Soomaaliya oo Maanta Xusaysa 66 Guurada Xornimada Iyadoo Wajahaysa Khilaafyo Siyaasadeed, Muran Dastuuri ah iyo Caqabado Dhaqaale

Waxaa qoray: Farhiyo Mohamed Hussein

MUQDISHO, Soomaaliya — 1 Luulyo 2026 —Iyadoo Soomaaliya ay maanta u dabaaldegayso Maalinta Xornimada 1-da Luulyo, waxaa isla markaana socda dood siyaasadeed oo sii xoogeysanaysa oo ku saabsan jihada mustaqbalka dalka. Xuska maalintan oo astaan u ah midnimada iyo madax-bannaanida dalka, ayaa sanadkan ku soo beegmay xilli ay jiraan khilaafaad siyaasadeed, muranno dastuuri ah, iyo xaalad dhaqaale oo adag.

Dad badan oo Soomaaliyeed ayaa u arka maalintan mid isku mar ah oo xusuusinaysa taariikhda dalka iyo sidoo kale muujinaysa in dhismaha dowladnimada weli uusan dhammaystirnayn. Hoggaamiyeyaasha siyaasadda, bulshada rayidka ah, iyo shacabka ayaa weli ku kala aragti duwan sida loo wajahayo caqabadaha horyaalla nidaamka federaalka.

Maalinta Xornimada Soomaaliya waxay xusaysaa midowgii 1-da Luulyo 1960-kii ee u dhexeeyay gobolladii hore ee British Somaliland iyo Talyaaniga hoos imaan jiray, taas oo dhalisay Jamhuuriyadda Soomaaliyeed.

Sanadkan, doodaha siyaasadeed waxay si gaar ah diiradda u saarayaan nidaamka doorashooyinka iyo qaab-dhismeedka dowladnimada. Sida ay sheegayaan hadallo ay soo saareen siyaasiyiin kala duwan, waxaa weli taagan khilaaf ku saabsan dib-u-eegista dastuurka, qeybsiga awoodaha Dowladda Federaalka iyo Dowlad Goboleedyada, iyo nidaamka doorashooyinka dalka.

Arrin si weyn loo hadal hayo ayaa ah muranka ku saabsan muddada xilka Madaxweynaha. Siyaasiyiin mucaarad ah iyo qaar ka mid ah khubarada dastuurka ayaa sheegay in muddada dastuuriga ah ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay dhammaatay 15-kii May 2026, halka Dowladda Federaalka ay leedahay fasiraad kale oo sharci iyo siyaasadeed oo ku saabsan kala-guurka iyo hay’adaha dowliga ah. Kala aragti duwanaanshahan ayaa noqday mid ka mid ah doodaha ugu waaweyn ee siyaasadda dalka.

Ilaa hadda ma jiro heshiis siyaasadeed oo ballaaran oo ay gaareen dhinacyada waaweyn ee dalka.

Khilaafaadka Siyaasadeed oo Sii Socda

Xiriirka u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo qaar ka mid ah Dowlad Goboleedyada ayaa weli ah mid aan degganayn.

Khilaafaadka ugu waaweyn ayaa la xiriira dib-u-eegista dastuurka, qeybsiga kheyraadka, amniga, nidaamka doorashooyinka, iyo awood qaybsiga guud ee dalka.

Sida ay sheegeen mas’uuliyiin kala duwan oo heer federaal iyo heer gobol ah, wada-hadallo ayaa mararka qaar dhacay, balse weli waxaa taagan kala aragti duwanaansho culus.

Falanqeeyayaal siyaasadeed ayaa aaminsan in xal waara uu ku xirnaan doono wada-hadal iyo is-afgarad qaran.

Cadaadiska Dhaqaale oo Sii Kordhaya

Marka laga soo tago xaaladda siyaasadeed, qoysas badan oo Soomaaliyeed ayaa wajahaya nolol adag.

Sicir barar, shaqo la’aan, saameynta isbeddelka cimilada, iyo xaaladaha dhaqaale ee gobolka iyo caalamka ayaa saameyn ku yeeshay ganacsiyada iyo nolosha shacabka.

Khubarada dhaqaalaha ayaa marar badan sheegay in xasillooni la’aanta siyaasadeed ay hoos u dhigto maalgashiga iyo horumarka.

Caqabadaha Amniga

Soomaaliya waxay sidoo kale weli la tacaalaysaa khataraha amni ee ka imaanaya kooxda Al-Shabaab, oo weerarro ka fulisay qaybo kala duwan oo dalka ah, inkastoo ay socdaan hawlgallo militari oo ay wadaan ciidamada Soomaaliya iyo saaxiibbada caalamiga ah.

Saraakiisha amniga ayaa sheegay in midnimada siyaasadeed ay muhiim u tahay la dagaallanka kooxaha xagjirka ah.

Soomaaliya waxay muddo ka badan 30 sano ku jirtay dib-u-dhis dowladnimo kadib burburkii dowladdii dhexe ee 1991-kii.

Dastuurka ku-meelgaarka ah ee federaalka ayaa dhidib u aasay nidaamka dowladnimada, balse weli waxaa taagan qodobo badan oo aan si buuxda loo heshiin, sida awood qaybsiga, nidaamka doorashooyinka, iyo xiriirka federaalka.

Maalinta Xornimada ma aha oo kaliya xus taariikhi ah, balse waa fursad lagu qiimeeyo halka uu dalku marayo iyo waxa ka dhiman dhismaha dowladnimada.

Khilaafaadka siyaasadeed waa caadi dalalka dimuqraadiga ah, balse Soomaaliya waxaa looga baahan yahay in xal loo helo iyadoo la adeegsanayo dastuurka, wada-hadal, iyo is-afgarad qaran.

Haddii la gaaro heshiis siyaasadeed oo ballaaran, waxaa la filayaa in ay kororto kalsoonida shacabka, lana xoojiyo xiriirka hay’adaha dowladda, isla markaana la abuuro jawi dhaqaale oo deggan.

Iyadoo Soomaaliya ay xuseyso 66 sano guuradii xornimada, waxaa jirta rajo ah in hoggaamiyeyaasha dalka ay mudnaanta siiyaan wada-hadal iyo heshiis qaran.

Farhiyo Mohamed Hussein waa suxufiyad Soomaaliyeed oo wax ka qorta siyaasadda, dowladnimada, iyo arrimaha bulshada Geeska Afrika. Fikradaha ku xusan maqaalkaan waa kuwa qoraaga.