Garbahaarey, Soomaaliya — Agoosto 15, 2026 — Ciidamada Itoobiya ayaa saldhigyo milatari ku leh lix goobood oo istaraatiiji ah oo ka tirsan gobolka Gedo ee koonfur-galbeed Soomaaliya, sida ay sheegeen ilo deegaanka ah, taas oo Addis Ababa ka dhigaysa awood muhiim ah oo saameyn ku leh ammaanka xuduudaha Soomaaliya ay la wadaagto Itoobiya iyo Kenya.

Ciidamada ayaa ku sugan degmooyin iyo deegaanno ku yaalla waddooyin muhiim ah, marinnada xuduudaha iyo hareeraha webiga Jubba. Ciidamada dowladda federaalka, kuwa Jubbaland iyo ciidamada deegaanka ayaa sidoo kale ka hawlgala qaybo ka mid ah gobolka, halka Al-Shabaab ay weli dhaqdhaqaaqyo ka waddo deegaanno badan oo miyiga ah.

Goobaha ay ciidamada Itoobiya kaga sugan yihiin Gedo

Sida ay sheegayaan ilo deegaanka ah, ciidamada Itoobiya waxay saldhigyo ku leeyihiin ama ku sugan yihiin agagaarka:

Ciidamada Itoobiya ma laha saldhigyo joogto ah oo laga aqoonsaday saddexdan goobood:

Beledxaawo, si kastaba ha ahaatee, waxay ku dhowdahay xuduudda Itoobiya, mana ka foga saldhigyada ay ciidamada Itoobiya ku leeyihiin Doolow iyo nawaaxigeeda.

Tirada ciidamada Itoobiya ee jooga goob kasta weli ma cadda. Sidoo kale, dowladda Itoobiya, dowladda federaalka Soomaaliya iyo howlgalka Midowga Afrika ma shaacin faahfaahinta tirada, hubka iyo qaabka taliska saldhigyadaas.

Qaar ka mid ah ciidamada Itoobiya waxay ka tirsan yihiin Howlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya, AUSSOM. Ciidamo kale ayaa dalka uga hawlgala heshiisyo amni oo laba geesood ah oo u dhexeeya dowladaha Soomaaliya iyo Itoobiya.

Midowga Afrika iyo Soomaaliya ayaa bishii Febraayo 2025 ku heshiiyey in Itoobiya ay 2,500 askari ku biiriso AUSSOM. Ciidamada Itoobiya ayaa loo qorsheeyey inay ka sii hawlgalaan gobollada Gedo, Bay, Bakool iyo Hiiraan, oo ay horay uga tirsanaayeen howlgalladii Midowga Afrika.

Hay’adda Midowga Yurub u qaabilsan magangelyada ayaa sheegtay in Itoobiya ay Soomaaliya ku leedahay ciidamo dheeraad ah oo ka baxsan AUSSOM. Ciidamadaas ayaa ku shaqeeya heshiis laba geesood ah oo Muqdisho iyo Addis Ababa ay gaareen bishii Febraayo 2025. Warbixinta hay’addu waxay kala saartay ciidamada Itoobiya ee AUSSOM iyo kuwa heshiiska laba geesoodka ah⁠.

AUSSOM ayaa billowgii 2025 beddelay Howlgalkii Ku-meelgaarka ahaa ee Midowga Afrika ee Soomaaliya, ATMIS. Waajibaadka howlgalka waxaa ka mid ah taageeridda ciidamada Soomaaliya, ilaalinta goobaha ay dadku ku badan yihiin iyo ka caawinta dowladda dagaalka Al-Shabaab.

Sababta uu gobolka Gedo muhiimka u yahay

Gedo wuxuu xuduud la leeyahay Itoobiya iyo Kenya, wuxuuna isku xiraa waddooyin muhiim ah oo mara koonfur-galbeed Soomaaliya. Juqraafi ahaan, gobolka wuxuu muhiim u yahay ganacsiga xuduudaha, sahayda ciidamada iyo howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab.

Doolow wuxuu marin toos ah u yahay Itoobiya, halka Luuq, Buurdhuubo iyo Baardheere ay ku yaallaan marinka webiga Jubba. Garbahaarey waa xarunta maamulka gobolka, waxayna leedahay muhiimad siyaasadeed iyo maamul.

Yurkud wuxuu ku dhow yahay xuduudaha isku xira Gedo, Bay iyo Bakool. Deegaanka ayaa muddo dheer ahaa goob amni oo looga hortago dhaqdhaqaaqyada Al-Shabaab ee koonfur-galbeed Soomaaliya.

Itoobiya, joogitaanka Gedo wuxuu u oggolaanayaa inay la socoto dhaqdhaqaaqyada kooxaha hubeysan ee ku dhow xuduuddeeda, ilaaliso waddooyinka sahayda, kana jawaabto weerarro ka soo gudbi kara Soomaaliya.

Al-Shabaab ayaa horay isugu dayday inay gudaha Itoobiya ka fuliso weerarro iyadoo ka gudbaysa xuduudda Soomaaliya. Kooxda ayaa sidoo kale dhowr jeer weerartay saldhigyada ciidamada Itoobiya ee gobolka.

Sooyaalka

Itoobiya ayaa sannado badan ciidamo ku lahayd Soomaaliya, kuwaas oo qayb ka ahaa howlgallada Midowga Afrika iyo kuwo ku joogay heshiisyo gaar ah oo labada dowladood dhex maray.

Sannadkii 2022, Itoobiya waxay ciidamo dheeraad ah geysay Doolow, kaddib markii mas’uuliyiin ay sheegeen in dagaalyahanno Al-Shabaab ah ay isku urursanayeen meel u dhow xuduudda. Saraakiisha deegaanka ayaa sheegay in ujeeddadu ahayd in kooxda laga hor istaago inay gudaha Itoobiya u gudubto.

Laanta Codka Mareykanka ee VOA⁠ ayaa waqtigaas sheegtay in qaar ka mid ah ciidamadaasi aysan ka tirsanayn howlgalka rasmiga ah ee Midowga Afrika.

Gedo wuxuu sidoo kale arkay ciidamo Itoobiyaan ah oo dheeraad ah xilli xiisad diblomaasiyadeed ay u dhexeysay Muqdisho iyo Addis Ababa sannadkii 2024. Ciidamada Itoobiya ayaa la sheegay inay bishii Sebteembar ee sannadkaas fariisimo ka sameysteen garoomada diyaaradaha ee Luuq, Doolow, Baardheere iyo Garbahaarey.

Warbixin ay soo saartay Hay’adda Midowga Yurub u qaabilsan magangelyada⁠ ayaa diiwaangelisay dhaqdhaqaaqyadaas, iyadoo Gedo ku tilmaantay gobol leh muhiimad istaraatiiji ah sababo la xiriira xuduudaha uu la wadaago Itoobiya iyo Kenya.

Warbixinta ayaa sidoo kale sheegtay in awoodda ka jirta gobolka ay u kala qaybsan tahay ciidamada dowladda federaalka, kuwa Jubbaland, ciidamada deegaanka iyo Al-Shabaab. Kooxda ayaa weli saameyn ku leh deegaanno badan oo miyiga ah, halka maamulidda agagaarka qaar ka mid ah magaalooyinka waaweyn ay gacmo kala duwan ku jirto.

Gedo waxaa sidoo kale saameeyey khilaafka u dhexeeya dowladda federaalka Soomaaliya iyo maamulka Jubbaland. Labada dhinac ayaa ku tartamaya maamullada deegaanka, ciidamada ammaanka, garoomada diyaaradaha iyo marinnada xuduudaha.

Saldhigyada Itoobiya ee lixda goobood waxay ciidamada dalkaas siinayaan awood ballaaran oo ka bilaabata xuduudda Itoobiya kuna fidsan marinka webiga Jubba. Ciidamadu waxay taageeri karaan howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, iyagoo ilaalinaya waddooyinka loo maro sahayda iyo dhaqdhaqaaqa ciidamada.

Joogitaankaas wuxuu Itoobiya siinayaa saameyn weyn oo ay ku yeelan karto gobol ay ku tartamayaan dowladda federaalka iyo Jubbaland. Isbeddel kasta oo lagu sameeyo ciidamada Itoobiya wuxuu saameyn ku yeelan karaa isku dheellitirka awoodaha ka jira Gedo.