GAROOWE, Puntland — 25 Oktoobar 2026-Madaxweynaha Dowladda Puntland, Siciid Cabdullaahi Deni, ayaa ka digay xaaladda siyaasadeed ee ay Soomaaliya ku jirto, isagoo ku eedeeyey Dowladda Federaalka Soomaaliya inay ku guuldarreysatay hirgelinta wada-hadallo siyaasadeed oo loo dhan yahay, isla markaana ay qaadday tallaabooyin uu ku tilmaamay kuwo khatar gelinaya nidaamka federaalka iyo mustaqbalka dowladnimada Soomaaliyeed.
Madaxweyne Deni, oo khudbad ka jeediyey furitaanka kalfadhiga Golaha Wakiillada Puntland, ayaa sheegay in dalka uu wajahayo xaalad siyaasadeed oo u baahan dib-u-eegis qaran, wada-tashi ballaaran iyo heshiis ay gaaraan dhinacyada Soomaaliyeed.
Waxa uu si gaar ah u dhaliilay Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, isagoo ku eedeeyey inuu fashilay wada-hadalladii siyaasadeed, diiday hannaan doorasho oo heshiis lagu yahay, isla markaana uu ku dhawaaqay jadwal iyo nidaam doorasho oo aanay isku raacsanayn dhammaan saamileyda siyaasadda dalka.
Hadalka Deni ayaa imanaya xilli ay sii xoogeysanayaan khilaafaadka u dhexeeya Dowladda Federaalka, Puntland, Jubbaland iyo qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka, kuwaas oo isku haya arrimaha dastuurka, doorashooyinka iyo awood-qeybsiga hay’adaha dowladda.
Deni oo ka digay halista ku wajahan dowladnimada Soomaaliya
Madaxweynaha Puntland ayaa sheegay in geeddi-socodkii dowlad-dhiska Soomaaliya uu wajahayo caqabado waaweyn, isla markaana ay sii yaraanayso kalsoonidii u dhexeysay dhinacyadii ku heshiiyey dhismaha nidaamka federaalka.
Waxa uu tilmaamay in go’aannada masiiriga ah ee dalka aan lagu gaari karin hannaan hal dhinac ah, balse loo baahan yahay wada-tashi iyo heshiis siyaasadeed oo ay qeyb ka yihiin dowlad-goboleedyada, Dowladda Federaalka iyo saamileyda kale.
Deni ayaa ku dooday in nidaamka federaalka uu ku dhisan yahay wada-shaqeyn, heshiis iyo ilaalinta awoodaha dastuuriga ah ee heerarka kala duwan ee dowladda.
Sida uu sheegay, haddii mabaadi’daas la iska indho tiro, waxaa adkaan karta in la helo hannaan dowladeed oo ay dhammaan dadka Soomaaliyeed ku wada qanacsan yihiin.
Dhanka kale, Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa hore u difaacday qorshaheeda dib-u-habeynta dastuurka iyo doorashooyinka, iyadoo ku doodday in isbeddelladaasi muhiim u yihiin hirgelinta nidaam dimuqraadi ah oo shacabka Soomaaliyeed si toos ah ugu doortaan hoggaankooda.
Puntland oo ku baaqday shirweyne dib-u-tashi iyo badbaado qaran
Qodobka ugu weyn ee khudbadda Madaxweyne Deni ayaa ahaa baaq uu u diray dhinacyada Soomaaliyeed, kaas oo ku saabsan in la qabto shirweyne qaran oo looga arrinsado xaaladda siyaasadeed iyo mustaqbalka dalka.
Puntland ayaa ku baaqday in la abuuro madal wada-hadal oo ay ka qeyb galaan dhinacyada siyaasadda, si loo helo xal laga wada shaqeeyey oo looga gudbo khilaafaadka jira.
Shirweynaha uu Deni soo jeediyey ayaa la filayaa in diiradda lagu saaro muranka doorashooyinka, khilaafka dastuurka, xiriirka Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada, iyo sidii dib loogu soo celin lahaa kalsoonida siyaasadeed.
Madaxweynaha Puntland ayaa sidoo kale sheegay in maamulkiisu wada-tashi la yeelan doono shacabka Puntland, si looga qeybgeliyo go’aannada waaweyn ee saameynaya mustaqbalkooda.
Waxa uu ballanqaaday inuusan qaadan doonin go’aanno aysan shacabka Puntland waxba ka ogeyn ama aan lagala tashan.
Deni ayaa qiray in dad badan oo reer Puntland ah ay ka niyad-jabeen hannaanka dowlad-dhiska Soomaaliya, gaar ahaan horumar la’aanta ku saabsan heshiisyada siyaasadeed iyo dhismaha hay’ado qaran oo lagu wada qanacsan yahay.
Khilaafka doorashooyinka iyo eedeymaha loo jeediyey Xasan Sheekh
Madaxweyne Deni ayaa si adag uga hadlay muranka ka taagan doorashooyinka Soomaaliya, isagoo sheegay in Dowladda Federaalka ay ka leexatay waddadii wada-tashiga siyaasadeed.
Waxa uu ku eedeeyey Madaxweyne Xasan Sheekh inuu ku dhawaaqay jadwal doorasho iyo hannaan siyaasadeed oo aan heshiis guud laga gaarin.
Muranka doorashooyinka ayaa salka ku haya isbeddellada dastuuriga ah, qaabka loo qabanayo doorashooyinka iyo awoodaha hay’adaha maamulaya geeddi-socodka.
Dowladda Federaalka ayaa taageersan in Soomaaliya u gudubto doorashooyin dadweyne oo toos ah iyo nidaam xisbiyo badan, halka Puntland iyo qaar ka mid ah dhinacyada mucaaradka ay ku adkeysanayaan in marka hore la gaaro heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.
Dhinacyada ka soo horjeeda qorshaha dowladda ayaa qaba in doorashooyin aan heshiis lagu ahayn ay sii hurin karaan khilaafaadka siyaasadeed.
Si kastaba ha ahaatee, Dowladda Federaalka ayaa ku doodaysa in dib-u-habeynta doorashooyinku ay qeyb ka tahay dadaallada lagu xoojinayo dimuqraadiyadda iyo matalaadda shacabka.
Puntland oo cambaareysay weerarrada diyaaradaha Drone-ka
Madaxweynaha Puntland ayaa sidoo kale ka hadlay xaaladda amniga, isagoo cambaareeyey weerarrada loo adeegsado diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo falalka uu sheegay inay horseedayaan xasillooni-darro.
Deni ayaa Dowladda Federaalka ku eedeeyey inay taageerto dhaqdhaqaaqyo iyo kooxo hubeysan oo uu sheegay in looga gol leeyahay in lagu carqaladeeyo amniga Puntland.
Waxa uu sidoo kale dhaliilay adeegsiga ciidamada iyo hantida Soomaaliyeed ee uu ku andacooday in loo adeegsanayo dano siyaasadeed.
Eedeymahan ayaa ah kuwo ka yimid dhinaca Puntland, mana jiraan caddeymo madax-bannaan oo lagu xaqiijiyey dhammaan dhacdooyinka iyo xiriirrada uu madaxweynuhu tilmaamay.
Khilaafka amniga ayaa qeyb ka noqday muranka siyaasadeed ee u dhexeeya Garoowe iyo Muqdisho, iyadoo Puntland ay ku adkeysanayso ilaalinta awoodaheeda maamul iyo mas’uuliyadda sugidda amniga deegaannadeeda.
Deni oo ku dhawaaqay howlgallo amni oo ka dhacay Cal Madow iyo Cal Miskaad
Madaxweyne Siciid Deni ayaa sheegay in ciidamada amniga Puntland ay howlgallo ka fuliyeen dhulka buuraleyda ah ee Cal Madow iyo Cal Miskaad, kuwaas oo uu ku tilmaamay tallaabooyin lagu xoojinayo nabadgelyada.
Waxa uu sheegay in sidoo kale la diyaariyey howlgallo ballaaran oo lagu beegsanayo kooxaha argagixisada ee ku dhuumaaleysanaya deegaannadaas.
Deni ayaa xusay in ciidamada Puntland ay burburiyeen unugyo maleeshiyaad ah oo uu ku eedeeyey inay xiriir la leeyihiin Villa Soomaaliya, iyo kooxo ku lug lahaa falal burcad-badeednimo.
Hase yeeshee, faahfaahinta howlgalladaas, khasaaraha ka dhashay iyo eedeymaha ku saabsan cidda taageerta kooxaha la sheegay ayaan si madax-bannaan loo xaqiijin.
Madaxweynaha ayaa intaas ku daray in Puntland ay mamnuucday hubka sharci-darrada ah, isla markaana tallaabo sharci ah laga qaadi doono cid kasta oo isku dayda inay qalqal geliso amniga.
Waxa uu carrabka ku adkeeyey in dowladdiisu ay mudnaan siinayso sugidda amniga, xoojinta hay’adaha iyo ka hortagga falalka hubeysan.
Guddoomiyaha Golaha Wakiillada Puntland oo ka hadlay federaalka
Guddoomiyaha Golaha Wakiillada Puntland ayaa isaguna walaac ka muujiyey jihada uu marayo nidaamka federaalka Soomaaliya.
Guddoomiyaha ayaa sheegay in mabaadi’dii federaalka iyo wada-tashigii siyaasadeed la hareer maray, isagoo su’aal geliyey sida shacabka Puntland looga filan karo inay qeyb ka noqdaan go’aanno aysan iyagu dooran ama talo ku lahayn.
“Soomaaliya Federaalnimadii la xooray, wadatashigiina waa la diiday, Shacabka Puntland qeyb kama noqon doonaa wax aysan dooran Taladeedana aysan laheyn,” ayuu yiri Guddoomiyaha Golaha Wakiillada Puntland, sida ku cad hadalka laga soo xigtay.
Waxa uu xukuumadda Puntland ugu baaqay inay soo bandhigto aragtiyo macquul ah oo shacabka loogu caddeynayo xaaladda siyaasadeed iyo fursadaha hor yaalla.
Maxaa xiga khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya?
Hadalka Madaxweyne Deni ayaa ku soo beegmaya xilli Soomaaliya ay wajahayo muran siyaasadeed oo ku saabsan doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo xiriirka Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Baaqa Puntland ee shirweynaha dib-u-tashiga qaran ayaa noqon kara fursad cusub oo wada-hadal, haddii dhinacyada siyaasadda ay isku raacaan ka qeybgalka iyo ajandaha shirka.
Si kastaba, weli lama shaacin jadwal rasmi ah, goobta lagu qabanayo shirweynaha ama dhinacyada si rasmi ah uga qeybgalaya.
Waxaa sidoo kale aan weli caddayn tallaabooyinka siyaasadeed ee Puntland qaadi doonto marka ay soo dhammaadaan wada-tashiyada ay qorsheyneyso inay la yeelato shacabkeeda.
Madaxweyne Deni ayaa ku adkeystay in go’aannada mustaqbalka Puntland lagu saleyn doono wada-tashi iyo ilaalinta danaha shacabka.
Baaqa cusub ayaa mar kale muujinaya baahida loo qabo xal siyaasadeed oo laga wada heshiiyey, iyadoo Soomaaliya ay ku jirto marxalad muhiim u ah mustaqbalka nidaamkeeda federaalka iyo doorashooyinka qaranka.