Sabti, Juun 13, 2026 (Baidoa Online) -Xiisadda u dhaxaysa Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Somaliland ayaa sii xoogeysatay kadib hadallo cusub oo ka soo baxay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, iyo sidoo kale dhaqdhaqaaqyo diblomaasiyadeed oo ay labada dhinacba wadaan, kuwaas oo la xiriira xiriirrada caalamiga ah iyo muranka muddada dheer soo jiray ee ku saabsan midnimada iyo aqoonsiga.
Madaxweyne Xasan Sheekh, oo wareysi siiyay Dawan TV, ayaa sheegay in Somaliland ay wajahday caqabado waaweyn isla markaana aysan helayn aqoonsi caalami ah mustaqbalka dhow. Waxa uu sidoo kale tilmaamay in dowladda Federaalka ay ka fiirsanayso laba wado oo siyaasadeed: mid wada-hadal iyo is-afgarad ah, iyo mid kale oo uu ku tilmaamay in ay tahay awood milatari oo lagu ilaalinayo midnimada dalka.
Xiriirka Somaliland iyo Israel
Xiisaddan ayaa kusoo beegmaysa iyadoo warar isdaba joog ah ay sheegayaan in Somaliland ay sii xoojinayso xiriir aan rasmi ahayn oo ay la leedahay Israel. Inkastoo aan la shaacin heshiis rasmi ah oo diblomaasiyadeed, ilo kala duwan oo gobolka ah ayaa tilmaamaya in labada dhinac ay ka wada hadleen iskaashi suurtagal ah oo ku saabsan amniga, xog-wadaagga iyo danaha istiraatiijiga ah ee Geeska Afrika.
Somaliland ayaa hore u sheegtay in ay raadinayso cilaaqaad caalami ah oo ka madax-bannaan aqoonsi rasmi ah, halka Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ku adkaysanayso in dhammaan xiriirrada dibadda ay yihiin mas’uuliyadda dowladda dhexe.
Heshiiska Itoobiya (MoU) iyo xiisadda Badda Cas
Sidoo kale, xiisadda gobolka ayaa sii xoogeysatay kadib heshiis is-afgarad (MoU) oo horey loo sheegay in uu dhexmaray Itoobiya iyo Somaliland bilowgii 2024. Heshiiskaas ayaa la sheegay inuu Itoobiya siin karo marin istiraatiiji ah oo Badda Cas ah, halka Somaliland ay heli karto iskaashi dhaqaale iyo mid siyaasadeed.
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si adag uga hortimid heshiiskaas, iyadoo ku tilmaantay mid dhaawacaya madaxbannaanida iyo midnimada dhuleed ee dalka. Itoobiya iyo Somaliland ayaa dhankooda difaacay heshiiska, iyagoo ku sheegay mid ku saleysan dan dhaqaale iyo iskaashi gobolka ah.
SSC–Khaatumo iyo khilaafka gudaha
Xiisadda ayaa sidoo kale sii adkaatay kadib dagaallo iyo qalalaase ka dhacay gobollada Sool, Sanaag iyo Cayn (SSC), gaar ahaan magaalada Laascaanood. Rabshadahaas ayaa sababay khasaare, barakac iyo isbeddel siyaasadeed oo weyn oo gobolka ah.
Kadib dhacdooyinkaas, maamulka SSC-Khaatumo ayaa ku dhawaaqay inuu si rasmi ah ula safan yahay Dowladda Federaalka Soomaaliya. Dowladda Federaalka ayaa dhankeeda si rasmi ah u aqoonsatay SSC-Khaatumo, halka Somaliland ay weli ku adkaysanayso in gobolladaasi ay ka mid yihiin dhulkeeda.
Muranka muddada dheer soo jiray
Somaliland ayaa ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sanadkii 1991 kadib burburkii dowladdii dhexe, balse ilaa maanta ma helin aqoonsi caalami ah oo rasmi ah. Inkastoo ay leedahay hay’ado dowladeed, ciidan iyo nidaam maamul, beesha caalamku weli ma aqoonsan madax-bannaanideeda.
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa dhankeeda ku adkaysanaysa in Soomaaliya tahay dal mideysan oo aan lakala qaybin karin, taas oo ka dhigaysa khilaafka mid siyaasadeed oo aad u qoto dheer.
Saameynta gobolka
Geeska Afrika ayaa noqday goob ay ku loolamaan danaha dalal kala duwan, gaar ahaan kuwa xiiseynaya marinnada istiraatiijiga ah ee Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Arrintan ayaa kordhisay faragelinta diblomaasiyadeed iyo tartanka saameynta gobolka.
Iyadoo labada dhinac ay sii wadaan xiriirro diblomaasiyadeed oo kala duwan iyo hadallo is khilaafsan, ayaa xaaladda Soomaaliya iyo Somaliland weli ah mid kacsan oo aan xal waara loo helin. Khubaradu waxay ka digayaan in haddii aan dib loogu noqon wada-hadal nidaamsan oo joogto ah, xiisaddu ay sii socon karto isla markaana ay saameyn ku yeelan karto amniga guud ee Geeska Afrika.