MUQDISHO, Soomaaliya — Agoosto 12, 2026 — Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa ku guuldarreysatay inay la wareegto degmada Doolow, inkastoo ay muddo laba sano ah waday dadaallo siyaasadeed iyo kuwo amni oo ay ku dooneysay inay awooddeeda ku gaarsiiso gobolka Gedo, sida ay sheegeen ilo xog-ogaal ah.
Dowladda federaalka ayaa dhowr jeer isku dayday inay guddoomiyaha degmada Doolow, Maxamed Xuseen Cabdi oo loo yaqaanno Maxamed Lafey, ku qanciso inuu kala shaqeeyo qorshaha Muqdisho ay ku dooneyso inay si toos ah ula wareegto maamulka degmada muhiimka ah ee xuduudda ku taalla, sida ay iluhu sheegeen.
Villa Somalia ayaa la sheegay inay dowladda Itoobiya in ka badan lix jeer ka codsatay inay dhexdhexaadiso dowladda federaalka iyo Maxamed Lafey.
Mas’uuliyiinta federaalka ayaa sidoo kale lagu eedeeyay inay bixiyeen dalabyo lacageed oo malaayiin dollar gaaraya, si ay u helaan taageerada guddoomiyaha Doolow.
Dowladaha Soomaaliya iyo Itoobiya midkoodna si rasmi ah uma xaqiijin codsiyada dhexdhexaadinta ama dalabyada lacageed ee la sheegay. Maxamed Lafey ayaan sidoo kale weli ka jawaabin wararkaasi.
Mas’uuliyiinta federaalka ayaa la sheegay inay Lafey u arkaan mid ka mid ah shakhsiyaadka ugu waaweyn ee hoggaaminaya diidmada lagaga soo horjeedo qorshaha Muqdisho ee Doolow.
Lafey ayaa hore dowladda federaalka ugu eedeeyay inay isku dayeyso inay wiiqdo maamulka Jubaland isla markaana ay xasillooni-darro ka abuurto Doolow. Dowladda federaalka si faahfaahsan ugama jawaabin eedeymahaas.
Doolow waxay ku taallaa meel muhiim ah oo u dhow xuduudaha Soomaaliya ay la wadaagto Itoobiya iyo Kenya. Garoonkeeda diyaaradaha, waddooyinka xuduudaha iyo xarumaha gargaarka ayaa degmada siinaya muhiimad siyaasadeed, dhaqaale iyo mid amni.
Janan oo Qiray Cadaadiska ka Jira Xadka Mandheera
Cabdirashiid Xasan Cabdinuur, oo loo yaqaanno Cabdirashiid Janan, ayaa Talaadadii sheegay in isaga iyo xulafadiisa ay ku xayiran yihiin dhulka u dhexeeya Doolow iyo Mandheera.
Janan ayaa xaaladdooda ku tilmaamay mid u dhiganta xabsi, hadalkaas oo muujinaya sida ay u xaddidan tahay awoodda dhaqdhaqaaq ee ciidamada dowladda federaalka taageersan ee gobolka Gedo.
Hadalka Janan ayaa kusoo beegmay xilli ay jiraan warar sheegaya in xulafada Muqdisho ay luminayaan saameyntii ay ku lahaayeen Beled-Xaawo, oo ah magaalo kale oo istaraatiiji ah kuna dhow xadka Kenya.
Cidda sida buuxda u maamusha Beled-Xaawo iyo deegaannada ku xeeran si madax-bannaan looma xaqiijin karo.
Ciidamada dowladda federaalka iyo kuwa taabacsan Jubaland ayaa dhowr jeer ku dagaallamay gacan-ku-haynta Beled-Xaawo. Bishii Luulyo 2025, ciidamada dowladda federaalka ee Janan taageersanaa ayaa la wareegay magaalada kadib dagaal ay la galeen ciidamada Jubaland, sida ay xilligaas sheegeen mas’uuliyiin iyo dadka deegaanka.
Dowladda federaalka ayaa Janan ku dartay ololaheeda Gedo kadib markii uu hore u soo noqday wasiirka amniga Jubaland iyo guddoomiyaha degmada Doolow. Wuxuu isku dhiibay dowladda federaalka sannadkii 2021, kadib markii uu khilaaf kala dhexeeyay madaxweynaha Jubaland Axmed Maxamed Islaam Madoobe.
Garoonka Doolow oo Weli Xiran
Garoonka diyaaradaha Doolow ayaa weli ka xiran duullimaadyada rayidka, sida ay sheegeen mas’uuliyiinta Jubaland iyo warbaahinta maxalliga ah.
Jubaland waxay sheegtay in garoonku xiran yahay tan iyo 19-kii Luulyo 2025, arrintaasna ay saameysay gargaarka bani’aadannimo, safarrada caafimaadka iyo ganacsiga degmada.
Doolow ayaa hadda la sheegay inay tahay meesha keliya ee weli laga fulinayo xayiraadihii duullimaadyada ee dowladda federaalka ay ku soo rogtay deegaannada ay maamusho Jubaland.
Garoomada iyo waddooyinka kale ee isku xira Dhoobley iyo Kismaayo ayaa dib loo furay kadib markii ay xayiraadaha diideen wakiillo deegaanka ah, oo ay ku jiraan siyaasiyiin kasoo horjeeda qorshaha dowladda federaalka ee Jubaland.
Jubaland waxay xayiraadda ku tilmaantay mid siyaasadeed. Hay’adaha duulista rayidka ee dowladda federaalka kama aysan bixin jawaab faahfaahsan eedeyntaasi.
Mas’uuliyiinta Jubaland ayaa sheegay in xiritaanka garoonka uu carqaladeeyay dhaqdhaqaaqa shaqaalaha gargaarka, bukaannada iyo sahayda muhiimka ah. Doolow waa xarun gargaar oo muhiim u ah bulshada ay saameeyeen abaaraha, barakaca iyo amni-darrada ka jirta xuduudda Soomaaliya iyo Itoobiya.
Xiisadda Muqdisho iyo Jubaland ayaa sii xoogeysatay kadib markii Axmed Madoobe mar kale loo doortay madaxweynaha Jubaland bishii Nofeembar 2024.
Dowladda federaalka ayaa diidday doorashadaas, halka Jubaland ay hakisay wada-shaqeyntii kala dhexeysay Muqdisho, kuna eedeysay maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud inuu faragelin ku hayo arrimaheeda gudaha.
Khilaafka ayaa markii dambe ku fiday Gedo, halkaas oo dowladda federaalka iyo Jubaland ay ku tartamayaan awoodda siyaasadeed, maamulka ciidamada iyo gacan-ku-haynta marinnada xuduudaha.
Doolow iyo Beled-Xaawo ayaa muhiimad gaar ah leh, sababtoo ah waxay Soomaaliya ku xiraan Itoobiya iyo Kenya. Gacan-ku-haynta magaalooyinkan waxay saameyn kartaa ganacsiga, canshuuraha, dhaqdhaqaaqa ciidamada iyo gaarsiinta gargaarka.
Dowladda federaalka weli ma shaacin inay beddeli doonto qorshaheeda Doolow ama inay ciidamo dheeraad ah u diri doonto xulafadeeda ku sugan agagaarka Beled-Xaawo.
Ciidamo cusub oo la geeyo gobolka waxay kordhin karaan khatarta dagaal dhex mara ciidamada dowladda federaalka iyo kuwa Jubaland, taas oo cadaadis dheeraad ah saari karta dadka rayidka ah.
Wadahadallo ay ka qayb qaataan hoggaanka deegaanka, Jubaland, dowladda federaalka iyo dowladaha deriska ah ayaa noqon kara waddo lagu dejin karo xiisadda.
Ku guuldarreysiga la wareegidda Doolow wuxuu dhabar-jab ku noqon karaa qorshaha Muqdisho ay awoodda dowladda federaalka ku gaarsiineyso gobolka Gedo. Wuxuu sidoo kale muujinayaa awoodda ay hoggaamiyeyaasha deegaanka iyo maamul-goboleedyadu weli ku leeyihiin deegaannada aysan dowladda federaalka si buuxda uga talin.