MUQDISHO, Soomaaliya, Sebteembar 11, 2026: Xiriirka la sheegay inuu ka dhexeeyo dhaqdhaqaaqa Xuutiyiinta Yemen iyo Al-Shabaab ayaa sii kordhinaya walaaca amni ee Soomaaliya, kaddib markii warbixinno Qaramada Midoobay iyo daraasado amni ay tilmaameen kulamo, hub la kala gudbiyay iyo tababaro farsamo oo loo marayo shabakado ka howlgala labada dhinac ee Gacanka Cadmeed.

Khubarada ammaanka ayaa sheegaya in iskaashi dhow uu Al-Shabaab u sahli karo inay hesho hub casri ah, farsamada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee hubeysan iyo marinno badeed oo loo isticmaalo tahriibinta hubka.

Awoodahaas ayaa kordhin kara khatarta ku wajahan ciidamada ammaanka Soomaaliya, kuwa Midowga Afrika, goobaha muhiimka ah iyo dadka rayidka ah.

Xuutiyiinta, oo magacooda rasmiga ahi yahay Ansar Allah, ayaa gacanta ku haya caasimadda Yemen ee Sanca iyo dhul ballaaran oo ku yaalla waqooyiga iyo galbeedka dalkaas.

Joogitaankooda dhinaca kale ee Gacanka Cadmeed ayaa u sahlaya inay u dhowaadaan xeebaha dhaadheer ee Soomaaliya. Qaar ka mid ah xeebahaas waxaa muddo dheer isticmaali jiray shabakadaha tahriibinta hubka iyo dadka, iyo kooxaha burcad-badeedda.

Al-Shabaab waa urur hubeysan oo Sunni ah, kana tirsan shabakadda Al-Qaacida, halka Xuutiyiintu ay ka soo jeedaan bulshada Zaydiga Shiicada ee Yemen. Inkasta oo ay jiraan kala duwanaansho dhinaca caqiidada ah, warbixinno caalami ah ayaa sheegaya in labada dhinac ay yeesheen iskaashi ku dhisan dano milatari, dhaqaale iyo kuwo la xiriira marin-biyoodka.

Kulamo iyo hub la kala gudbiyay

Warbixin ay Qaramada Midoobay soo saartay bishii Febraayo 2025 ayaa sheegtay in wakiillo ka kala socday Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab ay Soomaaliya ku kulmeen bilihii Luulyo iyo Sebteembar 2024.

Sida lagu sheegay warbixinta, kulamada ayaa looga hadlay gudbinta hubka iyo khibradaha milatari, iyadoo Al-Shabaab beddelkeeda laga doonayay inay gacan ka geysato burcad-badeednimada iyo tahriibinta hubka.

Natiijooyinka baaritaanka Qaramada Midoobay ayaa tilmaamay in Al-Shabaab ay Yemen ka heshay tababaro farsamo iyo shixnado hub ah intii u dhexeysay Juun iyo Sebteembar 2024. Qaar ka mid ah hubkaas ayaa la sheegay in loo adeegsaday weerarro lagu qaaday ciidamada Midowga Afrika dabayaaqadii isla sannadkaas.

Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale sheegtay in Al-Shabaab ay in ka badan 12 xubnood u dirtay Yemen si ay tababar uga helaan Al-Qaacida Jasiiradda Carabta.

Tababarka ayaa la sheegay inuu qeyb ka ahaa aqoonta farsamo iyo howlgal ee la xiriirta diyaaradaha aan duuliyaha lahayn.

Warbixinnadan ayaa kordhiyay cabsida laga qabo in Al-Shabaab ay diyaaradaha aan duuliyaha lahayn u adeegsato weerarro, halkii ay uga isticmaali jirtay oo keliya sahanka, ururinta xogta iyo dacaayadaha.

Helitaanka diyaarado hubeysan ayaa kooxda siin kara qaab cusub oo ay ku weerarto saldhigyada ciidamada, xarumaha dowladda iyo goobo kale oo si adag loo ilaaliyo.

Baaxadda dhabta ah ee iskaashiga la tuhunsan yahay si madax-bannaan looma xaqiijin karo, sababtoo ah dhaqdhaqaaqyadaas ayaa la sheegay inay dhex maraan shabakado qarsoodi ah oo ka howlgala Soomaaliya iyo Yemen.

Diyaaradihii lagu qabtay Puntland

Bishii Agoosto 2024, ciidamada ammaanka Puntland ayaa xiray toddobo qof oo looga shakiyay inay xiriir la leeyihiin kooxaha hubeysan. Waxay sidoo kale qabteen shan diyaaradood oo ismiidaamin ah oo la sheegay in laga soo gudbiyay Yemen, sida lagu xusay warbixinno ay markii dambe soo xigteen cilmi-baarayaal amni.

Dhacdadaas ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan dhaqdhaqaaqa diyaaradaha aan duuliyaha lahayn, qeybaha laga sameeyo iyo khibradaha farsamo ee soo mara waqooyiga Soomaaliya.

Xeebaha Puntland waxay wajahaan Yemen, waxaana ku yaalla goobo fogfog oo ay adag tahay in hay’adaha ammaanku si joogto ah ula socdaan.

Hay’adda Carnegie Endowment for International Peace ayaa bishii Maarso 2025 sheegtay in Xuutiyiintu xiriir la sameeyeen Al-Shabaab iyo dagaalyahannada Daacish ee Soomaaliya.

Hay’addu waxay sheegtay in xiriirradaas ay kooxaha u sahli karaan inay helaan ilo hub oo kala duwan, xoojiyaan ganacsiyada sharci-darrada ah, isla markaana ballaariyaan saameyntooda marin-biyoodka.

Ma jiraan caddeymo si cad u muujinaya in diyaaradaha lagu qabtay Puntland si gaar ah loogu talagalay Al-Shabaab. Hase yeeshee, khubarada ammaanka ayaa ka digay in hubka mara isla waddooyinka tahriibinta uu gaari karo kooxo hubeysan oo kala duwan.

Khatarta Soomaaliya iyo maraakiibta gobolka

Soomaaliya iyo Yemen waxay isku hor-fadhiyaan Gacanka Cadmeed, meel u dhow marin-biyoodka Baabul Mandab. Marinkaas wuxuu isku xiraa Badweynta Hindiya, Badda Cas iyo Kanaalka Suweys, wuxuuna muhiim u yahay ganacsiga caalamka.

Tan iyo bishii Nofeembar 2023, Xuutiyiinta ayaa gantaallo, diyaarado aan duuliye lahayn iyo doonyo walxaha qarxa laga soo buuxiyay ku weeraray maraakiib ganacsi iyo kuwo milatari.

Xuutiyiinta ayaa sheegay in weerarradoodu ay xiriir la leeyihiin dagaalka Qasa.

Weerarrada ayaa ku qasbay shirkado badan oo maraakiibta ah inay isticmaalaan waddada dheer ee ku wareegta Koonfur Afrika. Isbeddelkaas ayaa kordhiyay muddada safarrada, isticmaalka shidaalka iyo qiimaha gaadiidka badeecadaha.

Xarunta Afrika ee Daraasaadka Istaraatiijiga ah ayaa bishii May 2025 sheegtay in iskaashiga sii kordhaya ee Xuutiyiinta iyo Al-Shabaab uu sare u qaadayo khataraha badda iyo berriga ee labada dhinac ee Gacanka Cadmeed.

Xaruntu waxay ka digtay in shabakadaha hubeysan iyo kuwa dambiyada ka geysta Soomaaliya ay gacan ka geysan karaan burcad-badeednimada, tahriibinta hubka iyo ururinta xogta maraakiibta ka baxsan awoodda kormeerka xeebaha Yemen.

Amni darrada badda ayaa si toos ah u saameyn karta Soomaaliya, iyadoo sare u qaadi karta kharashaadka badeecadaha la soo dejiyo, isla markaana khatar gelin karta maraakiibta ku wajahan dekedaha dalka.

Soomaaliya waxay si weyn ugu tiirsan tahay cuntada, shidaalka iyo badeecadaha kale ee dibadda laga keeno. Taasi waxay shacabka u nugleyn kartaa sare u kaca qiimaha iyo hakadka ku yimaada gaadiidka badda.

Walaaca Geeska Afrika

Khatartu kuma koobna Soomaaliya. Jabuuti, oo saldhigyo milatari ay ku leeyihiin dalal dhowr ah, waxay ku dhowdahay Baabul Mandab, waxaana dekedaheeda isticmaala inta badan ganacsiga badda ee Itoobiya.

Kenya ayaa sidoo kale hore ula kulantay weerarro badan oo Al-Shabaab ay fulisay. Saraakiisha ammaanka ayaa ka cabsi qaba in hub ama farsamo cusub oo ay kooxdu hesho ay kordhin karto khatarta ku wajahan dalalka taageera howlgallada amni ee Soomaaliya.

Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa weli haya cunaqabateyn ka dhan ah Al-Shabaab. Guddiga Khubarada Soomaaliya ayaa sidoo kale la socda dhaqaalaha kooxda, ilaha hubka iyo xiriirrada ay la leedahay kooxaha dibadda.

Walaaca ugu weyn ee Soomaaliya ayaa ah in xiriirka Xuutiyiintu uu Al-Shabaab siin karo awooddo aysan markii hore si fudud ku heli karin. Diyaarado hubeysan, gantaallo casri ah ama tababaro farsamo ayaa adkeyn kara howlgallada ka dhanka ah kooxda, waxayna sare u qaadi karaan khatarta weerarrada.

Waxaa sidoo kale jira khatar dhinaca badda ah. Iskaashiga kooxaha hubeysan, tahriibiyeyaasha hubka iyo burcad-badeedda ayaa colaadda Soomaaliya ku xiri kara qalalaasaha ka jira Badda Cas.

Xiriirka la sheegay wuxuu cadaadis dheeraad ah saari karaa awoodda kooban ee ciidamada badda Soomaaliya. Ilaalinta xeeb ka badan 3,000 oo kiiloomitir waxay u baahan tahay iskaashi amni, xog-wadaag, maraakiib roondo iyo wada-shaqeyn dhex marta dowladda federaalka, maamul-goboleedyada iyo ciidamada caalamiga ah.