MUQDISHO, Soomaaliya, Sebtembar 24, 2026
Maamulka Koonfur Galbeed ee la safan Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen ayaa hay’adaha Qaramada Midoobay, ururrada aan dowliga ahayn, safaaradaha iyo hay’adaha horumarinta uga digay inay hakiyaan safarrada aan muhiimka ahayn ee ay ku tagayaan magaalada Baydhabo, isaga oo sabab uga dhigay dhaqdhaqaaqyo ciidan iyo walaac amni oo ka jira magaalada iyo deegaannada ku hareeraysan.

Qoraal digniin amni ah oo ku taariikheysan Sebtembar 23 ayaa Wasaaradda Amniga Gudaha ee maamulkaasi ku sheegtay in taladu ay khuseyso hay’adaha Qaramada Midoobay, ururrada caalamiga ah iyo kuwa gudaha, safaaradaha, hay’adaha diblomaasiyadeed iyo saaxiibbada horumarinta ee qorsheynaya safarro aan daruuri ahayn.

Maamulka ayaa sheegay in tallaabadan loogu talagalay yareynta khatarta soo gaari karta shaqaalaha gargaarka, diblomaasiyiinta, dadka deegaanka iyo bulshooyinka ku nool hareeraha magaalada Baydhabo.

“Xaaladaha amni ee hadda jira ma fududeynayaan booqashooyinka aan muhiimka ahayn,” ayay wasaaraddu ku tiri qoraalka. Waxay intaas ku dartay in dhaq-dhaqaaq aan loo baahnayn uu shaqaalaha iyo rayidka gelin karo khatar laga baaqsan karo.

Digniintu ma khuseyso safarrada gargaarka bini’aadannimo ee muhiimka ah iyo xaaladaha degdegga ah. Hase yeeshee, maamulka ayaa hay’adaha fulinaya howlo noocaas ah ugu baaqay inay sameeyaan qiimeyn amni oo dhammaystiran, raacaan habraacyada amniga ee jira, isla markaana ay hore ula sii socdaan masuuliyiinta ay khuseyso.

Maamulka la safan Laftagareen ayaa sheegay in digniintu sii jiri doonto ilaa amar dambe, ayna soo saari doonaan warar cusub haddii ay isbeddel weyn ku yimaadaan xaaladaha amni ee saameeya safarrada Baydhabo.

Safarka Saraakiisha WFP iyo Hawlaha Gargaarka

Digniinta ayaa timid kadib booqasho la sheegay inay saraakiil sare oo ka tirsan Barnaamijka Cunnada Adduunka ee WFP ku tageen Baydhabo maalintii Talaadada. Maamulka Laftagareen ayaa sheegay in booqashadaasi ay muujineyso walaaca sii kordhaya ee la xiriira xaaladda siyaasadeed iyo tan amni ee magaalada.

WFP iyo hay’adaha kale ee Qaramada Midoobay ayaan markiiba soo saarin bayaan dadweyne oo ay kaga jawaabayaan digniinta safarka.

Baydhabo waxay ka mid tahay xarumaha ugu muhiimsan ee gargaarka bini’aadannimo ee koonfurta Soomaaliya. Magaalada iyo nawaaxigeeda waxaa ku nool dad badan oo ka barakacay colaado, abaaro iyo cunno yari, kuwaas oo ku tiirsan gargaar cunto, nafaqo, caafimaad iyo adeegyo kale oo bini’aadannimo.

Maamulka ayaa carrabka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay in gargaarka bini’aadannimo uusan istaagin. Waxa uu sheegay in digniinta loo soo saaray si loo ilaaliyo shaqaalaha, rayidka iyo howlaha gargaarka ee lagama maarmaanka ah xilligan ay sare u kaceen walaacyada amni.

Qoraalka digniinta ma uusan sheegin in ay saameynayso duulimaadyada gargaarka, safarrada waddooyinka ama shaqooyinka hay’adaha ka wada gudaha magaalada. Waxa uu se hay’adaha ku boorriyay inay si dhow ula socdaan xaaladda amniga una diyaargaroobaan qorshayaal taxaddar leh.

Khilaafka Awoodda Baydhabo

Maamulka Laftagareen ayaa sheegay in digniintiisa aan lagu khaldin wararka iyo amarada kasoo baxa maamulka hadda ka shaqeeya Baydhabo.

Cabdicasiis Laftagareen, oo Koonfur Galbeed hoggaaminayay tan iyo 2018, ayaa xilka ka degay kadib markii ciidamada federaalka ay la wareegeen magaalada Baydhabo bishii Maarso, xilli uu jiray khilaaf xooggan oo u dhexeeyay isaga iyo Dowladda Federaalka Soomaaliya.

Sheekh Aadan Maxamed Nuur, oo loo yaqaan Aadan Madoobe, ayaa markii dambe loo doortay hoggaanka maamul cusub oo Koonfur Galbeed ah, kaas oo taageero ka helay Dowladda Federaalka. Laftagareen iyo taageerayaashiisa ayaa diiday sharciyadda maamulkaa, iyaga oo weli ku adkeysanaya inay leeyihiin awood siyaasadeed oo sharci ah.

Murankaasi wuxuu abuuray laba dhinac oo isku haya maamulka Koonfur Galbeed. Maamulka ka shaqeeya Baydhabo waxaa taageera ciidamada federaalka, halka ciidamo iyo masuuliyiin la safan Laftagareen ay saameyn ku leeyihiin deegaanno ka baxsan magaalada.

Khilaafka ayaa adkeeyay isku-duwidda amniga, wuxuuna abuuray xaalad aan degganeyn oo saameyneysa shacabka, ganacsatada iyo hay’adaha gargaarka ee gobolka ka shaqeeya.

Dowladda Federaalka ayaa hore ugu eedeysay qaar ka mid ah ciidamada la safan Laftagareen inay isku dhinac yihiin Al-Shabaab xilliyada weerarrada Baydhabo. Dhinaca Laftagareen ayaa si cad u beeniyay eedeymahaas, isaga oo sheegay in taageerayaashiisu ku lug leeyihiin khilaaf siyaasadeed iyo mid amni, balse aysan xiriir la lahayn kooxda Al-Shabaab. Eedeymahaas si madax-bannaan looma xaqiijin.

Dagaalladii Hore ee Baydhabo

Baydhabo waxaa bilihii u dambeeyay ka dhacay dagaallo isdaba joog ah oo u dhexeeyay ciidamada federaalka iyo kooxo hubeysan oo taageersan Laftagareen.

Bishii Agoosto 17, ciidamada federaalka ayaa magaalada ka saaray dagaalyahanno mucaarad ah kadib dagaal xooggan, sida ay sheegeen dad deegaanka iyo masuuliyiin. Dagaalkaasi wuxuu sababay dhimasho iyo dhaawac soo gaaray rayid iyo dhinacyadii dagaallamayay, inkastoo tirada khasaaraha ay kala duwanaayeen warbixinnada dhinacyada kala duwan.

Sidoo kale, Sebtembar 3, dagaal ayaa ka dhacay duleedka Baydhabo oo u dhexeeyay ciidamada dowladda iyo maleeshiyaad la safan Laftagareen. Isbitaalka Gobolka Bay ayaa markaas sheegay inuu qaabilay 71 dhaawac ah, oo ay ku jireen haween, iyo hal qof oo rayid ah oo dhintay.

Dagaalladaasi waxay ku qasbeen dad badan inay ka cararaan xaafadahooda, iyadoo rasaas iyo qaraxyo laga maqlayay qaybo kamid ah magaalada. Ciidamada dowladda ayaa xoojiyay roondooyinka amni ee waddooyinka waaweyn iyo goobaha muhiimka ah kadib markii rabshaduhu yaraadeen.

Xaaladda Baydhabo waxaa sidoo kale sii adkeeya halista joogtada ah ee Al-Shabaab, oo weli ka firfircoon deegaanno badan oo miyiga koonfurta Soomaaliya ah.

Asalka Xiisadda Koonfur Galbeed

Xiisadda hadda taagan waxay salka ku haysaa muran ballaaran oo ku saabsan wax ka beddelka dastuurka, doorashooyinka maamullada iyo awood qaybsiga Dowladda Federaalka iyo dowlad goboleedyada.

Maamulka Laftagareen ayaa bishii Maarso shaaciyay inuu xiriirka u jaray Dowladda Federaalka Soomaaliya, wax yar ka hor intii ciidamo federaal ah aysan la wareegin Baydhabo. Laftagareen ayaa markaas ku dhawaaqay inuu xilka ka degay, hase yeeshee taageerayaashiisa ayaa sii waday inay ka horyimaadaan maamulka lagu dhisay magaalada.

Khilaafkan ayaa noqday mid kamid ah caqabadaha siyaasadeed iyo amni ee ugu waaweyn ee Soomaaliya wajahday sanadkan 2026. Waxa kale oo uu sare u qaaday walaaca laga qabo in colaadaha siyaasadeed ay fursad u abuuraan Al-Shabaab.

Maamulka Laftagareen ayaa sheegay in digniinta safarka ay sii socon doonto ilaa amar dambe, balse ma uusan cayimin muddada ay jiri doonto ama goobaha ay gaar ahaan ka jiraan dhaqdhaqaaqyada ciidan ee uu tilmaamay.

M