MUQDISHO, Soomaaliya — Agoosto 31, 2026 — Wasaaradda Warfaafinta ee maamulka Koonfur Galbeed ee taageersan Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen ayaa si adag u beenisay eedeymo sheegaya inuu xiriir la leeyahay Al-Shabaab, iyadoo ku tilmaantay hadalka ka soo baxay Aadan Madoobe, mid la been abuuray oo aan lagu saleyn caddeymo lagu kalsoonaan karo.
Bayaanka waxaa soo saaray Dr. Maxamed Ibraahim Bilaal, oo ah Wasiirka Warfaafinta iyo Wacyigelinta Dadweynaha ee maamulka taageersan Laftagareen. Wasaaraddu maamulka kale ee Koonfur Galbeed ku tilmaantay mid dibadda laga soo dhisay, iyadoo sidoo kale diidday inuu sharciyad u leeyahay matalaadda shacabka deegaannada maamulkaas.
Eedeynta loo jeediyay Laftagareen si madax-bannaan looma xaqiijin karo. Maamulka ay taageerto Aadan Madoobe kama uusan jawaabin bayaanka cusub ilaa waqtiga warkan la qorayay.
Wasaaraddu waxay sheegtay in khilaafka u dhexeeya Laftagareen iyo madaxda dowladda federaalka uu yahay mid siyaasadeed oo aan loo beddeli karin arrin la xiriirta argagixisada.
Waxay ka digtay in eedeymaha Al-Shabaab loo adeegsado khilaafaadka siyaasadeed, iyadoo sheegtay inay arrintaasi dhaawici karto kalsoonida lagu qabo hay’adaha amniga Soomaaliya, isla markaana dareenka ka leexin karto khatarta dhabta ah ee kooxda.
Al-Shabaab, oo xiriir la leh Al-Qaacida, ayaa muddo dheer dagaal kula jirtay dowladda Soomaaliya iyo saaxiibadeeda caalamiga ah. Dowladda Soomaaliya waxay xubnaha kooxda inta badan ugu yeertaa “Khawaarij,” inkasta oo Al-Shabaab ay diiddo magacaas.
Wasaaradda oo Dalbatay Raalligelin
Wasaaradda taageersan Laftagareen waxay soo saartay afar dalab, kuwaas oo ay ka mid yihiin in si degdeg ah oo aan shuruud lahayn looga noqdo eedeynta iyo in raalligelin dadweyne laga siiyo Laftagareen iyo shacabka Koonfur Galbeed.
Waxay sidoo kale ku baaqday in la joojiyo waxa ay ku tilmaantay adeegsiga eedeymaha argagixisada iyo hay’adaha amniga qaranka ee ka dhanka ah dhinacyada siyaasadda isku haya.
Wasaaraddu waxay dalbatay in la ixtiraamo awoodda siyaasadeed, xuquuqda iyo rabitaanka wadajirka ah ee shacabka Koonfur Galbeed. Waxay sheegtay in sharciyadda siyaasadeed aan lagu soo rogi karin cadaadis dibadeed, awood ciidan ama ku takrifalka awoodda dowladda federaalka.
“Been-abuurka eedeymaha argagixisada wuxuu si toos ah u dhaawacayaa dagaalka Soomaaliya ay kula jirto Al-Shabaab,” ayay wasaaraddu ku tiri bayaankeeda.
Waxay intaas ku dartay in eedeymaha noocaas ahi sumcad-darro u keeni karaan hay’adaha amniga, wiiqi karaan kalsoonida dadweynaha, isla markaana dagaalka argagixisada u beddeli karaan qalab lagu cadaadiyo dadka siyaasadda lagu kala aragti duwan yahay.
Dhammaan sheegashooyinkan waxay matalayaan mowqifka dhinaca taageersan Laftagareen, mana jiraan xaqiijin madax-bannaan oo lagu sameeyay.
Loollanka Sharciyadda Koonfur Galbeed
Bayaankan ayaa ku soo aadaya xilli uu sii xoogeysanayo khilaafka u dhexeeya laba dhinac oo mid walba sheeganayo inuu sharci ahaan matalo Koonfur Galbeed.
Laftagareen iyo taageerayaashiisa ayaa diidan sharciyadda maamulka ay taageerto Aadan Madoobe. Waxay ku doodaan inuusan maamulkaasi ka dhalan hannaan lagu kalsoonaan karo, loo dhan yahay ama waafaqsan dastuurka, iyagoo dowladda federaalka ku eedeynaya inay faragelin ku heyso arrimaha gudaha ee Koonfur Galbeed.
Dhinaca kale, kooxda ka soo horjeedda Laftagareen ayaa diidan sheegashadiisa ah inuu weli yahay madaxweynaha Koonfur Galbeed, waxayna Baidoa ka dhiseen maamul kale oo ay ku sheegeen inuu yahay kan sharciga ah.
Labada dhinac ayaa adeegsanaya hadallo sii adkaanaya, iyadoo mid walba uu isku tilmaamayo wakiilka sharciga ah ee shacabka Koonfur Galbeed. Khilaafkooda ayaa abuuray hubanti la’aan ku saabsan cidda maamuleysa hay’adaha dowladda, ciidamada ammaanka iyo xiriirka Koonfur Galbeed kala dhexeeya dowladda federaalka.
Wasaaradda ayaa sidoo kale difaacday waxqabadka Laftagareen, iyadoo sheegtay in intii uu hoggaanka hayay la xoojiyay hay’adaha maamulka, lana ilaaliyay shaqada dowladda inkastoo ay jireen cadaadisyo siyaasadeed, dhaqaale iyo kuwo amni.
Waxay dhinaca kale ku eedeysay inuu wado olole siyaasadeed oo lagu doonayo in sumcadda iyo sharciyadda Laftagareen iyo taageerayaashiisa lagu dhaawaco.
Bayaanka wasaaraddu ma uusan soo bandhigin wax caddeyn ah oo ku saabsan xiriir abaabulan ama wada-shaqeyn ka dhexeysa Laftagareen iyo Al-Shabaab, maadaama dukumeentigu ahaa jawaab lagu beeninayo eedeynta.
Asalka Khilaafka
Koonfur Galbeed waxaa ka jira khilaaf siyaasadeed iyo mid amni oo sii xoogeysanaya, iyadoo taageerayaasha Laftagareen iyo Aadan Madoobe ay ku loollamayaan maamulka iyo saameynta deegaannadaas.
Khilaafka ayaa ka gudbay hadallo siyaasadeed, wuxuuna saameeyay kala safashada ciidamada deegaanka, taas oo sare u qaadday walaaca laga qabo inay dhacaan iska horimaadyo hubeysan.
Mas’uuliyiinta taageersan Laftagareen ayaa horey ugu baaqay Hawlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya, AUSSOM, iyo saaxiibada caalamiga ah inay dhex-dhexaad ka ahaadaan khilaafka siyaasadeed ee Koonfur Galbeed.
Labada dhinac ayaa sidoo kale isku khilaafsan kaalinta dowladda federaalka. Taageerayaasha Laftagareen waxay ku eedeeyaan Muqdisho inay hay’adaha dowladda u adeegsaneyso wiiqidda hoggaanka maamul-goboleedka, halka dhinaca ka soo horjeeda uu ku doodayo in loo baahan yahay isbeddel siyaasadeed.
Khilaafkan ayaa dhacaya iyadoo Koonfur Galbeed ay weli ka mid tahay furimaha ugu waaweyn ee dagaalka Soomaaliya kula jirto Al-Shabaab. Kooxda ayaa weli ku sugan qeybo ka mid ah gobollada Bay, Bakool iyo Shabeellaha Hoose, iyadoo xaddida dhaqdhaqaaqa, weerartana shacabka, mas’uuliyiinta dowladda iyo ciidamada ammaanka.
Maxaa Xiga?
Wasaaradda taageersan Laftagareen ayaa dalbatay in si rasmi ah looga noqdo eedeynta, balse ma cadda in maamulka ay taageerto Aadan Madoobe uu ka jawaabi doono ama uu soo bandhigi doono caddeymaha uu ku saleynayo sheegashadiisa.
Khilaafku wuxuu sidoo kale carqaladeyn karaa isku-duwidda hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab. Ciidamada maamul-goboleedka, hay’adaha federaalka iyo saaxiibada caalamiga ah waxay u baahan yihiin hoggaan cad iyo iskaashi siyaasadeed si ay u fuliyaan hawlgallo amni.
