MUQDISHO, Soomaaliya, Agoosto 1, 2026 Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Sabtidii sheegay in dowladdiisu ay isku dari doonto awood, diblomaasiyad iyo xeelado siyaasadeed si looga hortago in Israa’iil ay saameyn ama joogitaan joogto ah ku yeelato Somaliland, arrintaas oo uu ku tilmaamay mid la xiriirta madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.

Madaxweynaha ayaa hadalkan ka jeediyay magaalada Muqdisho, xilli uu furayay kalfadhiga siddeedaad ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya.

Khudbaddiisa ayuu kaga hadlay arrimaha amniga, doorashooyinka, waxbarashada, xiriirka caalamiga ah iyo qorshaha dowladda ee la wareegidda masuuliyadda amniga dalka.

Xasan Sheekh ayaa sheegay in dowladda federaalku waddo dadaallo siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed oo looga hortagayo xiriirka sii kordhaya ee u dhexeeya Israa’iil iyo Somaliland, oo Soomaaliya ay u aqoonsan tahay qayb ka mid ah dhulkeeda.

Hadalkiisa ayaa kusoo aadaya iyadoo bilihii lasoo dhaafay ay kordheen wararka ku saabsan iskaashi diblomaasiyadeed iyo mid amni oo u dhexeeya Israa’iil iyo Somaliland.

Israa’iil ayaa bishii Diseembar 2025 aqoonsatay Somaliland, iyadoo noqotay dalkii ugu horreeyay ee xubin ka ah Qaramada Midoobay oo Somaliland u aqoonsada dal madax-bannaan.

Dowladda Soomaaliya ayaa go’aankaas ku tilmaantay mid ka dhan ah madaxbannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee dalka.

Somaliland ayaa sheegatay inay Soomaaliya inteeda kale ka go’day sannadkii 1991, waxayna tan iyo xilligaas yeelatay maamul, ciidamo iyo hay’ado u gaar ah. Hase yeeshee, muddo dheer ma aysan helin aqoonsi caalami ah oo ballaaran.

Madaxweynaha Soomaaliya ayaa sheegay in dowladdiisu aysan aqbali doonin qorshe Israa’iil loogu oggolaanayo inay Somaliland ka yeelato saameyn siyaasadeed ama mid amni oo muddo dheer ah.

Ma uusan shaacin tallaabooyin ciidan oo gaar ah ama faahfaahin ku saabsan qorshaha ay dowladdu adeegsan doonto.

Mas’uuliyiinta Somaliland ayaa horey u beeniyay warar sheegayay in wadahadallo ku saabsan saldhig milatari oo Israa’iil leedahay ay socdaan.

Wasiirka Gaashaandhigga Somaliland, Maxamed Yuusuf Cali, ayaa bishii Juun sheegay in Israa’iil aysan saldhig ciidan ku lahayn Somaliland, isla markaana aysan jirin wadahadallo ku saabsan saldhig noocaas ah.

Wasiirka ayaa, si kastaba, xaqiijiyay in Israa’iil ay gacan ka geysanayso tababarka qaar ka mid ah ciidamada booliska iyo milatariga Somaliland.

Mas’uuliyiin Israa’iili ah ayaa sidoo kale ka hadlay qorshe lagu xoojinayo iskaashiga amniga, diblomaasiyadda iyo dhaqaalaha ee ay la leeyihiin Somaliland.

Dowladda oo Difaacday Awoodda Ciidamada Soomaaliya

Madaxweynaha ayaa sidoo kale khudbaddiisa kaga hadlay bixitaanka ama dhimista ciidamada Midowga Afrika ee ka howlgala Soomaaliya.

Xasan Sheekh ayaa sheegay in Soomaaliya ay dhiseyso ciidan qaran oo isku filan, kaas oo si tartiib ah ula wareegi kara masuuliyadda amniga dalka marka la dhimo ciidamada Midowga Afrika.

Wuxuu sheegay in dowladdu ay hadda leedahay awood ciidan oo sii kordheysa, taas oo suuragelin karta in ciidamada Soomaaliya ay amniga dalka ilaaliyaan iyagoo yareynaya ku tiirsanaanta ciidamada shisheeye.

Hadalkan ayaa imanaya xilli Howlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya, AUSSOM, uu wajahayo dhaqaale yari iyo hubanti la’aan dhinaca saadka ah.

Mareykanka ayaa Midowga Afrika ku wargeliyay inuusan taageeri doonin sii socoshada nidaamka hadda jira ee taageerada saadka iyo howlgalka Qaramada Midoobay siiso AUSSOM wixii ka dambeeya Diseembar 31, 2026.

Howlgalka AUSSOM wuxuu si weyn ugu tiirsan yahay taageero caalami ah oo ku saabsan gaadiidka, diyaaradaha, shidaalka, cuntada, biyaha, adeegyada caafimaadka iyo dayactirka ciidamada ku sugan goobaha dagaalka.

Khubarada amniga ayaa ka digay in howlgalka uusan qaabkiisa hadda ku sii jiri karin haddii aan la helin maalgelin iyo taageero kale oo beddel ah.

AUSSOM ayaa si rasmi ah shaqada u bilaabay bishii Janaayo 2025, isagoo beddelay Howlgalkii Ku-meel-gaarka ahaa ee Midowga Afrika ee Soomaaliya, ATMIS.

Qorshaha kala-guurka ayaa dhigaya in ciidamada Soomaaliya si tartiib ah ula wareegaan masuuliyadda amniga, iyadoo ciidamada Midowga Afrika la filayo inay dalka ka baxaan dhammaadka sannadka 2029.

Mucaaradka oo Soo Hadal Qaaday Tusaalihii Afgaanistaan

Hadalka madaxweynaha ee ku saabsan awoodda ciidamada Soomaaliya ayaa kusoo aadaya iyadoo siyaasiyiinta mucaaradka ay su’aalo ka keenayaan diyaar-garowga ciidamada qaranka.

Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Shariif Sheekh Axmed iyo xildhibaan Cabdiraxmaan Cabdishakuur Warsame ayaa horey uga digay in Soomaaliya ay wajihi karto xaalad la mid ah wixii ka dhacay Afgaanistaan, haddii ciidamada Midowga Afrika ay baxaan ka hor inta aan la xallin khilaafaadka siyaasadeed, musuqmaasuqa iyo tabar-darrada hay’adaha dowladda.

Shariif Sheekh Axmed ayaa sheegay in burburkii dowladdii Afgaanistaan uu qayb ahaan ka dhashay khilaaf siyaasadeed, musuqmaasuq iyo daciifnimo ka jirtay hay’adaha dowladda.

Cabdiraxmaan Cabdishakuur ayaa isna ka digay in Al-Shabaab ay ka faa’iideysan karto bixitaan degdeg ah oo ciidamada shisheeye ah, haddii hay’adaha amniga Soomaaliya aysan weli diyaar u ahayn inay buuxiyaan kaalintaas.

Isbarbardhigga ayaa la xiriira burburkii dowladdii uu hoggaaminayay madaxweynihii hore ee Afgaanistaan Ashraf Ghani bishii Agoosto 2021.

Ashraf Ghani ayaa magaalada Kabul ka cararay Agoosto 15, 2021, xilli dagaalyahannada Daalibaan ay gudaha u galeen caasimadda kadib weerarro degdeg ah oo ay kula wareegeen gobollo badan.

Guulaha Daalibaan ayaa dhacay iyadoo Mareykanku dhammaystirayay bixitaanka ciidamadiisa, kadib heshiiskii Doha ee sannadkii 2020.

Qiimeyn ay sameeyeen hay’ado Mareykan ah ayaa go’aanka bixitaanka ciidamada iyo qandaraaslayaasha Mareykanka ku tilmaantay mid ka mid ah sababihii ugu waaweynaa ee keenay burburka ciidamada Afgaanistaan.

Soomaaliya iyo Afgaanistaan waxay leeyihiin xaalado siyaasadeed, ciidan iyo kuwo goboleed oo kala duwan. Ma jirto caddeyn muujineysa in Soomaaliya ay hadda ku wajahan tahay burbur la mid ah kii Kabul.

Isbarbardhigga ay sameynayaan siyaasiyiinta mucaaradka wuxuu ka tarjumayaa walaaca laga qabo ku tiirsanaanta taageerada dibadda iyo awoodda hay’adaha Soomaaliya inay iskood u maareeyaan amniga.

Asalka Khilaafka

Dowladda Soomaaliya ayaa xoojisay olole diblomaasiyadeed oo ay kaga soo horjeedo aqoonsiga Israa’iil siisay Somaliland.

Muqdisho ayaa taageero ka raadisay Midowga Afrika, Jaamacadda Carabta, Ururka Iskaashiga Islaamka iyo dalal kale oo caalamka ah.

Midowga Afrika ayaa ku celiyay inuusan Somaliland u aqoonsaneyn dal madax-bannaan, halka dowlado dhowr ah ay taageereen midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.

Somaliland waxay ku doodaysaa inay dib ula soo noqotay madaxbannaanidii maxmiyaddii hore ee British Somaliland markii ay ku dhawaaqday inay Soomaaliya ka go’day sannadkii 1991.

Maamulka Hargeysa ayaa xiriirka Israa’iil ku tilmaamay fursad diblomaasiyadeed oo taariikhi ah, taas oo horseedi karta maalgashi, iskaashi amni iyo aqoonsi caalami ah.

Goobta ay Somaliland kaga taallo Gacanka Cadmeed, meel u dhow marin-biyoodka Badda Cas iyo dalka Yemen, ayaa sare u qaaday muhiimaddeeda istaraatiijiyadeed.

Wararka ku saabsan suurtagalnimada saldhigyo milatari oo shisheeye ayaa walaac ka abuuray Muqdisho, inkastoo Somaliland ay beenisay inay wadahadallo kula jirto Israa’iil oo ku saabsan saldhig ciidan.

Dowladda federaalka ayaa la filayaa inay sii waddo dadaallada diblomaasiyadeed ee lagu xaddidayo aqoonsiga Somaliland iyo heshiisyada ay Muqdisho u aragto inay ka hor imaanayaan madaxbannaanida Soomaaliya.

Baarlamaanka ayaa sidoo kale wajahaya cadaadis lagu doonayo inuu si dhow ula socdo qorshaha kala-guurka amniga, mustaqbalka AUSSOM iyo qorshaha dowladda ee maalgelinta iyo tayeynta Ciidanka Xoogga Dalka.

Natiijada arrimahan waxay ku xirnaan doontaa awoodda Soomaaliya iyo saaxiibadeeda caalamiga ah ay ku heli karaan qorshe amni oo waara ka hor inta aysan dhammaan taageerada hadda jirta.

Waxay sidoo kale ku xirnaan doontaa in hoggaamiyeyaasha siyaasadda Soomaaliya ay heshiis ka gaaraan mudnaanta amniga qaranka, maalgelinta ciidamada iyo habka loo maamulayo bixitaanka ciidamada Midowga Afrika.

Xiriirka Israa’iil iyo Somaliland wuxuu muran muddo dheer u dhexeeyay Muqdisho iyo Hargeysa u beddelay arrin goboleed oo la xiriirta amniga Badda Cas, aqoonsiga caalamiga ah iyo tartanka loogu jiro goobaha istaraatiijiga ah ee Gacanka Cadmeed.

Dowladda Soomaaliya, arrintu kuma koobna oo keliya aqoonsi diblomaasiyadeed. Tababarka ciidamada Somaliland iyo ballaarinta iskaashiga amniga waxay Muqdisho ka abuuri karaan walaac ah in xiriirkaas mustaqbalka ay adkaan doonto in dib loo celiyo.

Kalsoonida uu madaxweyne Xasan Sheekh ka muujiyay ciidamada Soomaaliya ayaa si dhow loo qiimeyn doonaa iyadoo ay sii kordheyso dhibaatada dhaqaale ee AUSSOM. Bixitaan aan si wanaagsan loo qorsheyn wuxuu abuuri karaa firaaqo amni oo ay Al-Shabaab isku daydo inay ka faa’iideysato, gaar ahaan deegaannada lagu muransan yahay ee koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya.