MUQDISHO, Soomaaliya — Agoosto 26, 2026 — Xisbiga mucaaradka ah ee Himilo Qaran ayaa ka digay in Soomaaliya ay wajaheyso qalalaase siyaasadeed oo sii xoogeysanaya, isaga oo shacabka iyo hoggaamiyeyaasha siyaasadda ugu baaqay inay ku midoobaan hannaan doorasho oo loo dhan yahay.

Bayaan uu xisbigu soo saaray Talaadadii ayuu ku eedeeyay maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud musuqmaasuq, ku tumasho dastuurka iyo isku koobidda awoodda dowladda.

Xisbiga oo uu hoggaamiyo Madaxweynihii hore ee Soomaaliya Shariif Sheekh Axmed ayaa sheegay in geeddi-socodka dowlad-dhiska iyo midnimada qaranku ay halis ku jiraan sababo la xiriira khilaafaadka siyaasadeed, doorashooyinka lagu muransan yahay iyo maqnaanshaha heshiis siyaasadeed oo ay dhinacyadu wada oggol yihiin.

Himilo Qaran ayaa sidoo kale ku eedeeyay dowladda federaalka inay barakicisay bulshooyin nugul, boobtay hanti dadweyne, ku kacday xadgudubyo ka dhan ah shacabka, isla markaana awoodda siyaasadeed isku koobtay.

Xisbigu ma uusan soo bandhigin caddeymo faahfaahsan oo taageeraya dhammaan eedeymahaas, mana jirto xaqiijin madax-bannaan oo laga helay sheegashooyinka qaarkood.

“Dhibaatooyinka maanta ka jira Soomaaliya waxay ka dhasheen ku tumashada dastuurka iyo shuruucda dalka, iyo sidoo kale maqnaanshaha heshiis siyaasadeed,” ayuu xisbigu ku yiri bayaankiisa.

Himilo Qaran ayaa Madaxweyne Xasan Sheekh ku eedeeyay inuu mas’uul ka yahay xaalad uu xisbigu sheegay inay wiiqday kalsoonida bulshada, wadajirka qaranka iyo amniga, isla markaana horseedday khilaaf gudaha ah iyo dhibaatooyin dhaqaale.

Madaxtooyada Soomaaliya iyo dowladda federaalka ayaan si degdeg ah uga jawaabin eedeymaha ku xusan bayaanka. Mas’uuliyiinta dowladda ayaa hore u difaacay qorshahooda doorasho, iyaga oo sheegay inuu Soomaaliya ka saarayo nidaamka doorashada dadban ee ku dhisan awood-qeybsiga beelaha.

Doorashooyinka lagu muransan yahay

Himilo Qaran ayaa dhaleeceeyay doorashooyinkii lagu qabtay ama loo qorsheeyay gobolka Banaadir iyo dowlad-goboleedyada Koonfur Galbeed iyo Galmudug.

Xisbigu wuxuu doorashooyinkaas ku tilmaamay kuwo aan sharciyad buuxda lahayn, aan loo dhammeyn, isla markaana aan si hufan loo maamulin.

Waxa uu sheegay in habraacyada doorashadu aysan buuxin rajada shacabka Soomaaliyeed ee ah inay si xor ah u codeeyaan una doortaan hoggaamiyeyaal ay ku kalsoon yihiin.

Xisbiga ayaa ku dooday in doorasho qof iyo cod ah oo lagu kalsoonaan karo ay tahay inay oggolaato tartan siyaasadeed oo dhab ah, isla markaana lagu qabto xeerar ay wada aqbalaan dhinacyada siyaasadeed ee dalka.

Himilo Qaran ayaa go’aankii Maxkamadda Sare ee Federaalka ee la xiriiray doorashadii Galmudug ku tilmaamay mid taageeraya cabashadiisa ku saabsan hannaanka doorashooyinka.

Maxkamadda Sare ayaa Isniintii laashay natiijadii doorashadii isku sidkaneyd ee Baarlamaanka Galmudug iyo goleyaasha deegaanka, taas oo la qabtay 30-kii Luulyo.

Maxkamaddu waxay sheegtay in doorashada aan loo qaban si waafaqsan Dastuurka iyo sharciga doorashooyinka Soomaaliya, sidaas darteedna aysan natiijadeedu lahayn awood sharciyeed.

Go’aanka maxkamadda ayaa dhabar-jab ku noqday hannaanka doorasho ee ay taageereyso dowladda federaalka, wuxuuna abuuray su’aalo ku saabsan sida loo maamuli doono doorashooyinka kale ee qorsheysan.

Himilo Qaran ayaa shacabka Soomaaliyeed ugu baaqay inaysan oggolaan in hay’ado ama hoggaamiyeyaal gaar ahi go’aamiyaan mustaqbalkooda siyaasadeed iyada oo aan la helin oggolaanshaha dadweynaha.

Khilaafka awoodda dowladda federaalka

Xisbiga ayaa sidoo kale diiday in dowladda federaalku awood u leedahay inay doorashooyin ka abaabusho dowlad-goboleedyada.

Himilo Qaran wuxuu ku dooday in faragelin noocaas ahi ay ka hor imaaneyso Dastuurka, heshiisyada siyaasadeed iyo shuruucda nidaamka federaalka Soomaaliya.

Xisbigu wuxuu Madaxweyne Xasan Sheekh ku eedeeyay inuu doorashooyinka lagu muransan yahay u adeegsanayo sidii uu waqtigiisa xukunka u dheereysan lahaa. Madaxtooyada ayaa horay u diidday sheegashada mucaaradka ee ah in madaxweynuhu xilka ku joogo muddo ka baxsan waajibaadkiisa sharciyeed.

Khilaafka wuxuu qeyb ahaan salka ku hayaa wax-ka-beddelladii dastuurka ee Baarlamaanku ansixiyay bishii Maarso. Taageerayaasha dowladda waxay ku doodayaan in wax-ka-beddelladaasi muddo-xileedka hay’adaha federaalka ka dhigeen shan sano halkii uu markii hore ka ahaa afar sano.

Mucaaradku wuxuu diiday fasiraaddaas, isaga oo sheegay in wax-ka-beddel dastuur aan loo adeegsan karin kordhinta muddo-xileedka mas’uuliyiintii horey xilka u haysay.

Madaxweyne Xasan Sheekh wuxuu ku adkeysanayaa in muddo-xileedkiisu soconayo ilaa 2027. Himilo Qaran iyo kooxaha kale ee mucaaradka ayaa qaba in muddo-xileedkiisii afarta sano ahaa uu dhammaaday 15-kii May 2026.

Xisbigu wuxuu ku dooday in dowladda federaalku hadda ku shaqeyso awood xilgaarsiin ah, sidaas darteedna aysan sharci ahaan awood ugu lahayn inay qabato doorashooyinka dowlad-goboleedyada ama ay gaarto go’aanno waaweyn oo saameynaya kala-guurka siyaasadeed.

Dowladda federaalka ma aqbalin sheegashadaas. Sharcinimada hay’adaha hadda jira iyo fasiraadda wax-ka-beddellada dastuurka ayaa weli ah arrimo si weyn loogu kala aragti duwan yahay.

Soomaaliya ayaa muddo dheer ku dhibtooneysay inay ka gudubto nidaamka doorashada dadban ee beelaha ku dhisan una gudubto doorasho qof iyo cod ah.

Khilaafaadka ka taagan dastuurka, maamulka doorashooyinka iyo qeybsiga awoodda u dhexeysa dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada ayaa marar badan dib u dhigay geeddi-socodkaas.

Xiisadda ayaa sii korortay horraantii 2026, markii xildhibaanno mucaarad ahi ka horyimaadeen wax-ka-beddello dastuur oo ay sheegeen inay muddo-xileedka hay’adaha federaalka kordhinayaan.

Kulan Baarlamaan oo dhacay bishii Janaayo ayaa hakad galay kadib buuq, gacan-ka-hadal iyo muran ka dhashay habraacii loo marayay soo bandhigidda wax-ka-beddellada.

Khilaafka siyaasadeed ayaa bishii Juun sababay iska horimaadyo ka dhacay qeybo ka mid ah Muqdisho. Ciidamada dowladda iyo kooxo hubeysan oo lala xiriiriyay siyaasiyiinta mucaaradka ayaa dagaallamay, taas oo ku qasabtay qaar ka mid ah dadka deegaanka inay guryahooda ka barakacaan.

Xiisadda hadda jirta waxay soo nooleysay xusuusta qalalaasihii doorashada ee 2021, markaas oo isku day muddo-kordhin ahi sababay abaabul ciidan iyo dagaal ka dhacay Muqdisho. Wadahadallo siyaasadeed ayaa markii dambe horseeday in la qabto doorasho dadban.

Himilo Qaran ayaa shacabka, xisbiyada siyaasadda, madaxda dowladda federaalka, hoggaamiyeyaasha dowlad-goboleedyada iyo daneeyayaasha kale ugu baaqay inay taageeraan heshiis loo dhan yahay oo lagu maamulayo doorashada federaalka.