MUQDISHO, Soomaaliya — Agoosto 24, 2026 — Soomaaliya waxaa isku mar ku furmay cadaadisyo siyaasadeed, amni, dastuur, bani’aadannimo iyo dhaqaale, kuwaas oo wiiqi kara hay’adaha dalka isla markaana dib u celin kara dadaalladii dowlad-dhisidda ee ay beesha caalamku taageeraysay sannadihii lasoo dhaafay.

Maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu wajahaya khilaaf doorasho oo aan weli xal loo helin, xiriirka dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada oo sii xumaanaya, Al-Shabaab oo dib u xoogeysanaysa iyo su’aalo isa soo taraya oo ku saabsan mustaqbalka Hawlgalka Taageerada iyo Xasillinta Midowga Afrika ee Soomaaliya, AUSSOM.

Waxaa arrimahaas sii dheer eedeymaha la xiriira dhul-boobka Muqdisho, colaadaha soo noqnoqda ee qabaa’ilka, hoos u dhaca gargaarka bani’aadannimo iyo burcad-badeedda oo dib uga soo cusboonaatay xeebaha Soomaaliya.

Qalalaasahan oo dhan ma aysan billaaban xilligii maamulka hadda jira. Khilaafka federaalka, dagaalka Al-Shabaab, colaadaha qabaa’ilka iyo tabar-darrida hay’adaha dowladda waxay soo jireen tobannaan sano. Hase yeeshee, dadka dhaliila dowladda ayaa sheegaya in go’aannadeeda siyaasadeed ay sii xumeeyeen qaar ka mid ah khilaafaadkaas. Dowladda ayaa dhankeeda diiddan eedeymaha sheegaya inay burburinayso nidaamka federaalka ama ay si sharci-darro ah xukunka ugu sii dheggan tahay.

Kuwani waa 13-ka arrimood ee ugu waaweyn ee hadda saameynaya Soomaaliya.

1. Maxaa sababay qalalaasaha Baydhabo?

Khilaafka Baydhabo wuxuu ka dhashay muran ku saabsan doorashooyinka, wax-ka-beddelka dastuurka iyo awood-qaybsiga dowladda federaalka iyo maamulka Koonfur Galbeed.

Koonfur Galbeed ayaa bishii Maarso hakisay wada-shaqeyntii Muqdisho, iyadoo dowladda federaalka ku eedeysay inay faragelin ku hayso arrimaha siyaasadeed ee maamulkaas. Ciidamada federaalka ayaa markii dambe galay Baydhabo, waxaana xilka ka degay Madaxweyne Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen kaddib dib-u-doorashadiisii muranku ka dhashay.

In ka badan 50,000 oo qof ayaa ku barakacay xiisadihii bishii Maarso, iyadoo hay’adaha gargaarka qaarkood ay si ku-meel-gaar ah u hakiyeen howlahooda. Dagaal ayaa mar kale dhacay bishii Agoosto, markii ciidamo taageersanaa Laftagareen ay weerareen fariisimaha ciidamada federaalka. Dowladda ayaa sheegtay inay iska caabbisay weerarka, balse dagaalka waxaa ku dhintay dagaalyahanno iyo dad rayid ah.

Dowladda federaalka waxay faragelinteeda ku tilmaantay tallaabo lagu soo celinayo nidaamka dastuuriga ah. Mucaaradka iyo taageerayaasha maamulkii hore waxay ku tilmaameen isku day ay Muqdisho ku dooneyso inay meesha uga saarto maamul goboleed la doortay, ayna gacanta ku dhigto geeddi-socodka siyaasadeed ee Baydhabo.

Khilaafkani wuxuu muujinayaa mushkilad qaran oo weli taagan: Soomaaliya ma laha hannaan lagu wada heshiiyey oo lagu xalliyo khilaafaadka dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.

2. Maxay murannada dhulku u sii qalqalgelinayaan Muqdisho?

Eedeymaha la xiriira qabsashada iyo iibinta dhulka danta guud iyo dhul ay dad gaar ahi sheeganayaan waxay noqdeen il weyn oo caro dadweyne iyo khilaaf siyaasadeed ka dhalisay Muqdisho.

Qoysas dhulkooda laga saaray, siyaasiyiin mucaarad ah, culimo iyo madaxweynayaal hore ayaa ku baaqay in baaritaan lagu sameeyo burburinta guryaha, barakicinta khasabka ah iyo wareejinta hantida dowladda.

Qaar ka mid ah dadka ay arrimahani saameeyeen waxay ku eedeeyeen mas’uuliyiin iyo ganacsato xiriir siyaasadeed leh inay ciidamada ammaanka u adeegsadeen ka saarista dadka, iyadoo aan la marin hab garsoor oo hufan.

Warbixin sannadeedka 2026 ee BTI Transformation Index ayaa sheegtay in siyaasiyiin iyo saraakiil ciidan si joogto ah loogu eedeeyo qabsashada dhul dowladeed iyo mid gaar loo leeyahay. Warbixintu waxay dhul-boobka iyo barakicinta khasabka ah ku tilmaantay ilo waaweyn oo xiisad ka abuura Muqdisho.

Dowladdu waxay sheegtay in qaar ka mid ah burburinta iyo ka saarista dadka ay yihiin tallaabooyin sharci ah oo lagu soo celinayo dhul dowladeed. Hase yeeshee, diiwaan dhul oo lagu kalsoonaan karo la’aantiisa, dokumentiyada is-khilaafsan iyo garsoorka daciifka ahi waxay adkeynayaan in la xaqiijiyo cidda leh dhulka.

3. Soomaaliya ma ka bixi kartaa ismari-waaga doorashada iyo dastuurka?

Siyaasiyiinta Soomaaliya waxay weli ku kala qeybsan yihiin hannaanka doorashada, wax-ka-beddelka dastuurka iyo muddada xilka madaxweynaha.

Dowladdu waxay sheegtay in isbeddellada ay waddo loogu talagalay in looga gudbo nidaamka dadban ee qabaa’ilka ku dhisan, loona dhaqaaqo doorasho qof iyo cod ah.

Puntland, Jubbaland iyo hoggaamiyeyaasha mucaaradka ayaa ku doodaya in isbeddello waaweyn oo dastuur iyo doorasho aan la hirgelin karin iyadoo aan la helin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.

Khilaafku wuxuu sii xoogaystay markii dowladdu ku adkeysatay in wax-ka-beddelka dastuurku muddada xilka madaxweynaha ka dhigay shan sano halkii ay markii hore ka ahayd afar sano. Mucaaradka ayaa diiday fasiraaddaas, waxayna su’aal geliyeen sharciyadda Madaxweyne Xasan Sheekh kaddib May 15, 2026.

Qalalaasuhu hadda kuma koobna oo keliya habka doorashada. Wuxuu taabanayaa dastuurka dhaqan-galka ah, xilliga ay tahay in doorashada qaranku dhacdo iyo in isbeddello aanay qeyb ka ahayn Puntland iyo Jubbaland laga hirgelin karo dalka oo dhan.

4. Maxay Puntland iyo Jubbaland ugu jiraan khilaaf ay la leeyihiin Muqdisho?

Puntland ayaa sanadkii 2024 sheegtay inay kala noqotay kalsoonidii hay’adaha federaalka, kaddib markii baarlamaanka Muqdisho ansixiyey wax-ka-beddello dastuur oo ay Puntland diidday.

Maamulka Puntland wuxuu sheegay inuu si madax-bannaan u shaqeyn doono ilaa laga gaarayo heshiis dastuur oo loo dhan yahay.

Khilaafka Jubbaland iyo dowladda federaalka wuxuu ku saabsan yahay sharciyadda dib-u-doorashada Madaxweyne Axmed Madoobe, maamulka ciidamada ammaanka iyo cidda maamuleysa gobolka Gedo. Dowladda federaalka ayaa diidday dib-u-doorashada Madoobe, halka Jubbaland ay Muqdisho ku eedeysay isku day lagu doonayo in lagu rido maamulkeeda.

Khilaafyadani waxay kala qeybiyeen ciidamada ammaanka, waxayna dareenka siyaasadda ka leexiyeen dagaalka Al-Shabaab. Sidoo kale, waxay curyaamiyeen Golaha Wadatashiga Qaranka, maadaama laba ka mid ah dowlad-goboleedyada ugu saameynta badan aysan qeyb ka ahayn kulamadiisa.

5. AUSSOM ma ka badbaadi kartaa dhaqaale-yaraanta?

AUSSOM waxay howlgalladeeda billowday Janaayo 2025, iyadoo beddeshay Hawlgalkii Ku-meel-gaarka ahaa ee Midowga Afrika, ATMIS.

Waajibaadkeeda waxaa ka mid ah taageeridda ciidamada Soomaaliya, ilaalinta xarumaha muhiimka ah iyo gacan ka geysanaya dagaalka Al-Shabaab.

Hase yeeshee, howlgalka ma uusan helin nidaam dhaqaale oo la saadaalin karo. Warbixin loo gudbiyey Qaramada Midoobay ayaa muujisay in miisaaniyadda AUSSOM ee 2025, oo dhan $154.7 milyan, ay ka jirtay lacag-yaraan ku dhow $38.5 milyan.

Falanqeeyayaasha ayaa sidoo kale sheegay inaan dhaqaale ku filan loo ballanqaadin howlgalka sannadka 2026.

Dhaqaale la’aantu waxay dowladaha ciidamada ku biiriyey ku adkeyn kartaa bixinta mushaaraadka, dayactirka qalabka iyo sii wadidda ciidamadooda. Howlgal daciifay wuxuu horseedi karaa in saldhigyo muhiim ah laga baxo ka hor inta aysan ciidamada Soomaaliya awoodin inay la wareegaan.

6. Maraykanku ma ka baxayaa taageerada AUSSOM?

Maraykanku ma uusan shaacin inuu qaadacayo howlgalka AUSSOM laftiisa. Mowqifkiisa rasmiga ahi wuu ka gaar yahay taas, balse saameyntiisu aad ayay u weynaan kartaa.

Washington waxay Midowga Afrika u sheegtay inaysan hor istaagi doonin kordhinta muddada AUSSOM dhammaadka 2026. Hase yeeshee, waxay sheegtay inay diidi doonto sii wadidda taageerada saadka iyo howlgalka ee Qaramada Midoobay ku bixiso xafiiska UNSOS.

Taageerada Qaramada Midoobay waxay ku jiraan cunto, shidaal, gaadiid, adeeg caafimaad iyo daad-gureynta dhaawacyada oo la siiyo ku dhowaad 12,000 oo askari oo Midowga Afrika ah.

Diblomaasiyiin ayaa Reuters u sheegay in AUSSOM ay burburi karto haddii ay weyso taageeradaas.

Maraykanku wuxuu go’aankiisa ku sababeeyey khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya, dib-u-habeyn la’aanta hay’adaha ammaanka iyo dowladda oo ku guuldarreysatay inay sii haysato dhulkii laga qabsaday Al-Shabaab.

7. Dowladda federaalku ma waxay isku dayeysaa inay qorshaheeda xoog ku hirgeliso?

Mucaaradka iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada ayaa dowladda ku eedeeyey inay ciidamada federaalka u adeegsanayso hirgelinta go’aanno siyaasadeed oo aan heshiis lagu ahayn.

Waxay tusaale u soo qaataan iska-horimaadyadii ka dhacay Baydhabo, Jubbaland iyo Muqdisho.

Dowladdu way diiddan tahay eedeyntaas. Waxay sheegtay in ciidamada qaranku ilaalinayaan nidaamka dastuuriga ah, hay’adaha dowladda iyo midnimada dalka.

Hase yeeshee, adeegsiga ciidamo loo tababaray dagaalka Al-Shabaab si loogu xalliyo muranno siyaasadeed wuxuu dhalin karaa khatar weyn. Ciidamadu waxay u kala jabi karaan dhinacyo siyaasadeed iyo qabiil, kalsoonida dadweynahuna way sii yaraan kartaa.

Sidoo kale, askarta, gaadiidka iyo hubka loo wareejiyo khilaafaadka siyaasadeed waxay ka maqnaanayaan furimaha dagaalka Al-Shabaab.

8. Al-Shabaab ma waxay isu diyaarineysaa inay qabsato Muqdisho?

Ma jiraan caddeymo dadweynaha loo soo bandhigay oo xaqiijinaya in Al-Shabaab isu diyaarineyso weerar toos ah oo ay dhawaan Muqdisho kula wareegto.

Hase yeeshee, kooxda waxay dib u qabsatay deegaanno, kordhisay weerarradeeda, waxayna muujisay inay gaari karto goobo ku dhow caasimadda.

Kooxda International Crisis Group waxay sheegtay in horumarkii Al-Shabaab ee 2025 uu meesha ka saaray qeybo badan oo ka mid ahaa guulihii ay dowladda gaartay laba sano ka hor.

Al-Shabaab waxay saameyn ku yeelan kartaa Muqdisho iyadoo aan si toos ah u qabsan. Kooxdu waxay lacago ka qaaddaa ganacsatada, fulisaa dilal qorsheysan, weerartaa xarumaha dowladda, waxayna cabsi gelin ku wiiqdaa kalsoonida dadweynaha.

Falanqeeyayaasha qaarkood waxay rumeysan yihiin in weerar toos ah oo lagu qabsado caasimadda uusan u badneyn muddada dhow. Khatarta ugu weyn waa in kooxda si tartiib ah u go’doomiso Muqdisho, carqaladeyso waddooyinka sahayda, kana faa’iideysato khilaafka siyaasadeed iyo daciifnimada hay’adaha dowladda.

9. Dagaalkii dowladda ee Al-Shabaab ma fashilmay?

Ololaha milatari wuu hakaday, waxaana ku yimid dib-u-dhacyo waaweyn. Hase yeeshee, in gebi ahaanba lagu tilmaamo fashil waxay iska indhatireysaa deegaannadii ay ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka ka saareen Al-Shabaab.

Wajigii koowaad ee dagaalka, oo billowday 2022, wuxuu Al-Shabaab ka saaray deegaanno badan oo ku yaalla bartamaha Soomaaliya. Laakiin maamul la’aan, sahayda ciidamada oo aan joogto ahayn iyo khilaaf u dhexeeya maleeshiyaadka deegaanka ayaa adkeeyey in la sii haysto dhulkaas.

Al-Shabaab ayaa markii dambe dib u qabsatay deegaanno muhiim ah, waxayna kordhisay weerarrada.

Dagaalku wuxuu sidaas ugu laabtay xaalad ismari-waa ah: dowladdu waxay maamushaa magaalooyinka waaweyn, halka Al-Shabaab ay saameyn ku leedahay dhul badan oo miyiga ah, isla markaana awood u leedahay inay weerarto xarumo si weyn loo ilaaliyo.

Casharka ugu weyn wuxuu yahay in qabsashada deegaan, iyadoo aan laga hirgelin amni joogto ah, maamul, garsoor iyo adeegyo dadweyne, aysan dhalineyn guul waarta.

10. Sidee ayay daalka deeq-bixiyeyaashu u saameynayaan shacabka?

Daalka deeq-bixiyeyaashu wuxuu ka gudbay walaac diblomaasiyadeed, wuxuuna noqday khatar bani’aadannimo oo si toos ah u saameyneysa nolosha dadka.

Barnaamijka Cunnada Adduunka ayaa sheegay in lix milyan oo Soomaali ah ay wajahaan cunto-yaraan daran, halka hay’addu haysato qiyaastii toban meelood meel dhaqaalihii ay haysatay xilligii xaaladdii gaajada ee 2022.

Ku dhowaad 1.9 milyan oo carruur ah ayaa la filayaa inay wajahaan nafaqo-darro sannadka 2026. Hoos u dhaca maalgelinta ayaa durba sababay in la xiro 205 xarumood oo caafimaad iyo nafaqo, iyadoo boqolaal kale ay halis ugu jiraan in la xiro.

Hoos u dhacan waxaa sababay dhibaatooyinka caalamka oo badan, mudnaanta deeq-bixiyeyaasha oo isbeddelaysa iyo niyad-jab ka dhashay horumar la’aanta siyaasadda iyo amniga Soomaaliya.

Qoysaska nugul, arrintani waxay uga dhigan tahay inay masaafo dheer u safraan si ay daaweyn u helaan, iyadoo sii kordheysa khatarta dhimashada laga hortagi karo.

11. Loollanka dalalka shisheeye ma Soomaaliya ayuu ka dhigayaa goob tartan?

Soomaaliya iyo guud ahaan Geeska Afrika waxay muhiimad istaraatiiji ah u leeyihiin Imaaraadka Carabta, Sacuudi Carabiya, Masar, Itoobiya, Kenya, Turkiga iyo Israa’iil.

Danahooda waxaa ka mid ah dekedaha, marinnada ganacsiga Badda Cas, saldhigyada ciidan, la-dagaallanka argagixisada, ganacsiga iyo saameynta siyaasadeed.

Itoobiya waxay dooneysaa marin badeed oo joogto ah, halka Masar ay gobolka ka eegto dhinaca khilaafka webiga Niil ee kala dhexeeya Itoobiya. Imaaraadku wuxuu xiriirro xooggan la leeyahay Somaliland iyo Puntland, halka Sacuudi Carabiya, Masar iyo Turkigu xoojiyeen xiriirka ay la leeyihiin Muqdisho.

Aqoonsigii ay Israa’iil siisay Somaliland bishii Diseembar 2025 wuxuu abuuray khilaaf kale oo weyn. Soomaaliya, Midowga Afrika, Masar iyo Turkiga ayaa tallaabadaas ku tilmaamay xadgudub lagu sameeyey madax-bannaanida iyo midnimada Soomaaliya.

Kenya waxay dano dhaqaale iyo amni ku leedahay Jubbaland, waxayna xuduud dheer la wadaagtaa Soomaaliya.

Xiriirradan shisheeye waxay dhinacyada Soomaaliyeed siin karaan taageero dhaqaale iyo amni. Waxay sidoo kale sii kala qeybin karaan dalka haddii dowladaha shisheeye ay taageeraan maamullada ama siyaasiyiinta iska soo horjeeda.

12. Maxay colaadaha qabaa’ilku u sii kordhayaan?

Tartanka dhulka, biyaha, xilalka siyaasadeed iyo maamulka degmooyinka ayaa weli hurinaya colaadaha qabaa’ilka.

Hay’adda Midowga Yurub ee EUAA waxay diiwaangelisay in in ka badan 1,200 oo qof ay ku dhinteen colaado qabiil oo ka dhacay Gedo, Bay iyo Mudug intii u dhexeysay Abriil 2023 iyo Maarso 2025.

Human Rights Watch ayaa sidoo kale diiwaangelisay dagaallo soo noqnoqday oo ka dhacay degmada Luuq ee gobolka Gedo iyo qaybo ka mid ah Hiiraan.

Hubkii dowladda loogu qeybiyey maleeshiyaadka beelaha si ay ula dagaallamaan Al-Shabaab wuxuu keenayaa khatar kale. Hub markii hore loogu talagalay la-dagaallanka kooxda ayaa markii dambe loo adeegsan karaa khilaafaadka deegaanka.

Colaadahan waxay barakiciyaan dadka rayidka ah, carqaladeeyaan ganacsiga, waxayna Al-Shabaab u abuuraan fursado ay dagaalyahanno ku qorto, ku dhex gasho qabaa’ilka ama iskaga dhigto dhinac caddaalad iyo heshiis keeni kara.

13. Maxay burcad-badeeddu dib ugu soo laabatay?

Burcad-badeedda ayaa mar kale noqotay halis weyn oo dhinaca ammaanka badaha ah, kaddib sannado ay yaraayeen weerarrada ka dhaca xeebaha Soomaaliya.

Saddex markab ayaa toddobaad gudihiis lagu afduubtay bishii Abriil 2026, iyadoo weerarro kale ay xigeen. Bishii Agoosto, burcad-badeed ayaa qabsatay markab shidaal meel qiyaastii 136 mayl-badeed bari kaga beegan Yemen.

Weerarkaasi wuxuu muujiyey in burcad-badeeddu ay awood u leedahay inay ka hawlgasho meelo ka fog xeebaha Soomaaliya.

Khubarada ammaanka waxay dib-u-soo-noqoshada burcad-badeedda la xiriiriyeen ciidamada caalamiga ah ee ilaalada badaha oo yaraaday, shaqo la’aanta iyo saboolnimada ka jirta deegaannada xeebaha, kalluumeysiga sharci-darrada ah, maamulka xeebaha oo daciif ah iyo madax-furashooyinka waaweyn.

Kooxaha burcad-badeedda waxay sidoo kale adeegsanayaan maraakiib ay saldhig ahaan u isticmaalaan, qalabka GPS-ka iyo isgaarsiinta dayax-gacmeedka si ay u ballaariyaan masaafada ay ka hawlgalaan.

Weerarrada cusub waxay halis ku yihiin maraakiibta ganacsiga, waxayna kordhin karaan kharashaadka caymiska iyo gaadiidka ee galbeedka Badweynta Hindiya.

Khatarta ugu weyn ee Soomaaliya ma aha mid ka mid ah 13-kan arrimood, balse waa sida ay dhammaantood isugu xiran yihiin.

Khilaafka siyaasadeed wuxuu kala qeybinayaa ciidamadii loo baahnaa inay la dagaallamaan Al-Shabaab. Dib-u-dhaca amniga wuxuu wiiqayaa kalsoonida deeq-bixiyeyaasha. Dhaqaale-yaraantu waxay daciifineysaa AUSSOM iyo hay’adaha gargaarka. Colaadaha qabaa’ilka iyo loollanka gobolka waxay fursado dheeraad ah siinayaan kooxaha hubeysan iyo shabakadaha dembiyada.

Maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh wuxuu ku doodi karaa inuu dhaxlay qaar badan oo ka mid ah dhibaatooyinkan. Hase yeeshee, kama baxsan karo mas’uuliyadda ku saabsan qaabka uu uga jawaabayo.

Heshiis loo dhan yahay oo laga gaaro doorashada, dastuurka iyo awood-qaybsiga si degdeg ah uma jebin doono Al-Shabaab, uma soo afjari doono burcad-badeedda, mana soo celin doono dhammaan dhaqaalihii gargaarka.

Si kastaba ha ahaatee, heshiiskaasi wuxuu dib u dhisi karaa wada-shaqeynta Muqdisho iyo dowlad-goboleedyada—waana tallaabada ugu horreysa ee lagama maarmaanka u ah wax ka qabashada qalalaasayaasha isku xiran ee Soomaaliya.