MUQDISHO, Soomaaliya — Sebteembar 23, 2026 — Guddiga Golaha Shacabka ee Soomaaliya ayaa ka horyimid amar uu Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre ku faray in tartan furan loo galo xilalka agaasime waaxeedyada ee hay’adaha dowladda, taas oo sii xoojisay khilaaf sharci iyo hay’adeed oo ka dhashay hannaanka dib-u-habeynta shaqaalaha rayidka.

Khilaafka ayaa ku saabsan mashruuc dib-u-habeyn loogu sameynayo shaqaalaha rayidka, kaas oo dowladda federaalku qorsheyneyso in xilalka sare ee agaasime waaxeedyada lagu buuxiyo hannaan tartan furan ah.

Guddiga ay khuseyso arrintan ee Golaha Shacabka ayaa sheegay in amarka Ra’iisul Wasaaraha aan lagu fulin karin qaabkiisa hadda, isaga oo ku dooday in dowladda ay marka hore caddeyso saldhigga sharci iyo habraacyada lagu maamulayo shaqaaleysiinta iyo magacaabista shaqaalaha sare ee rayidka.

Sida uu guddigu sheegay, waa in la qeexaa shuruucda iyo nidaamka lagu saleeynayo geeddi-socodka ka hor inta aysan wasaaradaha iyo hay’adaha dowladdu bilaabin xayeysiinta, qiimeynta ama magacaabista musharraxiinta xilalkaas.

Guddoomiyaha Guddiga Horumarinta Adeegga Bulshada ee Golaha Shacabka ayaa sidoo kale ka horyimid amarka, isaga oo sheegay in shaqaaleysiinta xilalka dowladda ay u baahan tahay hannaan sharci iyo hay’adeed oo cad.

Mowqifka guddiga ayaa khilaaf cusub ka dhex abuuray baarlamaanka iyo xukuumadda, xilli qorshaha dib-u-habeyntu uu saameynayo xilal sare oo ka jira wasaaradaha iyo hay’adaha federaalka.

Khilaafku kuma eka oo keliya in xilalka sare lagu buuxiyo tartan furan, balse wuxuu ku saabsan yahay hay’adda awoodda u leh dejinta xeerarka, kormeerka fulinta iyo go’aaminta in nidaamka la soo jeediyay waafaqsan yahay sharciyada jira.

Hanti-dhowrka Guud ee Qaranka ayaa isaguna ka horyimid amarka Ra’iisul Wasaaraha ee ku saabsan in tartan furan loo galo xilalka agaasime waaxeedyada ee hay’adaha dowladda.

Faragelinta Hanti-dhowrka Guud ayaa culays dheeraad ah saartay walaaca la xiriira saldhigga sharci iyo maamul ee amarkaasi. Xafiiska Hanti-dhowrka ayaa door ku leh kormeerka hantida dadweynaha iyo isla-xisaabtanka maaliyadeed ee dowladda.

Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha iyo wasaaradaha sida tooska ah u saameynaya dib-u-habeynta ayaan weli si fagaare ah uga jawaabin diidmada guddiga baarlamaanka iyo Hanti-dhowrka Guud.

Khilaafka Sharci iyo Hay’adeed

Arrintan ayaa muujisay khilaaf ka ballaaran oo ku saabsan sida dowladda federaalku u maareyneyso shaqaalaha rayidka iyo hay’adaha dowliga ah.

Shaqaaleysiinta dowladda ayaa muddo dheer ahayd arrin xasaasi ah oo siyaasadeed iyo maamulba leh, iyadoo Soomaaliya ay ku jirto dadaal lagu xoojinayo hay’adaha qaranka, kor loogu qaadayo awoodda shaqaalaha rayidka, laguna hagaajinayo adeegyada dadweynaha.

Dadka taageera tartanka furan waxay ku doodaan in nidaamkan uu kordhin karo hufnaanta, yareyn karo eexda iyo magacaabista ku saleysan xiriirrada, isla markaana fursad siin karo dad aqoon iyo karti leh.

Hase yeeshee, walaaca baarlamaanka ayaa tilmaamaya in khilaafka hadda jira uu ku badan yahay habraaca iyo awoodda sharci ee amarka, halkii uu si toos ah uga horjeedi lahaa mabda’a tartanka furan.

Guddigu wuxuu dalbaday in marka hore la caddeeyo saldhigga sharci ee habka shaqaaleysiinta. Taasi waxay u baahan kartaa wada-tashi dheeraad ah oo dhex mara baarlamaanka, xukuumadda, hay’adaha shaqaalaha rayidka iyo hay’adaha sharciga.

Diidmada guddiga ee hirgelinta amarka sida uu hadda yahay waxay keeni kartaa dib u dhac, haddii aan la helin heshiis cad oo ku saabsan habraaca iyo awoodaha hay’adaha kala duwan.

Ilaa hadda lama oga in Xafiiska Ra’iisul Wasaaruhu wax ka beddeli doono amarka, uu raadin doono fasiraad sharci, uu wadahadal la geli doono guddiga, ama uu sii wadi doono qorshaha tartanka furan.

Walaaca Saameynta Siyaasadeed

Mashruuca dib-u-habeynta shaqaalaha rayidka ayaa, sida ay sheegayaan ilo madax-bannaan oo xog-ogaal ah, abuuray dood iyo is-qabqabsi ka dhex jira mas’uuliyiin sare iyo wasaarado maamula mashaariic waaweyn.

Dadka dhaliila qorshahan ayaa ku eedeeya in dib-u-habeyntu ay isu beddeli karto goob loollan siyaasadeed, iyadoo wasiirro qaar ay raadinayaan saameyn ay ku yeeshaan magacaabista xilalka muhiimka ah.

Waxaa jira eedeymo sheegaya in qaar kamid ah wasiirrada ku dhow Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ay doonayaan inay taageerayaal ku daraan xilalka ay saameyneyso dib-u-habeyntu. Eedeymahaas si madax-bannaan looma xaqiijin, mana jirto caddeyn si fagaare ah loo soo bandhigay oo muujineysa in xilal loo qoondeeyay dad siyaasadeed taageera.

Walaacyadaasi waxay muujinayaan cabsi laga qabo in hannaan loogu talagalay xirfadeynta shaqaalaha rayidka uu isu beddelo mid lagu loollamo, haddii aan la helin xeerar cad, isla-xisaabtan iyo kormeer madax-bannaan.

Wasaaradaha maamula mashaariicda waaweyn ayaa la sheegay inay noqdeen meelaha ugu muhiimsan ee khilaafku ka taagan yahay. Wasiirrada qaarkood ayaa la sheegay inay ka walaacsan yihiin isbeddellada saameyn kara awooddooda ku aaddan shaqaalaha, waaxyaha iyo hirgelinta mashaariicda.

Ma jiro war rasmi ah oo tilmaamaya in magacaabis kama dambeys ah lagu sameeyay amarka muranku ka dhashay. Sidaa darteed, khilaafka hadda jira wuxuu diiradda saarayaa sharcinimada iyo qaabka loo dejinayo tartanka ka hor inta aan si buuxda loo fulin.

Asalka iyo Macnaha Dib-u-habeynta

Soomaaliya waxay muddo dheer ku jirtay dadaal ay ku dhisayso hay’ado dowladeed oo awood leh, kadib sanado ay dalka ka jireen colaado, burbur hay’adeed iyo xasillooni darro siyaasadeed.

Dib-u-habeynta shaqaalaha rayidka ayaa ka mid ah dadaallada lagu doonayo in la helo shaqaale dowladeed oo lagu xusho karti, aqoon iyo tartan cadaalad ah, kana shaqeeya adeegyada dadweynaha.

Tartan furan oo loo galo xilalka sare wuxuu inta badan ka kooban yahay in boosaska si fagaare ah loo xayeysiiyo, la dejiyo shuruudo u qalma, la sameeyo qiimeyn iyo wareysiyo, lana helo guddi madax-bannaan oo dib u eega habka.

Hase yeeshee, kalsoonida nidaamkaas waxay ku xirnaan doontaa in xeerarkiisu cad yihiin, si furan loo fuliyo, islamarkaana ay jirto hay’ad awood u leh kormeerka iyo qaabilaadda cabashooyinka.

Agaasime waaxeedyadu waxay door weyn ku leeyihiin shaqada maalinlaha ah ee hay’adaha dowladda. Waxay maamulaan waaxyo farsamo, shaqaale, barnaamijyo iyo mararka qaar miisaaniyado iyo mashaariic muhiim ah.

Diidmada ka timid guddiga baarlamaanka iyo Hanti-dhowrka Guud waxay sare u qaadaysaa cadaadiska saaran dowladda si ay u muujiso in dib-u-habeynta shaqaalaha rayidka ay ku socoto sharci, isla-xisaabtan iyo hannaan ka madax-bannaan eex.