Isniin , Juun 8, 2026 (Baidoa Online) -Soomaaliya ayaa si sii kordheysa ugu sii dhaqaaqaysa nidaam dhaqaale oo aan lacag caddaan ah ku tiirsanayn, iyadoo shillinka Soomaaliga uu luminayo doorkiisii lacagta rasmiga ah ee maalinlaha ah, halkaas oo dadweynaha iyo ganacsiyadu ay si weyn ugu tiirsan yihiin doollarka Mareykanka iyo adeegyada lacagaha mobilada.

Isbeddelkan ayaa si gaar ah u muuqday bilihii ugu dambeeyay, kadib markii ganacsato iyo gaadiidleyda Muqdisho ay bilaabeen in ay diidaan qaadashada lacagta 1,000 shillin ee duugga ah, taas oo muddo dheer ahayd lacagta ugu badan ee dalka lagu isticmaalo.

Kororka Lacagaha Mobilada

Adeegyada lacagaha mobilada sida EVC Plus iyo eDahab ayaa noqday habka ugu weyn ee lagu bixiyo lacagaha, lagu kala diro, laguna iibsado adeegyada kala duwan. Dad badan ayaa hadda ku sameeya dhammaan macaamilkooda maalinlaha ah iyagoo adeegsanaya taleefannada gacanta.

Lacagaha mobilada ayaa si weyn u beddelay isticmaalka lacag caddaan ah, iyadoo xitaa ganacsiyada waaweyn iyo adeegyada dowladda qaarkood lagu bixiyo si dijitaal ah, inta badanna lagu qiimeeyo doollarka Mareykanka.

Hoos U Dhaca Shillinka Soomaaliga

Shillinka Soomaaliga ayaa la bilaabay 1962 kadib xornimada dalka, waxaana muddo dheer uu ahaa lacagta rasmiga ah ee dalka.

Si kastaba ha ahaatee, burburkii dowladdii dhexe ee 1991 ayaa si weyn u saameeyay nidaamka lacagta, iyadoo la waayay daabacaad rasmi ah iyo maamul adag oo lacagta xakameeya. Tani waxay keentay in lacago been abuur ah iyo kuwo aan rasmi ahayn ay si weyn u faafaan.

Tartiib tartiib, kalsoonidii shacabka ee shillinka ayaa yaraatay, taasoo keentay in dadku u wareegaan lacago kale oo deggan.

Doollarka Mareykanka oo Noqday Lacagta Ugu Muhiimsan

Maanta, doollarka Mareykanka ayaa si weyn uga shaqeeya dhaqaalaha Soomaaliya. Qiimaha badeecadaha ayaa inta badan lagu muujiyaa doollar, mushaaraadka ayaa lagu bixiyaa doollar, sidoo kale canshuuraha, heshiisyada ganacsiga iyo adeegyada kale ayaa si weyn ugu xiran lacagtaas.

Dhaqaaleyahannadu waxay arrintan ku tilmaamaan “dollarization,” oo ah marka lacag shisheeye ay si buuxda ama qayb ahaan u noqoto lacagta ugu muhiimsan ee dalka.

Inkasta oo tani ay caawiso xasilloonida qiimaha iyo yareynta sicir-bararka, haddana waxay hoos u dhigtaa awoodda dowladda ee maamulka lacagta iyo siyaasadda lacagta.

Saameynta Dadka Danyarta ah

Inkasta oo nidaamka lacagaha dijitaalka ah uu fududeeyay ganacsiga, haddana hoos u dhaca shillinka Soomaaliga wuxuu saameyn ku yeeshay dadka danyarta ah.

Qaar ka mid ah dadka aan haysan adeegyada mobilada ama aan si joogto ah u isticmaalin lacagaha dijitaalka ah ayaa wajahaya caqabado ay ka mid yihiin helidda adeegyada aasaasiga ah sida gaadiidka iyo iibsashada raashinka.

Khubarada dhaqaalaha ayaa ka digaya in dhaqaalaha si buuxda u dijitaalka noqda uu kordhin karo kala duwanaanshaha bulshada haddii aan la helin nidaamyo lagu hubinayo in qof walba uu ka qayb qaato.

Doorka Dowladda iyo Bangiga Dhexe

Bangiga Dhexe ee Soomaaliya ayaa dhowr jeer ku dhawaaqay qorshayaal lagu dib u habeynayo lacagta dalka, oo ay ku jirto soo saarista shillin cusub oo lagu xoojinayo kalsoonida lacagta qaranka.

Sidoo kale, waxaa socda dadaallo lagu casriyeynayo nidaamka lacagaha si loo hagaajiyo isku xirnaanta adeegyada maaliyadeed loona xoojiyo nidaamka bangiyada rasmiga ah.

Si kastaba ha ahaatee, dib u habeynta ballaaran ee lacagta ayaa dib u dhac ku yimid, taasoo keentay in doollarka iyo lacagaha mobilada ay sii ahaadaan kuwa ugu muhiimsan ee la isticmaalo.

Nidaam Dhaqaale oo Gaar ah

Dhaqaalaha Soomaaliya ayaa loo arkaa mid gaar ah, maadaama uu isku darayo isticmaalka lacag shisheeye (doollar), nidaam lacag dijitaal ah oo aad u horumarsan, iyo hoos u dhac ku yimid isticmaalka lacagta qaranka.

Magaalooyinka waaweyn, dad badan ayaa maalmo badan aan isticmaalin lacag caddaan ah, iyadoo dhammaan wax iibsiga iyo bixinta adeegyada lagu sameeyo taleefanka gacanta.

Soomaaliya waxay sidaas ku noqotay tusaale muujinaya sida tiknoolajiyada iyo isbeddelka dhaqaalaha ay u beddeli karaan nidaamka lacagta ee dal dhan.

Nidaamka lacagta Soomaaliya ayaa muddo dheer la daalaa dhacayay dhibaatooyin waaweyn oo ka dhashay burburkii hay’adaha maaliyadeed iyo Bangiga Dhexe kadib 1991. Maadaama aan jirin nidaam awood leh oo xakameeya lacagta, daabaca shillinka, iyo ilaalinta qiimaha lacagta, shillinka Soomaaliga ayaa si tartiib tartiib ah u lumiyay kalsoonidii shacabka. Waxaa intaa sii dheer, suuqa waxaa ku batay lacago been abuur ah iyo kuwa aan rasmi ahayn, taas oo keentay in ganacsato iyo dadweyne badan ay ka leexdaan isticmaalka shillinka.

Markii kalsoonida shillinka ay sii daciiftay, Soomaaliya waxay si weyn ugu wareegtay isticmaalka doollarka Mareykanka, kaas oo noqday lacagta ugu muhiimsan ee lagu qiimeeyo badeecadaha, mushaaraadka, iyo ganacsiga. Isla markaana, lacagaha mobilada sida EVC Plus iyo eDahab ayaa si degdeg ah u beddelay lacagta caddaan ah, taasoo sii yareysay doorkii shillinka. Maanta, Soomaaliya waxay leedahay nidaam dhaqaale oo isku dhafan oo ku tiirsan dollar iyo lacag dijitaal ah, halka lacagta qaranka ay noqotay mid si weyn u daciiftay.

Mustaqbalka lacagta qaranka iyo doorka ay yeelan doonto ayaa weli ah su’aal muhiim ah oo hortaalla dhaqaalaha Soomaaliya.