciidan.

Wararka ku saabsan fariisimaha laga sameystay saqafyada guryaha, dagaallada ka socda duleedka magaalada iyo isbeddellada gacan-ku-haynta deegaannada gobolka Baay ayaa muujinaya heerka ay gaartay xiisadda.