GAROWE, Soomaaliya — Agoosto 21, 2026 — Burcad-badeed looga shakisan yahay inay Soomaali yihiin ayaa afduubtay markabka shidaalka qaada ee SIBU 1, xilli uu marayay meel u dhow xeebaha Yemen, waxayna markabka u soo jiheeyeen dhinaca Soomaaliya, sida ay sheegeen hay’adaha ammaanka badaha.

Afduubkan ayaa noqonaya kii labaad ee lagu qabsado markab ganacsi muddo dhowr maalmood gudahood ah. Weerarradan ayaa sare u qaaday walaaca laga qabo in burcad-badeednimada Soomaaliya ay si xooggan ugu soo laabatay Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya.

Markabka, oo diiwaannada maraakiibta qaarkood lagu aqoonsado magaciisii hore ee Seamull, ayaa u socday dhinaca galbeed ee Gacanka Cadmeed markii uu diray farriin degdeg ah oo ku saabsan doon aan la oggolayn oo ku soo dhowaanaysay.

Dhacdada ayaa ka dhacday meel qiyaastii 136 mayl-badeed bari ka xigta magaalada Al Mukalla ee Yemen.

Hay’adda Ganacsiga Badaha ee Boqortooyada Ingiriiska, UKMTO, ayaa markii dambe xaqiijisay in lix nin oo hubaysan ay fuuleen markabka, la wareegeen gacan-ku-hayntiisa, kadibna u jiheeyeen dhinaca Soomaaliya.

UKMTO waxay uga digtay maraakiibta ku sugan aagga inay taxaddar muujiyaan, isla markaana soo sheegaan dhaqdhaqaaq kasta oo laga shakiyo.

Aqoonsiga ragga hubaysan weli si rasmi ah looma xaqiijin. Saraakiil Soomaaliyeed iyo khubaro dhinaca ammaanka badaha ah ayaa rumaysan in weerarka ay fuliyeen burcad-badeed Soomaali ah.

Xaaladda shaqaalaha oo aan la ogeyn

Wararka la helayo ayaa sheegaya in 20 shaqaale ah ay saarnaayeen SIBU 1, kuwaas oo 16 ka mid ah lagu sheegay inay yihiin muwaadiniin Hindi ah. Xaaladdooda iyo goobta rasmiga ah ee lagu hayo ayaan weli la xaqiijin, mana jiraan warar la hubo oo sheegaya dhaawacyo ama dhimasho.

Korneyl Maxamed Jaamac, oo ah sarkaal sare oo ka tirsan Ciidanka Booliska Badda Puntland ee PMPF, ayaa u sheegay wargeyska The New York Times in burcad-badeed hubaysan ay fuuleen markabka xilli uu marayay meel qiyaastii 130 mayl-badeed u jirta xeebaha Yemen.

Jaamac ayaa sheegay in toddobo burcad-badeed ah ay fuuleen markabka, halka UKMTO ay tirada ku sheegtay lix. Sababta keentay kala duwanaanshaha tiradaasi weli lama caddeyn.

Diiwaannada la heli karo waxay SIBU 1 ku tilmaamayaan markab shidaal qaada oo wata calanka Eritrea, lana dhisay sanadkii 2001. Diiwaanno kale ayaa markabka weli ku qora magaciisii hore ee Seamull, iyagoo sheegaya inuu hore u watay calanka Palau.

Warbaahinta ku takhasustay maraakiibta ayaa sheegtay in markabku laga yaabo inuu isticmaalayo magac ama xog aqoonsi oo la beddelay. Arrintan ayaa adkaynaysa in si madax-bannaan loo xaqiijiyo cidda iska leh iyo hawlihii ganacsi ee uu dhowaan waday.

Markabka ayaa la sheegay inuu ka shaqayn jiray marinno ganacsi oo xiriir la leh Yemen iyo ganacsiga shidaalka ee gobolka. Xuutiyiinta ay Iran taageerto ayaa gacanta ku haya qaar ka mid ah dekedaha Yemen, balse ma jiraan caddeymo muujinaya in SIBU 1 uu u shaqaynayay Xuutiyiinta.

Markabkii labaad oo maalmo gudahood la afduubto

Afduubka SIBU 1 wuxuu daba socdaa qabsashadii markabka xamuulka qaada ee M/V LUTUF, oo wata calanka Cameroon. Markabkaas ayaa Isniintii lagu afduubtay meel u dhow xeebaha Puntland.

Abshir Xaashi Cali, agaasimaha guud ee Wasaaradda Dekedaha ee Galmudug, ayaa sheegay in LUTUF uu ka soo shiraacday Turkiga, kuna sii jeeday Muqdisho markii la qabsaday.

Saraakiil Soomaaliyeed oo la hadlay wakaaladda wararka ee Associated Press ayaa sheegay in markabku siday hub, qalabka isgaarsiinta iyo agab kale oo loogu talagalay xarunta tababarka ciidamada Turkiga ee Muqdisho.

Sheegashada ku saabsan xamuulka markabka si madax-bannaan looma xaqiijin. Dowladda Turkiga kama aysan hadlin arrinta xilligii warkan la diyaarinayay.

Toban shaqaale ah oo u dhashay Hindiya, Turkiga, Georgia iyo Serbia ayaa la sheegay inay saarnaayeen LUTUF. Xaaladdooda ayaan sidoo kale la ogeyn.

Saraakiisha Soomaaliya ayaa sheegay in siddeed nin oo hubaysan ay markabka ku qabsadeen meel u dhow deegaanka Marraya ee degmada Eyl, kadibna u jiheeyeen xeebaha gobolka Nugaal.

Hay’adaha ammaanka ayaa ka shakisan in kooxdii weerarka fulisay ay adeegsatay markab kale oo horay loo afduubtay. Markabkaas ayaa loo adeegsan karaa saldhig ay ka duulaan doomaha yaryar ee lagu weeraro maraakiibta ganacsiga.

Habkan wuxuu burcad-badeedda siinayaa awood ay weerarro uga fuliyaan meelo aad uga fog xeebaha Soomaaliya, iyagoo markabka weyn ku qaadan kara doomo, shidaal, hub iyo sahay kale.

Warbixinno dhinaca badaha ah ayaa qiyaasaya in kooxaha burcad-badeedda Soomaalida ay hadda haystaan ilaa lix markab iyo in ka badan 100 shaqaale ah. Tirada rasmiga ah way adag tahay in la xaqiijiyo, sababtoo ah qaar ka mid ah maraakiibta la qabsaday waa doonyo yaryar oo aan ka muuqan diiwaannada caalamiga ah.

Hay’adaha kormeera badaha ayaa sidoo kale bixiyay tirooyin kala duwan. Warbixinnada qaarkood waxay sheegayaan in sanadkan 2026 la diiwaangeliyay 15 ilaa 17 dhacdo, kuwaas oo isugu jira afduubyo la xaqiijiyay, isku-dayo fashilmay iyo doomo laga shakiyay oo maraakiib u soo dhowaaday.

Khubarada ayaa dhacdooyinkan ku tilmaamay dhaqdhaqaaqii burcad-badeednimo ee ugu xooganaa muddo ka badan toban sano.

Taariikhda burcad-badeednimada Soomaaliya

Burcad-badeednimada Soomaaliya waxay gaartay heerkii ugu sarreeyay intii u dhexeysay 2009 iyo 2011. Xafiiska Caalamiga ah ee Badaha ayaa sanadkii 2011 diiwaangeliyay 237 weerar oo loo aaneeyay burcad-badeed Soomaali ah, iyadoo boqolaal shaqaale ah loo haystay madaxfurasho.

Weerarrada ayaa markii dambe hoos u dhacay kadib markii la kordhiyay ciidamada badda ee caalamiga ah, maraakiibta ganacsigana la saaray ilaalo hubaysan. Ciidamada maamul-goboleedyada Soomaaliya ayaa sidoo kale hawlgallo ka fuliyay saldhigyo ay burcad-badeeddu ku lahaayeen xeebaha.

Bishii Janaayo 2023, waxaa meesha laga saaray aqoonsigii Badweynta Hindiya ee ahaa aag khatartiisu sareyso, kadib sanado ay yaraayeen weerarrada burcad-badeedda.

Khatarta ayaa dib u soo muuqatay dabayaaqadii 2023, markii burcad-badeed Soomaali ah ay afduubteen markabka MV Ruen. Kooxda ayaa markii dambe markabka u adeegsatay saldhig ay weerarro kale ka fuliso.

Ciidamada badda Hindiya ayaa markabka dib ula wareegay bishii Maarso 2024, iyagoo badbaadiyay dhammaan shaqaalihii saarnaa.

Burcad-badeeddu waxay isla bishaas qabsadeen markabka MV Abdullah ee watay calanka Bangladesh. Markabka iyo shaqaalihiisa ayaa la sii daayay kadib in ka badan bil, iyadoo la sheegay in la bixiyay madaxfurasho malaayiin doollar ah.

Koror xooggan ayaa la diiwaangeliyay sanadkan 2026. Shirkadda qiimeynta khataraha badaha ee Windward waxay diiwaangelisay lix dhacdo oo waaweyn muddo 12 maalmood ah oo u dhexeysay bilihii Abriil iyo May, kuwaas oo ay ku jireen afar afduub oo la xaqiijiyay.

Qabsashada SIBU 1 waxay muujinaysaa in burcad-badeedda looga shakisan yahay inay Soomaali yihiin ay weerarro ka fulin karaan meelo aad uga fog xeebaha Soomaaliya. Gacanka Cadmeed waa marin muhiim u ah ganacsiga iyo shidaalka caalamka.

Adeegsiga maraakiib horay loo afduubtay oo laga dhigto saldhigyo laga fuliyo weerarro cusub ayaa si weyn u ballaarin kara aagga khatarta ku jira.

Afduubyada soo noqnoqda waxay kordhin karaan kharashaadka caymiska, ilaalinta iyo gaadiidka maraakiibta ku wajahan dekedaha Soomaaliya. Kharashkaas ayaa saameyn kara qiimaha shidaalka, raashinka iyo badeecooyinka kale ee Soomaaliya loo soo dhoofiyo.

Mudnaanta koowaad waxay noqon doontaa in la ogaado goobta SIBU 1, la badbaadiyo shaqaalaha saaran, lagana hortago in markabka loo adeegsado weerarro kale. Arrintan waxay u baahan kartaa iskaashi dhexmara dowladda federaalka, Puntland iyo ciidamada badda ee caalamiga ah.

Dhacdooyinkii ugu dambeeyay waxay muujinayaan in burcad-badeednimada Soomaaliya ay mar kale noqotay khatar amni oo dhab ah, inkastoo aysan weli gaarin heerkii ay joogtay sanadkii 2011.