BELEDWEYNE, OCT,27,2026-Soomaaliya — Xiisado siyaasadeed ayaa ka soo cusboonaaday gobolka Hiiraan, iyadoo ay soo baxayaan warar sheegaya abaabul ciidan oo ka socda magaalada Beledweyne, xilli uu weli taagan yahay khilaafka ku saabsan matalaadda gobolka iyo hoggaanka maamulka Hirshabeelle.

Muuqaallo la sheegay in laga soo duubay magaalada ayaa, sida ay sheegayaan wararka deegaanka, muujinaya rag hubaysan iyo gaadiid ciidan. Ganacsade Ibraahim Cabdi Dhaay ayaa lagu xusay wararka abaabulkaas, halka qaar ka mid ah siyaasiyiinta deegaanka ay ka hadlayaan suurtagalnimada maamul Hiiraan u gaar ah oo ka madax-bannaan Hirshabeelle.

Si madax-bannaan looma xaqiijin muuqaallada iyo sheegashooyinka la xiriira abaabulka. Weli ma cadda tirada ciidamada, cidda hoggaaminaysa iyo ujeeddada dhaqdhaqaaqooda.

Wararkan ayaa soo baxaya maalmo kadib markii xildhibaannada Hirshabeelle ay 24-kii Oktoobar dib u doorteen Cali Cabdullaahi Xuseen Guudlaawe. Guudlaawe, oo saaxiib siyaasadeed la ah Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa helay muddo-xileed kale, iyadoo qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo odayaasha Hiiraan ay weli diiddan yihiin hannaanka siyaasadeed ee maamulka.

Khilaafku wuxuu salka ku hayaa sida awoodda loogu qaybsanayo Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe, oo ah labada gobol ee Hirshabeelle ka kooban tahay. Dadka kasoo horjeeda doorashada ayaa qaba in aan weli xal loo helin tabashooyinkii jiray markii maamulka la dhisay.

Halka uu khilaafku ka soo bilowday

Hirshabeelle waxaa la dhisay bishii Oktoobar 2016, iyadoo qayb ka ahayd hirgelinta nidaamka federaalka Soomaaliya. Dhismaheeda waxaa lagu mideeyay Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe, balse qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha Hiiraan ayaa kasoo horjeestay isku darkaas, iyagoo dalbanayay dowlad-goboleed Hiiraan u gaar ah.

Waxaa sidoo kale muran ka dhashay matalaadda beelaha, halka ay noqonayso caasimadda maamulka iyo sida loo qaybsanayo xilalka sare. Jowhar ayaa loo asteeyay caasimadda, halka Cali Cabdullaahi Cosoble, oo kasoo jeeda beesha Xawaadle, loo doortay madaxweynihii ugu horreeyay.

Is-afgarad aan rasmi ahayn oo lala xiriiriyo dhismihii maamulka ayaa dhigayay in caasimaddu noqoto Jowhar, halka xilka madaxweynaha uu qabto hoggaamiye Xawaadle ah. Hase yeeshee, waxaa la isku khilaafay muddada uu heshiiskaasi shaqaynayay. Qaar waxay u arkayeen nidaam joogto ah, halka kuwo kalena ay ku doodayeen inuu ku koobnaa maamulkii ugu horreeyay.

Khilaafka ayaa sii xoogaystay markii Guudlaawe, oo kasoo jeeda beesha Abgaal, loo doortay madaxweynaha Hirshabeelle sannadkii 2020. Qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo odayaasha Xawaadle ayaa doorashadaas u arkay mid ka baxsan is-afgaradkii hore, maadaama Jowhar ay weli ahayd caasimadda maamulka.

Doorashada oo sii xoojisay kala qaybsanaanta

Xiisadda hadda jirta ayaa soo xoogaysatay intii lagu jiray diyaarinta doorashooyinka Hirshabeelle. Bishii Sebtembar, qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo odayaasha Xawaadle ayaa dalbaday in la hakiyo howlaha doorashada ee Hiiraan ilaa heshiis laga gaarayo matalaadda siyaasadeed iyo awood-qaybsiga.

Boqollaal qof oo ay ku jireen dadweyne, siyaasiyiin iyo odayaal dhaqameed ayaa sidoo kale dibadbax ka dhigay Beledweyne. Waxay ku doodeen in hannaanka doorashadu uusan haysan heshiis siyaasadeed oo ku filan, iyagoo dalbanayay in marka hore laga wada hadlo tabashooyinka gobolka.

Inkastoo diidmadaasi jirtay, doorashooyinka golaha wakiillada iyo goleyaasha deegaanka ayaa dhacay 30-kii Sebtembar, waxaana goobaha codbixintu ka dhacday ka mid ahayd Beledweyne. Taageerayaasha ayaa ku tilmaamay tallaabo loo qaaday ballaarinta ka qaybgalka shacabka, halka mucaaradku ay sii wadeen dhaliilaha hannaanka. Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ammaanay doorashada iyo dadkii ka qaybgalay.

Guddiga doorashooyinka ayaa markii dambe ku dhawaaqay in Xisbiga Caddaaladda iyo Wadajirka ee uu hoggaamiyo Xasan Sheekh uu ku guuleystay 78 ka mid ah 99-ka kursi ee baarlamaanka Hirshabeelle. Xildhibaannada ayaa dabadeed dib u doortay Guudlaawe.

Hase yeeshee, siyaasiyiinta iyo bulshada Xawaadle isku mowqif kama aha doorashada. Gole siyaasadeed uu hoggaamiyo madaxweynihii hore ee Hirshabeelle Cali Cabdullaahi Cosoble ayaa taageeray Guudlaawe iyo ka qaybgalka doorashada.

Khilaafyadii hore iyo saameynta amniga

Xiisaddan waxaa ka horreeyay khilaafyo soo noqnoqday oo u dhexeeyay masuuliyiinta Hiiraan iyo hoggaanka Hirshabeelle.

Sannadkii 2023, muran ku saabsan ururinta canshuuraha ayaa qayb ka noqday isku dhicii siyaasadeed ee dhex maray guddoomiyihii Hiiraan Cali Jeyte Cismaan iyo maamulka Hirshabeelle. Guudlaawe ayaa xilka ka qaaday Jeyte bishii Juun ee sannadkaas. Hay’adda Midowga Yurub u qaabilsan magangalyada ayaa sheegtay in heshiis la soo wariyay bishii Febraayo 2025.

Khilaafaadka siyaasadeed ayaa saameyn ku leh amniga gobolka, oo ay ka socdaan howlgallo ka dhan ah Al-Shabaab. Ciidamada dowladda iyo maleeshiyaadka deegaanka ayaa iska kaashaday dagaalka, balse kala qaybsanaanta siyaasadeed ayaa marar hore carqaladaysay wada shaqayntooda. Hay’adda Midowga Yurub ayaa diiwaangelisay in khilaafkii 2023 uu sababay in qaar ka mid ah maleeshiyaadku ka baxaan dagaalka, taasoo hakad gelisay howlgallada.

Wararka abaabulka hubaysan ee Beledweyne ayaa sidaas darteed kordhinaya walaaca ku saabsan jihada uu khilaafku u socdo. Si kastaba, xogta la xaqiijiyay kuma filna in dhaqdhaqaaqa la soo sheegay lagu xiriiriyo qorshe dagaal.

Sheegashada Sanbaloolshe

Dhinaca kale, agaasimihii hore ee hay’adda sirdoonka Soomaaliya, Cabdullaahi Maxamed Cali Sanbaloolshe, ayaa sheegay inuu Imaaraadka Carabta kula kulmay madaxda Puntland, Jubbaland iyo Somaliland, si looga wada hadlo isbahaysi siyaasadeed oo ka dhan ah Madaxweyne Xasan Sheekh.

Sanbaloolshe ayaa magacaabay Siciid Cabdullaahi Deni, Axmed Maxamed Islaam Madoobe iyo Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi Cirro. Hase yeeshee, ma uusan soo bandhigin caddeyn si madax-bannaan loo xaqiijin karo oo muujinaysa inay madaxdaasi ku heshiiyeen isbahaysiga uu sheegay.

Sanbaloolshe ayaa sidoo kale taageeray dibadbaxyada siyaasadeed ee Hiiraan ee ku saabsan matalaadda iyo doorashada Hirshabeelle. Hadalladiisu waxay kusoo beegmayaan khilaafyo ballaaran oo dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha gobollada uga dhexeeya dastuurka, doorashooyinka iyo qaybsiga awoodda