MUQDISHO, Soomaaliya — Agoosto 15, 2026 — Ra’iisul wasaarihii hore ee Soomaaliya Xasan Cali Khayre ayaa maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku eedeeyay inuu horseeday xaalado dhaqaale iyo bani’aadannimo oo sii xumaanaya, isla markaana uu ku takri-falay hantida qaranka iyo dhul loogu talagalay adeegyada dadweynaha.

Khayre ayaa eedeymahan soo saaray afar sano iyo saddex bilood kadib markii xildhibaannada Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ay Xasan Sheekh Maxamuud u doorteen madaxweynaha dalka bishii May 2022.

Hadalka Khayre ayaa kusoo beegmaya xilli dowladda iyo mucaaradka ay weli isku hayaan muddo-xileedka madaxweynaha iyo isbeddellada lagu sameeyay dastuurka iyo nidaamka doorashooyinka dalka.

“Afar sano iyo saddex bilood kadib doorashadii madaxweynaha waqtigiisu dhammaaday, xoguhu waxay xaqiijinayaan in hoos-u-dhac weyn uu ku yimid kobaca dhaqaalaha dalka, awoodda wax-iibsiga qoysaska iyo macaashka ganacsiyada, iyadoo koror ballaaran uu ku yimid shaqo la’aanta, sicirbararka, saboolnimada iyo tirada barakacayaasha,” ayuu Khayre yiri.

“Halka taliskiisuna ka xooleystay xaalufinta hantidii qaranka iyo boobka dhulka danta guud,” ayuu hadalkiisa ku daray.

Khayre ma uusan magacaabin xogta uu ku saleeyay qiimeyntiisa, mana uusan soo bandhigin tirooyin gaar ah oo ku saabsan kobaca dhaqaalaha, shaqo la’aanta, saboolnimada ama macaashka ganacsiyada.

Sidoo kale, eedeymaha uu ka jeediyay hantida qaranka iyo dhulka danta guud si madax-bannaan looma xaqiijin.

Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Madaxtooyada Soomaaliya ayaan weli si rasmi ah uga jawaabin eedeymaha cusub ee ra’iisul wasaarihii hore.

Cadaadiska dhaqaale

Qaar kamid ah walaacyada dhaqaale ee uu Khayre soo bandhigay waxay la jaanqaadayaan cadaadisyo ay diiwaangeliyeen hay’adaha caalamiga ah, inkastoo warbixinnadaas aysan mas’uuliyadda xaaladda dusha ka saarin cid gaar ah.

Warbixinta Bangiga Adduunka ee dhaqaalaha Soomaaliya, oo la daabacay bishii May 2026, ayaa sheegtay in sicirbararka sare, oo inta badan ka dhashay qiimaha tamarta, uu wiiqay awoodda wax-iibsiga qoysaska isla markaana kordhiyay halista saboolnimada, gaar ahaan qoysaska dakhligoodu hooseeyo.

Sicirbararka Soomaaliya ayaa la saadaaliyay inuu gaaro 6 boqolkiiba sannadka 2026, kahor inta uusan hoos u dhicin muddada dhexe, sida lagu sheegay warbixinta Bangiga Adduunka⁠.

Dhaqaalaha Soomaaliya ayaa weli si weyn ugu nugul abaaraha, colaadaha, isbeddelka qiimaha cuntada iyo shidaalka iyo hoos-u-dhaca gargaarka caalamiga ah. Qoysas badan ayaa nolol maalmeedkooda ku tiirsan xoolaha, ganacsiyada yaryar, shaqooyinka maalinlaha ah iyo lacagaha ay dibadda kasoo diraan Soomaalida qurbaha ku nool.

Soomaaliya ayaa sidoo kale wajahaysa xaalad bani’aadannimo oo sii xumaanaysa. Roobabkii oo baaqday, amni-darrada iyo gargaarka dibadda oo si weyn loo dhimay ayaa sababay in in ka badan nus milyan qof ay barakacaan qeybtii hore ee 2026.

Barnaamijyada nafaqeynta ayaa waayay in ka badan 80 boqolkiiba taageeradii maaliyadeed, xilli ay sii kordhayso nafaqo-darrada carruurta, sida ay ku warrantay Reuters⁠.

Cadaadisyadan ayaa saameeyay qoysas markii horeba la daalaa dhacayay qiimaha cuntada oo sareeya, shaqooyin yari iyo helitaanka adeegyada caafimaadka, waxbarashada iyo biyaha nadiifta ah oo kooban.

Eedeymaha dhulka danta guud

Eedeymaha Khayre ee hantida dadweynaha ayaa daba socda cabashooyin ay siyaasiyiinta mucaaradka hore uga muujiyeen maareynta iyo wareejinta dhulka dowladda ee Muqdisho.

Siyaasiyiinta mucaaradka ayaa dhowr jeer ku eedeeyay dowladda in hanti dadweyne, oo ay ku jiraan dhulal hore loogu qoondeeyay hay’adaha dowladda iyo adeegyada aasaasiga ah, lagu wareejiyay dhinacyo kale iyadoo aan la helin hufnaan ku filan.

Waxay dalbadeen in la shaaciyo heshiisyada la xiriira hantidaas, laguna sameeyo baaritaan madax-bannaan.

Dowladda ayaa hore u sheegtay in qaar kamid ah go’aannada la xiriira dib-u-horumarinta iyo hantida ay qeyb ka yihiin dadaallada lagu soo celinayo hantida dowladda, lagu casriyeynayo Muqdisho, laguna horumarinayo kaabeyaasha dadweynaha.

Khayre ayaa hadda ku doodaya in mas’uuliyiin dowladda ka tirsan ay si gaar ah uga faa’iideysteen xaalufinta hantida qaranka. Hase yeeshee, ma uusan soo bandhigin xukun maxkamadeed ama baaritaan madax-bannaan oo caddeynaya eedeyntaasi.

Muranka muddo-xileedka madaxweynaha

Khayre wuxuu Xasan Sheekh ku tilmaamay madaxweyne “waqtigiisu dhammaaday,” taasoo ka tarjumaysa mowqifka ay qabaan siyaasiyiin badan oo mucaarad ah.

Xasan Sheekh Maxamuud waxaa la doortay 15-kii May 2022, iyadoo nidaamkii markaas jiray uu dhigayay in xildhibaannada federaalku doortaan madaxweyne muddo afar sano ah xilka haya.

Baarlamaanka ayaa bishii Maarso 2026 ansixiyay isbeddello dastuuri ah oo muddo-xileedka madaxweynaha ka dhigi kara shan sano, doorashooyinkana dib u dhigi kara hal sano. Mucaaradka ayaa diiday hannaankaas, iyagoo su’aal geliyay in isbeddellada lagu dabaqi karo maamulka hadda jira.

Dowladda ayaa ku doodaysa in isbeddellada dastuuriga ahi sharciyeynayaan sii wadidda geeddi-socodka loogu gudbayo doorasho qof iyo cod ah. Mucaaradka ayaa ku adkeysanaya in muddo-xileedkii asalka ahaa uu dhammaaday bishii May, isla markaana isbeddel kasta oo weyn oo dastuuri ama doorasho uu u baahan yahay heshiis siyaasadeed oo ballaaran.

Saameynta sharci iyo siyaasadeed ee isbeddelladaas ayaa weli ah mid lagu muransan yahay, sida ay ku warrantay ⁠.

Hadalka Khayre ayaa la filayaa inuu cadaadis dheeraad ah ku kordhiyo dowladda federaalka, si ay uga jawaabto walaacyada la xiriira dhaqaalaha, dhulka danta guud iyo doorashooyinka dib u dhacay.

Siyaasiyiinta mucaaradka ayaa laga yaabaa inay sii wadaan dalabaadka ku saabsan in la shaaciyo macluumaadka maaliyadeed, baaritaan madax-bannaan lagu sameeyo wareejinta hantida dadweynaha, lana gaaro hannaan siyaasadeed oo lagu heshiisan yahay.

Dowladda ayaa sidoo kale wajihi karta su’aalo ku saabsan qorshaheeda xakameynta sicirbararka, ilaalinta awoodda wax-iibsiga qoysaska iyo wax ka qabashada baahiyaha bani’aadannimo ee sii kordhaya.

Falanqeyn: Sababta ay arrintani muhiim u tahay

Hadalka Khayre wuxuu isku xirayaa muranka siyaasadeed ee Soomaaliya iyo cadaadiska dhaqaale ee maalin kasta haysta qoysaska. Sare u kaca qiimaha, shaqo la’aanta iyo barakaca waxay kordhin karaan cabashada dadweynaha, xilli hay’adaha siyaasadda ay ku kala qeybsan yihiin dastuurka iyo jadwalka doorashada.

Eedeymaha la xiriira hantida dadweynaha waxay sidoo kale xoojin karaan dalabaadka ku saabsan hufnaan iyo isla xisaabtan. Hase yeeshee, iyadoo aysan jirin diiwaanno la xaqiijiyay, baaritaanno madax-bannaan ama go’aanno maxkamadeed, hadalka Khayre wuxuu weli yahay eedeyn siyaasadeed oo aan loo xaqiijin xaqiiqo ahaan.

Murankan ayaa sii adkeyn kara wada-hadallada ku saabsan doorashada Soomaaliya. In dhinacyadu ku heshiiyaan hannaan doorasho ayaa muhiim u noqon kara ka hortagga in cabashooyinka dhaqaale iyo bani’aadannimo ay isu beddelaan il kale oo xasillooni-darro siyaasadeed.